به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، زندگی، حتی با همه دشواری‌ها و رنج‌هایش، فرصتی برای رشد معنوی و اصلاح رفتار است. در روایتی از پیامبر اکرم(ص)، آرزوی مرگ مورد نهی قرار گرفته است؛ زیرا انسان نیکوکار با ادامه حیات می‌تواند بر حسنات خود بیفزاید و کسی که مرتکب خطا و گناه شده است، فرصت دارد از کرده خود پشیمان شود، عذرخواهی کند و در مسیر جبران گام بردارد.
بنابر روایت حوزه، رهبر شهید انقلاب در شرح این حدیث، با تبیین معنای عبارت‌های روایت، بر ارزش فرصت زندگی تأکید می‌کنند؛ فرصتی که نباید آن را از دست داد و می‌توان از آن برای افزایش نیکی‌ها، تقویت تقوا و جبران لغزش‌ها بهره گرفت. شرح این روایت از زبان ایشان در ادامه تقدیم مخاطبان می‌شود.
متن روایت
بسم الله الرحمن الرحیم؛ الحمدلله ربّ العالمین، والصلاة والسلام علی سیدنا محمد و آله الطاهرین، ولعنة الله علی أعدائهم أجمعین.
أَخْبَرَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی أُسَامَةَ التَّمِیمِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْوَاقِدِیُّ مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الزُّهْرِیُّ، عَنْ یَزِیدَ بْنِ الْهَادِ، عَنْ هِنْدٍ بِنْتِ الْحَارِثِ الْفِرَاسِیَّةِ، عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ، قَالَتْ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ) عَلَی رَجُلٍ یَعُودُهُ وَهُوَ شَاکٍ، فَتَمَنَّی الْمَوْتَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ): «لَا تَتَمَنَّ الْمَوْتَ؛ فَإِنَّکَ إِنْ تَکُ مُحْسِنًا تَزْدَدْ إِحْسَانًا إِلَی إِحْسَانِکَ، وَإِنْ تَکُ مُسِیئًا فَتُؤَخَّرُ تُسْتَعْتَبُ، فَلَا تَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ». (۱)
شرح روایت
زندگی؛ فرصتی برای افزودن بر نیکی‌ها
عن أُمِّ الْفَضْلِ، قَالَتْ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ) عَلَی رَجُلٍ یَعُودُهُ وَهُوَ شَاکٍ، فَتَمَنَّی الْمَوْتَ.
ام‌فضل نقل می‌کند که پیامبر اکرم(ص) برای عیادت مردی بیمار به دیدار او رفتند. آن مرد از بیماری و رنجی که تحمل می‌کرد، شکایت داشت و آرزوی مرگ می‌کرد.
فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ): «لَا تَتَمَنَّ الْمَوْتَ؛ فَإِنَّکَ إِنْ تَکُ مُحْسِنًا تَزْدَدْ إِحْسَانًا إِلَی إِحْسَانِکَ».
پیامبر اکرم(ص) به او فرمودند: آرزوی مرگ نکن؛ زیرا اگر نیکوکار باشی، با ادامه زندگی می‌توانی بر نیکی‌هایت بیفزایی.
اگر انسان چند سال دیگر زندگی کند، فرصت بیشتری خواهد داشت تا کارهای نیک انجام دهد و بر حسنات خود بیفزاید. به‌ویژه برای جوان‌ترها که ممکن است دهه‌های دیگری از عمر خود را پیش رو داشته باشند، این فرصت می‌تواند زمینه‌ای برای رشد معنوی، تقویت ایمان و انجام اعمال صالح باشد.
زندگی، با وجود دشواری‌ها، رنج‌ها و خطرهایی که ممکن است در مسیر آن وجود داشته باشد، فرصتی ارزشمند برای نیکوکاری است. کسی که اهل احسان و تقواست، می‌تواند هر روز با رفتار بهتر، خدمت به دیگران و انجام مسئولیت‌های خود، بر اندوخته معنوی‌اش بیفزاید.
ادامه زندگی؛ فرصتی برای توبه و جبران خطاها
وَإِنْ تَکُ مُسِیئًا فَتُؤَخَّرُ تُسْتَعْتَبُ، فَلَا تَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ.
پیامبر اکرم(ص) در ادامه می‌فرمایند: اگر انسان بدکردار باشد، با تأخیر در فرا رسیدن مرگ، فرصت می‌یابد که رضایت و بخشایش الهی را بجوید و درصدد جبران خطاهای خود برآید.
واژه «تُسْتَعْتَبُ» در این روایت به معنای فراهم‌شدن فرصت برای جلب رضایت و بازگشت از خطا تفسیر شده است؛ مفهومی که با تعبیر «لَکَ الْعُتْبَی» در برخی دعاها نیز ارتباط دارد.
بر این اساس، ادامه زندگی تنها برای افزایش حسنات نیکوکاران ارزشمند نیست؛ بلکه برای کسانی که در گذشته مرتکب خطا شده‌اند نیز فرصتی برای بازنگری در رفتار، توبه و جبران فراهم می‌کند. انسان تا زمانی که زنده است، می‌تواند از اشتباهات خود درس بگیرد، حقوق تضییع‌شده دیگران را جبران کند، از کسانی که به آنان آسیب رسانده است عذرخواهی کند و برای اصلاح مسیر زندگی خود بکوشد.
از این منظر، گذشت زمان را نباید صرفاً فرصتی برای ادامه عادت‌های گذشته دانست؛ بلکه هر روز از زندگی می‌تواند زمینه‌ای برای اصلاح، بازگشت و انجام کارهای نیک باشد.
پیام اصلی روایت؛ فرصت زندگی را از دست ندهیم
پیامبر اکرم(ص) در این روایت، به دو امکان مهم در ادامه زندگی اشاره می‌کنند: افزایش نیکی‌ها برای نیکوکاران و جبران خطاها برای کسانی که مرتکب گناه شده‌اند. هر دو گروه می‌توانند از فرصت حیات برای بهترشدن بهره بگیرند.
این نگاه، انسان را به ناامیدی و تسلیم در برابر خطاهای گذشته دعوت نمی‌کند؛ بلکه بر امکان تغییر و اصلاح تأکید دارد. همان‌گونه که نیکوکار می‌تواند اعمال صالح بیشتری انجام دهد، خطاکار نیز می‌تواند با توبه، جبران و اصلاح رفتار، مسیر تازه‌ای در پیش بگیرد.
بنابراین، زندگی فرصتی برای ساختن آینده‌ای بهتر است؛ فرصتی که ارزش آن را باید در امکان رشد، نیکوکاری و جبران لغزش‌ها جست‌وجو کرد. پیام پایانی این حدیث روشن است: تا زمانی که فرصت زندگی باقی است، می‌توان بر نیکی‌ها افزود، از خطاها بازگشت و برای اصلاح گذشته و ساختن آینده‌ای بهتر گام برداشت.
پاورقی
۱. امالی شیخ طوسی، مجلس سیزدهم، ص ۳۸۵. ترجمه روایت: ام‌فضل می‌گوید: رسول خدا(ص) برای عیادت مردی بیمار به دیدار او رفتند. آن مرد از بیماری شکایت داشت و آرزوی مرگ می‌کرد. پیامبر(ص) به او فرمودند: «آرزوی مرگ نکن؛ زیرا اگر نیکوکار باشی، با زنده‌ماندن بر نیکی‌هایت افزوده می‌شود و اگر گناهکار باشی، فرصت می‌یابی از گناهانت عذرخواهی کنی؛ پس آرزوی مرگ نکنید.»