فرزانه قنبر دزفولی/سال‌ها پس‌انداز کرده، تمام دارایی خود را فروخته تا سقفی بالای سرش داشته باشد اما پس از معامله تازه متوجه شده خانه مجوز ساخت نداشته، پایان کار نگرفته و حتی امکان برخورداری از خدماتی مانند گاز برای آن فراهم نیست.
کلید خانه‌ای که قرار بود آغاز آرامش خانواده‌اش باشد حالا دری به سوی نگرانی‌هایش باز کرده؛ خانواده‌ای که به امید خانه‌دار شدن سرمایه زندگی خود را به ساختمانی سپرده که وضعیت قانونی آن از ابتدا روشن نبوده و اکنون به‌جای آسودگی در چهاردیواری خانه باید دل‌نگران اعتبار ملک، امکان سکونت و سرنوشت سرمایه‌ای باشد که به‌سادگی به دست نیامده است. این تنها یکی از پیامدهای ساخت‌وسازهای غیرمجاز در برخی محلات منطقه پنج شیراز است؛ تخلفاتی که آثار آن از دیوارهای یک ساختمان فراتر رفته، هم خریداران را گرفتار کرده و هم زندگی همسایگان را تحت‌تأثیر قرار داده اما مدیریت شهری منطقه پنج شیراز معتقد است در برابر این معضل دست روی دست نگذاشته و آن گونه که متولیان در این منطقه اعلام کرده‌اند مقابله با ساخت‌وسازهای غیرمجاز با جدیت دنبال می‌شود.
شهرداری منطقه پنج به منظور مقابله با این تخلف در اقدامی پیشگیرانه از ظرفیت پیمانکار تخصصی نظارت بر ساخت‌وسازها بهره گرفته و حتی با افزایش گشت‌های میدانی و پیگیری پرونده‌های تخلف تلاش دارد دامنه این ساخت‌وسازها را محدود و متوقف کند.
شهردار منطقه پنج شیراز از مهار حدود ۴۰درصد تخلفات ساختمانی با تشدید نظارت‌های میدانی خبر داد و گفت: گشت‌های نظارتی به‌صورت شبانه‌روزی فعال هستند و برخورد با ساخت‌وسازهای غیرمجاز، اجرای آرای کمیسیون ماده ۱۰۰ و همکاری با دستگاه‌های خدمات‌رسان و مراجع قضایی با جدیت دنبال می‌شود.
حسین تدینی‌نژاد محدوده کوشک میدان و اطراف خیابان شهید داراب پارسا را از مهمترین نقاطی عنوان کرد که تخلفات ساختمانی در آن اتفاق افتاده است. او درباره اقدامات انجام‌شده برای مقابله با ساخت‌وسازهای غیرمجاز گفت: پس از تعطیلات نوروز و پایان جنگ اقدامات اجرایی برای مقابله با این ساخت‌وسازها آغاز شد.
شهردار منطقه پنج افزود: مأموران شهرداری در این مدت نسبت به جمع‌آوری ادوات و تجهیزات مورد استفاده در ساخت‌وسازهای غیرمجاز اقدام کرده‌اند و اگرچه نمی‌توان ادعا کرد که تمامی تخلفات متوقف شده اما برآوردها نشان می‌دهد حدود ۴۰ درصد از تخلفات مهار شده است.
او در خصوص پیگیری آرای قانونی مربوط به تخلفات ساختمانی گفت: در همین مدت چندین آرای مربوط به تخلفات اجرا شده و پرونده‌های جدید نیز به‌صورت روزانه برای رسیدگی به کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداری ارجاع می‌شود. هدف این است که برخورد با تخلفات تنها به شناسایی آنها محدود نماند و روند قانونی رسیدگی و اجرای احکام نیز دنبال شود.
