زینب کامرانی: با این تغییر، بسیاری از والدین با چالش روزانه حفظ تعادل میان برآورده کردن خواسته‌های فرزندانشان و تعیین مرزهای مشخص در مواجهه با فشارهای اجتماعی ناشی از فناوری مواجه هستند، تا جایی که برخی از اختلافات خانوادگی دیگر در مورد نحوه‌ی استفاده از تلفن همراه نیست، بلکه درباره نوع آن و اینکه آیا اصلاً باید آن را تهیه کرد یا خیر، است.
همه آیفون دارند
در گذشته، داشتن تلفن هوشمند به خودی خود قابل توجه بود، اما امروزه، برای برخی از نوجوانان، نوع گوشی است که تفاوت را ایجاد می‌کند. کارشناسان آموزشی این تغییر را به عنوان تغییر تلفن از یک ابزار تکنولوژیکی صرف به نمادی از هویت و تعلق در گروه‌های همسالان توصیف می‌کنند.
مگان لیهی، مربی تربیتی آگاه، در مقاله‌ای که در واشینگتن‌پست منتشر شده است، توضیح می‌دهد تعداد فزاینده‌ای از والدین به دلیل اصرار فرزندانشان برای داشتن آیفون، به خرید آن اقدام می‌کنند، نه به این دلیل که به ویژگی‌هایی نیاز دارند که سایر تلفن‌ها ارائه نمی‌دهند، بلکه به این دلیل که احساس می‌کنند استفاده از یک تلفن متفاوت، آنها را از دایره اجتماعی دوستانشان خارج کند.
لیهی معتقد است اشتباه در خریدن تلفن همراه یا امتناع ازخرید آن نیست، بلکه در این است که اجازه می‌دهیم فشار همسالان به تنها عامل تعیین‌کننده تصمیمات خانوادگی تبدیل شود.
او تأکید می‌کند پاسخ مداوم به هر درخواستی، کودکان را از یادگیری صبر، به تعویق انداختن خواسته‌ها و مقابله با دلسردی و ناامیدی محروم می‌کند.
این پدیده نه تنها تجربیات فردی را منعکس می‌کند، بلکه در بررسی‌های بازار نیز ظاهر می‌شود. نظرسنجی که توسط بخش تحقیقات مصرف‌کننده بانک سرمایه‌گذاری پایپر سندلر آمریکا انجام شده، نشان می‌دهد ۸۸ درصد از نوجوانان آمریکایی صاحب آیفون هستند، در همین حال، ۸۸ درصد از آنها گفته‌اند که انتظار دارند گوشی بعدی‌شان نیز آیفون باشد.
این آمار، میزان استفاده از آیفون را در میان نوجوانان آمریکایی نشان می‌دهد، روندی که می‌تواند احساس نیاز برخی از آنها را به داشتن همان دستگاهی که همسالانشان دارند تقویت کند.
چرا آیفون و نه هیچ گوشی دیگری؟
این موضوع فقط مربوط به مشخصات فنی نیست، بلکه مربوط به سیستم اجتماعی است که طی سال‌های گذشته پیرامون دستگاه‌های اپل شکل گرفته است.
سرویس‌هایی مانند آی‌مسیج و قابلیت «حباب آبی»، فیس‌تایم و ایردراپ به بخشی از ارتباطات روزانه میان دوستان در برخی مدارس و دانشگاه‌ها تبدیل شده‌اند. از این رو، برخی از کاربران گوشی‌های اندرویدی ممکن است احساس کنند که کمتر در چت‌های گروهی یا فعالیت‌های دیجیتالی که توسط همسالانشان به اشتراک گذاشته می‌شود، حضور دارند.
این فقط مربوط به سهولت ارتباط نیست. با گسترش روزافزون آیفون در میان دوستان، این گوشی ممکن است ارزشی نمادین پیدا کند که فراتر از عملکردهای فنی آن است.
برای برخی از نوجوانان، مالکیت آن به راهی برای احساس تعلق به گروه یا همگام شدن با داشته‌های همسالانشان تبدیل می‌شود. بنابراین، تصمیم به خرید این دستگاه ممکن است بیشتر ناشی از تمایل به اجتناب از احساس متفاوت بودن یا طرد شدن از اجتماع مرتبط باشد تا نیاز واقعی به ارتقای گوشی یا دستیابی به ویژگی‌های جدید.
پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی این تصویر را تقویت می‌کنند، زیرا آیفون دائماً در محتوای اینفلوئنسرها و تبلیغات به عنوان بخشی از سبک زندگی مدرن ظاهر می‌شود و برخی از نوجوانان را به این سمت سوق می‌دهد که داشتن آن با محبوبیت یا پذیرش اجتماعی مرتبط است. بنابراین، تلفن از یک ابزار کاربردی به نمادی تبدیل می‌شود که معانی ضمنی فراتر از عملکرد اصلی‌اش را در خود جای داده است.
از تلفن تا نماد وضعیت
تأثیرات این امر به تسهیل ارتباط میان کاربران دستگاه‌های اپل محدود نشده است؛ بلکه به نحوه درک و نگاه برخی از نوجوانان به خود گوشی نیز گسترش یافته است.
با گذشت زمان، آیفون برای برخی از گروه‌ها ارزش نمادین پیدا کرده است و داشتن آن گاهی اوقات به عنوان شاخصی از تعلق به یک گروه یا همگام شدن با آنچه دوستان دارند، تلقی می‌شود، نه تصمیمی بر اساس مشخصات فنی.
بنابراین، تصمیم به خرید این دستگاه ممکن است بیشتر با تمایل به اجتناب از احساس متفاوت بودن یا طرد شدن از اجتماع مرتبط باشد تا نیاز واقعی به خرید یک تلفن همراه جدید یا ارتقای مزایای جدید آن.
