به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در فرهنگ مهدوی، امام زمان(عج) با عنوان «منتظَر» شناخته می‌شود؛ یعنی امامی که مؤمنان چشم‌به‌راه ظهور او هستند. اما مفهوم انتظار، تنها به چشم‌دوختن به آینده محدود نمی‌شود. در کنار انتظار مردم برای ظهور، این پرسش نیز مطرح است که جامعه منتظر چه مسئولیت‌هایی بر عهده دارد و چگونه می‌تواند خود را برای تحقق عدالت آماده کند؟
امام زمان(عج) منتظَر است یا منتظِر؟ پاسخ در توقیع به شیخ مفید
بنابر روایت ابنا، یکی از متون مورد استناد در این زمینه، توقیعی منسوب به امام زمان(عج) است که مرحوم طبرسی در کتاب «الاحتجاج» از آن یاد کرده است. این پیام، بر اهمیت یکدلی شیعیان و وفای آنان به عهد تأکید می‌کند؛ موضوعی که در تبیین مسئولیت منتظران جایگاه ویژه‌ای دارد.
توقیع امام زمان(عج) درباره یکدلی شیعیان
در بخشی از توقیع منقول خطاب به شیخ مفید(ره) آمده است:
«وَلَوْ أَنَّ أَشْیَاعَنَا وَفَّقَهُمُ اللَّهُ لِطَاعَتِهِ عَلَی اجْتِمَاعٍ مِنَ الْقُلُوبِ فِی الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ عَلَیْهِمْ، لَمَا تَأَخَّرَ عَنْهُمُ الْیُمْنُ بِلِقَائِنَا...»
ترجمه: اگر شیعیان ما ــ که خداوند آنان را به اطاعت خویش موفق بدارد ــ در وفای به پیمانی که بر عهده دارند، همدل و یکپارچه بودند، برکت دیدار ما از آنان به تأخیر نمی‌افتاد.
این فراز، بر نقش رفتار و مسئولیت‌پذیری شیعیان تأکید دارد. از این منظر، انتظار صرفاً یک حالت قلبی نیست؛ بلکه با پایبندی به ارزش‌های دینی و تلاش برای اصلاح فرد و جامعه ارتباط پیدا می‌کند.
امام عصر(عج)؛ منتظَر یا منتظِر؟
«منتظَر» به معنای کسی است که انتظار آمدنش کشیده می‌شود و «منتظِر» به معنای کسی است که خود در انتظار است.
در ادبیات مهدوی، امام زمان(عج) به‌عنوان منجی موعود و امام منتظَر شناخته می‌شود. در برخی بیان‌های معارفی نیز از تعبیر «منتظِر» برای تأکید بر مسئولیت جامعه منتظر استفاده می‌شود؛ یعنی جامعه باید به این پرسش پاسخ دهد که آیا برای تحقق آرمان‌های مهدوی آماده است یا خیر.
البته تعبیر «امام زمان(عج) منتظِر آمادگی شیعیان است» را باید به‌عنوان یک بیان تفسیری و تربیتی فهمید، نه اینکه آن را عین عبارت توقیع بدانیم. متن نقل‌شده، به‌طور مشخص بر یکدلی و وفای شیعیان به عهد تأکید می‌کند.
انتظار ظهور؛ از باور قلبی تا مسئولیت عملی
انتظار در آموزه‌های مهدوی تنها به دعا برای فرج یا ابراز علاقه به امام محدود نمی‌شود. این باور می‌تواند در رفتار روزمره نیز نمود پیدا کند؛ از رعایت حقوق دیگران و پرهیز از ظلم گرفته تا مسئولیت‌پذیری اجتماعی، اصلاح اخلاق فردی و تلاش برای گسترش عدالت.
در این چارچوب، یکدلی نیز به معنای نادیده گرفتن تفاوت دیدگاه‌ها نیست؛ بلکه می‌توان آن را در همکاری بر سر اصول مشترک، وفاداری به ارزش‌های اخلاقی و پرهیز از اختلاف‌های آسیب‌زا جست‌وجو کرد.
جامعه‌ای که از عدالت سخن می‌گوید، باید در روابط فردی و اجتماعی خود نیز به عدالت پایبند باشد. به همین ترتیب، انتظار اصلاح جهان با تلاش برای اصلاح رفتار و محیط زندگی خود انسان ارتباط پیدا می‌کند.
آمادگی برای ظهور چگونه معنا پیدا می‌کند؟
در تبیین مفهوم انتظار، آمادگی را نباید صرفاً به معنای یک ادعای زبانی یا احساس درونی دانست. این آمادگی می‌تواند در تعهد اخلاقی، یاری‌رساندن به نیازمندان، حفظ حقوق مردم، گسترش آگاهی و تلاش برای کاهش بی‌عدالتی نمود پیدا کند.
از سوی دیگر، نباید از این آموزه نتیجه گرفت که می‌توان زمان ظهور را تعیین کرد یا همه ابعاد غیبت را صرفاً به یک عامل اجتماعی فروکاست. آنچه از فراز نقل‌شده می‌توان برداشت کرد، اهمیت مسئولیت شیعیان و نقش یکدلی و وفای به عهد در زندگی دینی آنان است.
سخن پایانی
پرسش «امام عصر(عج) منتظَر است یا منتظِر؟» فرصتی برای بازاندیشی در معنای انتظار فراهم می‌کند. امام زمان(عج) در اعتقاد شیعه، امام منتظَر و منجی موعود است؛ اما جامعه منتظر نیز وظیفه دارد میان باور و رفتار خود پیوند برقرار کند.
توقیع منقول در کتاب «الاحتجاج» با تأکید بر یکدلی و وفای به عهد، یادآور می‌شود که انتظار حقیقی با مسئولیت‌پذیری همراه است. از این منظر، منتظر بودن تنها چشم‌به‌راه ظهور ماندن نیست؛ بلکه کوششی مستمر برای نزدیک‌تر شدن به ارزش‌هایی است که جامعه مهدوی بر پایه آنها شکل می‌گیرد.
منبع: الاحتجاج، احمد بن علی طبرسی؛ توقیع منقول خطاب به شیخ مفید(ره).