ساخت‌وسازهای پنهانی در تعطیلات و روزهای بارانی
طبق گفته شهردار منطقه پنج برخی سازندگان متخلف از فرصت‌های تعطیلی و شرایط نامساعد جوی برای ادامه ساخت‌وساز استفاده می‌کنند. تدینی‌نژاد در این باره افزود: آمار ساخت‌وسازهای غیرمجاز در مقایسه با گذشته پایین آمده؛ در حال حاضر متخلفان روزهای پنجشنبه و جمعه، مناسبت‌های تعطیل یا هنگام بارندگی را انتخاب می‌کنند تا دور از چشم مأموران شهرداری عملیات ساختمانی غیرمجاز را پیش ببرند اما نیروهای شهرداری خیلی محکم پای این کار ایستاده‌اند و به‌محض دریافت گزارش تخلف به محل اعزام می‌شوند و برای جلوگیری از ادامه عملیات ساختمانی و جمع‌آوری تجهیزات اقدام می‌کنند. او می‌گوید این روند با جدیت ادامه خواهد یافت و شهرداری در برخورد با تخلفات عقب‌نشینی نخواهد کرد.
گزارش‌های مردمی مستقیماً به شهردار ارسال می‌شود
تدینی‌نژاد مشارکت شهروندان را یکی از عوامل مؤثر در شناسایی سریع تخلفات ساختمانی دانست و از ساکنان منطقه درخواست کرد هرگونه ساخت‌وساز غیرمجاز را از طریق سامانه ۱۳۷ شهرداری گزارش کنند.
او اضافه کرد: گزارش‌های ثبت‌شده در این سامانه مستقیماً به تلفن همراه شهرداران مناطق ارسال می‌شود و در هر ساعت از شبانه‌روز که گزارشی دریافت شود نیروهای شهرداری برای بررسی موضوع به محل اعزام خواهند شد.
شهردار منطقه پنج یادآور شد: پس از حضور مأموران در صورت احراز تخلف اقدامات لازم برای جلوگیری از ادامه ساخت‌وساز، جمع‌آوری ادوات و تجهیزات و ارجاع پرونده ملک به کمیسیون ماده ۱۰۰ انجام می‌شود. بنابراین شهروندان می‌توانند در شناسایی تخلفات نقش مؤثری داشته باشند و اطلاع‌رسانی به‌موقع آنان کمک می‌کند پیش از تکمیل ساختمان و گسترش تخلف اقدامات قانونی انجام شود.
خانه بدون مجوز؛ سرمایه‌ای که در معرض خطر است
بخش نگران‌کننده‌تر ماجرا فروش واحدهای فاقد مجوز به شهروندانی است که ممکن است از وضعیت واقعی ملک اطلاع نداشته باشند.خریدار ممکن است پس از معامله با محدودیت در استفاده از خانه، مشکلات مربوط به مجوزها و نگرانی درباره آینده ملک مواجه شود. شهردار منطقه پنج در این باره نیز توضیح داد: متأسفانه گروهی از سازندگان متخلف ابتدا برای احداث ساختمان سه‌طبقه مجوز دریافت می‌کنند اما در عمل چهار طبقه می‌سازند یا تعداد واحدهای ساختمان را برخلاف مجوز افزایش می‌دهند.
به گفته تدینی‌نژاد این تغییرات بدون رعایت ضوابط قانونی انجام می‌شود و مشکلات ناشی از آن در زمان فروش واحدها و دریافت خدمات شهری آشکارتر می‌شود.
او همچنین اضافه کرد: در برخی ساختمان‌ها چندین واحد مسکونی از یک انشعاب مشترک استفاده می‌کنند به‌گونه‌ای که ممکن است ۱۰ واحد تنها یک انشعاب آب یا برق داشته باشند؛ چنین وضعیتی افزون بر مشکلات قانونی، ساکنان را در استفاده از خدمات ضروری نیز با دشواری مواجه می‌کند.
مکاتبه با دستگاه‌های خدمات‌رسان برای قطع انشعابات متخلفان
شهردار منطقه پنج شیراز برای حل این مشکل هم از پیگیری وضعیت انشعابات ساختمان‌های متخلف خبر داد و گفت: برای املاکی که ساخت‌وساز غیرمجاز در آنها انجام می‌شود با دستگاه‌های متولی آب، برق و گاز مکاتبه انجام شده تا نسبت به قطع انشعابات مربوط به تخلفات اقدام کنند.