هزینه بی‌پایان
هزینه آیفون فقط به قیمت خرید آن محدود نمی‌شود. با هر نسخه جدید، سیستم کاملی از محصولات و خدمات مرتبط مانند هدفون‌های بی‌سیم، ساعت‌های هوشمند، اشتراک‌های دیجیتال و لوازم جانبی متنوع و همچنین هزینه‌های نگهداری و تعمیر این لوازم پدیدار می‌شود.
وقتی تلفن همراه به یک نیاز تبدیل می‌شود که با هر نسخه جدید، نیاز به آن بیشتر می‌شود، بسیاری از والدین خود را با یک معضل واقعی روبرو می‌بینند. در حالی که برخی نگرانند امتناع از پذیرش خواسته‌ها باعث شود فرزندانشان در میان دوستان خود احساس انزوا کنند، برخی دیگر معتقدند که پیروی مداوم، فرهنگ مصرف‌گرایی را تقویت می‌کند و جایگاه اجتماعی را به داشتن جدیدترین گجت‌ها مرتبط می‌کند. این امر می‌تواند باعث شود انتظارات به صورت مداوم افزایش یابد.
تأثیر روانی که فراتر از داشتن تلفن همراه است
کارشناسان هشدار می‌دهند که مرتبط کردن پذیرش اجتماعی با داشتن یک دستگاه خاص می‌تواند اثرات روانشناختی داشته باشد که فراتر از خود خرید است.
نوجوانی که معتقد است جایگاهش در میان دوستانش به نوع گوشی تلفن همراهش بستگی دارد، اگر نتواند با دیگران همگام شود، ممکن است بیشتر مستعد مقایسه مداوم و احساس خودکم‌بینی و بی‌کفایتی شود. این امر همچنین ممکن است او را به این سمت سوق دهد که ارزش خود را با دارایی‌هایش بسنجد، نه با شخصیت، دستاوردها یا روابطش.
مشکل خودِ گوشی تلفن نیست، بلکه تبدیل شدن آن به یک استاندارد ناگفته از پذیرش اجتماعی است. این امر می‌تواند تنش را در خانواده افزایش دهد و بحث درباره خرید یک دستگاه جدید را به اختلاف و درگیری‌هایی تبدیل کند که فراتر از ملاحظات مالی صرف است.
اهمیت فشارهای اجتماعی در شکل‌دهی به استفاده جوانان از تلفن‌های هوشمند در مطالعه‌ای که توسط محققان دانشگاه شیامن چین انجام شده و در سال ۲۰۲۴ در مجله علمی هلیون منتشر شده است، تأیید می‌شود.
این مطالعه نشان داد که فشارهای اجتماعی، مانند تمایل به تقلید از دوستان و مطابقت با آنچه گروه دیکته می‌کند، به وضوح بر الگوهای استفاده جوانان از تلفن‌های هوشمند تأثیر می‌گذارد و منعکس‌کننده نقشی است که نیاز به پذیرش اجتماعی در شکل‌گیری رفتار دیجیتالی آنها ایفا می‌کند.
خانواده‌ها چگونه با این فشارها مقابله کنند؟
در نظر داشته باشید که راه‌حل با خرید یا ممنوعیت تلفن همراه شروع نمی‌شود، بلکه با گفت‌وگو آغاز می‌شود. مهم است که والدین انگیزه واقعی پشت درخواست‌های فرزندانشان را درک کنند: آیا آنها حقیقتاً به قابلیت‌های این دستگاه نیاز دارند یا صرفاً از احساس متفاوت بودن با دوستانشان می‌ترسند؟
همچنین توصیه می‌شود کودکان را در بحث‌های مربوط به بودجه خانواده مشارکت دهید تا آنها درک کنند که تصمیمات مالی صرفاً بر اساس هوس‌ها و خواسته‌ها گرفته نمی‌شود، بلکه به اولویت‌ها بستگی دارد. این امر به ایجاد حس ارزش پول و درک این موضوع کمک می‌کند که خرید دستگاه‌های الکترونیکی تصمیمی است که تابع شرایط خانوادگی تعیین می‌شود، نه تحت تأثیر فشار بازار یا فشار دوستان و همسالان.
همچنین مفید است که از قبل در مورد قوانین واضحی مانند تعیین تاریخ تعویض تلفن توافق کنید یا در صورت امکان، دستگاه جدید را با پرداخت بخشی از هزینه آن توسط فرزندتان خریداری کنید.
این مراحل نه تنها به کنترل هزینه‌ها کمک می‌کند، بلکه ارزش‌های مسئولیت‌پذیری و توانایی به تعویق انداختن خواسته‌ها را نیز القا می‌کند. اینها مهارت‌هایی هستند که کودکان در زمینه‌های مختلف زندگی به آن نیاز دارند، نه فقط هنگام خرید گوشی.
مشکل از خود آیفون نیست؛ اما برای برخی از نوجوانان به عنوان نمادی از پذیرش و تعلق معنا پیدا کرده است.از این رو، کارشناسان آموزشی معتقدند که نقش خانواده فراتر از تنظیم نحوه‌ی استفاده از تلفن همراه است و شامل ایجاد اعتماد به نفس در کودکان و آموزش این نکته است که ارزش‌شان با یک برند تجاری یا یک دستگاه الکترونیکی سنجیده نمی‌شود.
دستگاه‌ها دائماً تغییر خواهند کرد، اما توانایی مقاومت در برابر فشارهای بیرونی و تصمیم‌گیری آگاهانه همچنان از مهمترین مهارت‌هایی خواهد بود که کودکان به آن نیاز دارند.
منبع: الجزیره