به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۷۷ تا ۸۳ سوره بقره، از رفتار گروهی از اهل کتاب سخن می‌گویند که با ناآگاهی از تعالیم الهی و نسبت دادن نوشته‌های بشری به خداوند، حقیقت را تحریف می‌کردند. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را در چارچوب هشدار قرآن درباره تحریف دین، باورهای بی‌اساس و فاصله گرفتن از فرمان‌های الهی بررسی می‌کند.
تحریف سخن خدا در آیات سوره بقره
آیات ۷۷ تا ۸۳ سوره بقره، مجموعه‌ای از رفتارهای نادرست را بیان می‌کنند؛ از پنهان کردن حقیقت و ناآگاهی از کتاب آسمانی گرفته تا نسبت دادن مطالب ساختگی به خداوند و تکیه بر وعده‌های بی‌دلیل درباره بخشش گناهان.
بنابر روایت فارس، در این آیات، قرآن تأکید می‌کند که برخورداری از عنوان دینی یا ادعای آشنایی با کتاب آسمانی، به‌تنهایی نشانه هدایت نیست؛ آنچه اهمیت دارد، شناخت حقیقت و پایبندی به تعالیم الهی است.
خداوند از اسرار و رفتار انسان آگاه است
آیه ۷۷ سوره بقره می‌فرماید:
«أَوَلَا یَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ مَا یُسِرُّونَ وَمَا یُعْلِنُونَ»
یعنی: «آیا نمی‌دانند که خداوند آنچه را پنهان می‌کنند و آنچه را آشکار می‌سازند، می‌داند؟»
این آیه بر آگاهی خداوند از رفتار آشکار و پنهان انسان تأکید دارد. پنهان کردن حقیقت یا نشان دادن چهره‌ای متفاوت از واقعیت، چیزی را از علم الهی خارج نمی‌کند.
چگونه نوشته‌های بشری به نام خدا معرفی می‌شوند؟
آیه ۷۸ سوره بقره به گروهی از اهل کتاب اشاره می‌کند که شناخت درستی از کتاب آسمانی نداشتند و به پندارها و آرزوهای خود تکیه می‌کردند:
«وَمِنْهُمْ أُمِّیُّونَ لَا یَعْلَمُونَ الْکِتَابَ إِلَّا أَمَانِیَّ»
در ادامه، آیه ۷۹ با لحنی هشداردهنده می‌فرماید:
«فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ یَکْتُبُونَ الْکِتَابَ بِأَیْدِیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ»
یعنی: «پس وای بر کسانی که کتاب را با دست خود می‌نویسند، سپس می‌گویند این از جانب خداست.»
در این آیه، مسئله فقط نوشتن یک مطلب نادرست نیست؛ بلکه نسبت دادن آگاهانه آن به خداوند است. چنین رفتاری می‌تواند باورهای شخصی و منافع فردی را در پوشش تعالیم مقدس به مردم عرضه کند.
قرآن در ادامه، انگیزه این رفتار را دستیابی به بهایی اندک معرفی می‌کند؛ هشداری درباره زمانی که منافع مادی یا موقعیت اجتماعی بر امانت‌داری دینی غلبه می‌کند.
آیا می‌توان بدون دلیل به بخشش الهی اطمینان داشت؟
آیه ۸۰ سوره بقره، ادعای گروهی را نقل می‌کند که می‌گفتند عذاب آتش جز چند روزی به آنان نخواهد رسید:
«وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَیَّامًا مَعْدُودَةً»
قرآن در پاسخ می‌پرسد آیا چنین افرادی از خداوند پیمانی گرفته‌اند یا چیزی را بدون علم و دلیل به او نسبت می‌دهند.
پیام این آیات آن است که وعده بخشش یا نجات را نمی‌توان صرفاً بر اساس آرزوها و ادعاهای شخصی پذیرفت. باور دینی باید بر پایه هدایت الهی باشد و با مسئولیت‌پذیری در برابر رفتار انسان همراه شود.
قرآن معیار نجات را چه می‌داند؟
آیات ۸۱ و ۸۲ سوره بقره، در برابر ادعاهای بی‌اساس، بر پیامد گناه و اهمیت ایمان و عمل صالح تأکید می‌کنند.
در آیه ۸۲ آمده است:
«وَالَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِکَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ»
یعنی: «و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، اهل بهشت‌اند و در آن جاودانه خواهند بود.»
بر اساس این آیات، انتساب به یک گروه دینی یا برخورداری از پیشینه مذهبی، به‌خودی‌خود جایگزین ایمان و عمل صالح نمی‌شود.
پیمان بنی‌اسرائیل با خدا چه بود؟
آیه ۸۳ سوره بقره، پیمان خداوند با بنی‌اسرائیل را یادآوری می‌کند؛ پیمانی که شامل پرستش خدای یگانه، نیکی به پدر و مادر و خویشاوندان، رسیدگی به یتیمان و نیازمندان، خوش‌رفتاری با مردم، برپاداشتن نماز و پرداخت زکات بود.
با وجود این تعهدات، آیه از روی‌گردانی بسیاری از آنان، جز گروهی اندک، سخن می‌گوید.
این بخش نشان می‌دهد که داشتن کتاب آسمانی و آگاهی از تعالیم دینی، بدون پایبندی عملی به آن‌ها کافی نیست.
پیام آیات ۷۷ تا ۸۳ سوره بقره چیست؟
مجموع این آیات، درباره پیامدهای پنهان‌کاری، ناآگاهی دینی، تحریف حقیقت و ساختن وعده‌های بی‌اساس هشدار می‌دهد. پیام آن‌ها تنها به یک دوره تاریخی محدود نمی‌شود؛ بلکه هر انسانی را به حقیقت‌جویی، پرهیز از نسبت دادن سخنان بی‌دلیل به خداوند و پایبندی به ایمان و عمل صالح دعوت می‌کند.
منبع تفسیری: علامه طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ذیل آیات ۷۷ تا ۸۳ سوره بقره.