تدینی‌نژاد با قدردانی از همکاری دستگاه‌های خدمات‌رسان افزود: خوشبختانه این دستگاه‌ها همکاری مناسبی با شهرداری داشته‌اند، اقدامات مشترکی در حال انجام است و این همکاری می‌تواند از ادامه بهره‌برداری غیرقانونی از ساختمان‌های متخلف جلوگیری کند و هزینه تخلف را برای سازندگان افزایش دهد.
او که معتقد است ۹۹درصد خریداران در جریان تخلفات ساخت و سازها هستند، گفت: بسیاری از خریداران از وجود این مشکلات اطلاع دارند و با آگاهی از شرایط ملک اقدام به معامله می‌کنند. حتی در برخی قراردادها بندی اضافه می‌شود که مسئولیت دریافت انشعابات و رفع مشکلات قانونی ساختمان را به خریدار منتقل می‌کند.
شهردار منطقه به تفاوت قیمت برخی املاک متخلف با ساختمان‌های دارای مجوز قانونی اشاره کرد و در خصوص خریدارانی که اطلاعی از این تخلفات ندارند گفت: وقتی ملکی با قیمتی به‌مراتب پایین‌تر از قیمت متعارف عرضه می‌شود خریدار باید نسبت به علت این تفاوت حساس باشد. گاهی ساختمان امکان دریافت سند یا انشعابات مستقل آب و برق را ندارد و همین موضوع در آینده مشکلات جدی برای ساکنان ایجاد می‌کند.
خریداران پیش از معامله از شهرداری استعلام بگیرند
تدینی‌نژاد با هشدار نسبت به خرید واحدهای دارای تخلف ساختمانی عنوان کرد: برخی سازندگان هنگام فروش این املاک در قرارداد به‌صراحت قید می‌کنند که ساختمان دارای تخلف است و مسئولیت مشکلات مربوط به آب، برق، گاز و شهرداری بر عهده خریدار خواهد بود.
او از شهروندان درخواست کرد: خریداران پیش از انجام هر معامله‌ای به شهرداری مراجعه کنند و درباره وضعیت قانونی ملک استعلام بگیرند. شهرداری هم آمادگی دارد اطلاعات لازم را در اختیار متقاضیان قرار دهد و آنان را درباره مجوز ساخت، تخلفات احتمالی و مشکلات ملک راهنمایی کند.
شهردار منطقه از همکاری دستگاه قضایی برای برخورد با تخلف‌سازان خبر داد و افزود: دادستانی و به ویژه معاون دادستان همکاری بسیار خوبی در این زمینه داشته‌اند و مجموعه شهرداری نیز با جدیت در برابر تخلفات ایستاده است. این همراهی موجب شده اقدامات قانونی با انسجام بیشتری پیگیری شود.
او معتقد است این منطقه دارای محدوده حریم گسترده‌ای است و در عین حال نظارت‌های میدانی در آن با شدت بیشتری انجام می‌شود و این نظارت‌ها تا زمان مهار تخلفات ادامه خواهد داشت.
پیشگیری، مهمترین راهکار
افزایش بی‌ضابطه طبقات، تبدیل واحدهای مسکونی به چند واحد کوچک‌تر و حذف پارکینگ افزون بر برهم‌زدن نظم محلات، حقوق همسایگان را نیز تحت‌تأثیر قرار داده است. این تخلفات ضرورت تقویت نظارت‌های میدانی و جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز در مراحل اولیه را دوچندان می‌کند؛ افسانه خواست‌خدایی عضو و ناظر شورای اسلامی شهر شیراز در منطقه پنج که به گفته خودش طی سال‌های گذشته پیگیری تخلفات ساختمانی را در اولویت نظارت‌های خود قرار داده با اشاره به ابعاد این معضل بر ضرورت تقویت بازرسی‌ها، پیشگیری از تخلفات در مراحل اولیه ساخت‌وساز و برخورد مؤثر با سازندگان متخلف تأکید می‌کند.
ناظر شورای اسلامی شهر شیراز در منطقه پنج درباره گستردگی این تخلفات گفت: منطقه پنج شهرداری شیراز یکی از مناطق خاص در حوزه تخلفات ساختمانی است. بخش عمده این تخلفات در محله کوشک میدان و محلات اطراف آن رخ می‌دهد. برخی افراد ابتدا برای ساخت یک یا دو طبقه پروانه می‌گیرند اما در ادامه تعداد طبقات را افزایش می‌دهند، واحدهای بیشتری به ساختمان اضافه می‌کنند یا اساساً بدون دریافت پروانه اقدام به ساخت‌وساز می‌کنند.
او ادامه داد: ساخت‌وسازهای شبانه نیز یکی از معضلاتی است که طی سال‌های گذشته در این منطقه وجود داشته و متأسفانه برخی از متخلفان در این حوزه به شکل گروهی و مافیایی فعالیت می‌کنند.
به گفته این عضو شورا در برخی موارد ساختمان‌هایی که مجوز یک تا سه طبقه دارند تا شش طبقه ساخته می‌شوند.
او اضافه کرد: خیابان شهید داراب پارسا، محلات واقع در خیابان توحید شیرازی و فرهنگیان در محدوده کوشک میدان از نقاطی هستند که با ساخت‌وسازهای خارج از ضوابط مواجه‌اند.
خواست‌خدایی درباره دشواری برخورد با این تخلفات گفت: وقتی تخلفی به شهرداری منطقه اطلاع داده می‌شود نیروهای شهرداری برای جلوگیری از ادامه کار مراجعه می‌کنند و حتی برخی از اقلام و مصالح مورد استفاده متخلفان را به انبار منتقل می‌کنند اما گاهی تنها یک ساعت بعد، عملیات ساخت‌وساز دوباره از سر گرفته می‌شود.
آن طور که ناظر شورا در منطقه می‌گوید تکرار این وضعیت توان نیروهای نظارتی را تحلیل می‌برد به‌ویژه آنکه تعداد تخلفات زیاد است و نیروهای موجود برای کنترل همه آنها کفایت نمی‌کنند.
خواست‌خدایی یادآور شد: معمولاً چهار تا پنج نیروی مرتبط با تخلفات ساختمانی در هر منطقه فعالیت دارند و به همین دلیل شهرداری منطقه پیشنهاد داد برای کنترل این وضعیت از ظرفیت پیمانکار تخصصی استفاده شود. به گفته او منطقه پنج در ماه‌های اخیر کنترل تخلفات ساختمانی را جدی‌تر دنبال کرده است.
از حذف پارکینگ تا تضییع حقوق همسایگان
همان‌گونه که پیشتر هم اشاره شد پیامد ساخت‌وسازهای غیرمجاز تنها به افزایش طبقات محدود نمی‌شود. خواست‌خدایی در این باره نیز توضیح داد: مسئله فقط اضافه‌کردن طبقات نیست؛ گاهی یک واحد ساختمانی را به سه یا چهار واحد کوچک‌تر با متراژهای حدود ۵۰ یا ۶۰ مترمربع تبدیل می‌کنند. در برخی موارد پارکینگ نیز به فضای مسکونی تبدیل می‌شود و در نتیجه خودروهای ساکنان در کوچه‌های باریک پارک می‌شوند. در چنین شرایطی افزایش تعداد واحدها بدون تأمین پارکینگ و رعایت ظرفیت معابر، رفت‌وآمد ساکنان را دشوار می‌کند. این در حالیست که همسایگان دیگر برای ساخت خانه‌های خود ضوابط شهرسازی را رعایت کرده‌اند.
این عضو شورا در خصوص احساس بی‌عدالتی میان شهروندان گفت: وقتی فردی بر اساس ضوابط تنها ۶۰ درصد زمین خود را می‌سازد اما همسایه‌اش بدون رعایت مقررات ۸۰ یا ۱۰۰ درصد زمین را به ساخت‌وساز اختصاص می‌دهد یا طبقات و واحدهای بیشتری ایجاد می‌کند طبیعی است که احساس بی‌عدالتی به وجود بیاید.
خواست‌خدایی معتقد است این تخلفات بر کیفیت زندگی همسایگان، وضعیت پارک خودروها و نظم محله تأثیر می‌گذارد و باید با جدیت پیگیری شود. در واقع تخلف ساختمانی از محدوده یک ملک فراتر می‌رود و هزینه آن به ساکنان محله منتقل می‌شود؛ ساکنانی که گاهی نه در ساخت‌وساز نقشی داشته‌اند و نه امکان جلوگیری از آن را دارند.
خانه بدون مجوز؛ سرمایه‌ای که در معرض خطر است
خواست‌خدایی همچنین گفت: برخی افراد ساختمان‌هایی را با چند طبقه اضافه یا بدون مجوز می‌سازند و سپس واحدهای آن را به شهروندان به‌ویژه خانواده‌های کم‌برخوردار می‌فروشند. ممکن است یک خانواده تمام دارایی خود را بفروشد تا خانه‌ای با قیمت مناسب خریداری کند اما هنگام مراجعه به شهرداری متوجه شود ملک مجوز ندارد، پایان کار برای آن صادر نشده یا امکان دریافت خدماتی مانند گاز را ندارد.
ناظر شورا در منطقه پنج ادامه داد: گاهی تخلف ساختمانی به‌اندازه‌ای است که حتی کمیسیون مربوطه اجازه صدور مجوز برای آن را نمی‌دهد و ملک با رأی قلع‌وقمع مواجه است. در چنین شرایطی، خریدار ممکن است پس از پرداخت تمام سرمایه خود تازه متوجه شود که خانه‌ای که خریده از نظر فنی یا شهرسازی با مشکل جدی روبه‌رو است.
بدین‌ترتیب خریدار ممکن است پس از معامله با محدودیت در استفاده از خانه، مشکلات مربوط به مجوزها و نگرانی درباره آینده ملک مواجه شود. خواست‌خدایی از شهروندان درخواست کرد پیش از خرید به‌ویژه در محلاتی مانند کوشک میدان استعلام‌های لازم را از شهرداری دریافت کنند تا سرمایه و دارایی‌شان به خطر نیفتد.
چه باید کرد؟
طبق اظهارات ناظر شورای اسلامی شهر شیراز در منطقه پنج برخورد با متخلفان پس از تکمیل ساختمان به‌تنهایی پاسخگوی مسئله نیست زیرا با افزایش پیشرفت ساخت‌وساز و فروش واحدها هم اجرای احکام دشوارتر می‌شود و هم احتمال گرفتارشدن خریداران در پیامدهای تخلف افزایش می‌یابد.
خواست‌خدایی که معتقد است نمی‌توان مشکلات انباشته‌شده طی سال‌های گذشته را یک‌شبه برطرف کرد، پیشگیری را اولویت اصلی دانست و درباره تدابیر حل این معضل گفت: پیشگیری مهمترین راهکار برای حل این معضل به شمار می‌رود یعنی پیش از آنکه متخلفان حتی یک آجر روی آجر بگذارند باید با بازرسی مستمر و نظارت مؤثر از آغاز ساخت‌وساز غیرمجاز جلوگیری شود.
او که بر مستمر بودن نظارت شهرداری منطقه پنج برای حل این مشکل تأکید دارد معتقد است شهرداری برای اجرای عملیات مقابله با تخلفات در بسیاری از موارد به همراهی و همکاری سایر دستگاه‌ها هم نیاز دارد؛ بنابراین هماهنگی بیشتر میان مجموعه‌های مسئول و تقویت نظارت می‌تواند در کنترل این معضل نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
بدون شک ساماندهی ساخت‌وسازهای غیرمجاز با نظارت مستمر، همکاری دستگاه‌های مسئول و پیشگیری از تخلف در نخستین مراحل ساخت امکان‌پذیر است؛ اقداماتی که می‌تواند از سرمایه خانواده‌ها محافظت کند و آرامش و نظم را به محلات منطقه پنج بازگرداند.