نشستی که قرار بود امروز در صلاله عمان برای بررسی توافق تهران و مسقط برگزار شود، به زمانی دیگر موکول شد. هر چند امروز رسما اعلام شد که عربستان سعودی درخواست تعویق این نشست را دادهاست، اما روایتهای متفاوتی در مورد دلیل این درخواست وجود دارد، از جنگ یمن تا اعتراض به متن توافق و فشار آمریکا.
به گزارش خبرآنلاین، پس از اعلام لغو نشست ایران با وزرای خارجه کشورهای حاشیه خلیج فارس از سوی بدر البوسعیدی وزیر خارجه عمان، گمانه زنیهایی در فضای رسانهای در خصوص کارشکنی عربستان منتشر شد. امروز، دوشنبه ۲۳ خرداد سخنگوی وزارت خارجه ایران دلیل اصلی لغو این نشست را در نشست هفتگی خود با خبرنگاران اعلام کرد.
با این حال همچنان روایتهای مختلفی در مورد دلیل لغو این نشست وجود دارد. برخی از رسانهها ادعا کردهاند که ریاض به متن توافق ایران و عمان اعتراض داشت و خواستار تغییر در ترتیبات توافق شده برای تنگه هرمز بود و برخی دیگر ادعا کردهاند که عربستان در چارچوب جنگ یمن و حمله به خط لوله شرق به غرب درخواست تعویق این نشست را دادهاست.
همزمان سیانان هم در گزارشی مدعی شدهاست که آمریکا دیگر خواستار مذاکره در مورد تنگه هرمز نیست و صرفا علاقمند است در حوزه هستهای با ایران مذاکره کند. این موضع واشنگتن با واکنش تحلیلگران مواجه شدهاست، از جمله تریتا پارسی که معتقد است «منطق راهبرد ترامپ قابل درک نیست.»
واکنش رسمی تهران به لغو نشست صلاله چه بود؟
سخنگوی وزارت امور خارجه امروز دوشنبه ۲۳ شهریورماه در پاسخ سوالی در خصوص لغو نشست برنامهریزی شده دوشنبه ۲۳ شهریور در شهر صلاله عمان گفت : بله، درست است؛ اینکه عربستان درخواست کرد این نشست فعلاً برگزار نشود. آن بحثهایی هم که مطرح میشود در مورد انتساب اتفاقاتی که بین آنها و یمن در جریان است، حقیقتاً آدرس اشتباهی دادن است. با دادن آدرس اشتباهی، مشکلات حل نمیشود. مشکلات یمن ریشه طولانیمدت دارد.
وی ادامه داد: ما به عنوان جمهوری اسلامی ایران همواره گفتیم، تلاش کردیم و در عمل نشان دادیم که حاضریم کمک بکنیم برای حلوفصل موضوعات. گفتیم نقشه راهی که بین خودتان و ما هیچ نقش و مداخلهای در آن نداشتیم. این را به خوبی میدانیم که تداوم جنگ در منطقه بین کشورهای اسلامی تنها یک برنده دارد و آن برنده کسی نیست جز رژیم صهیونیستی که به دنبال استمرار تنش و ناامنی در منطقه ما بین کشورهای اسلامی است.
بقائی باطرح این سوال که در مراحل بعدی چه کار خواهیم کرد؟ گفت: تفاهم بین ایران و عمان، به عنوان دو دولت ساحلی، نهایی شده. ما با مشورت عمان در مورد گام بعدی، اینکه به چه شکل این تفاهم را اعلام بکنیم یا ثبت بکنیم، تصمیمگیری خواهیم کرد و اطلاعرسانی خواهد شد.
وی ادامه داد: آنچه بین ایران و عمان در رابطه با تأمین مسیرهای دریانوردی و معروف به دولت ساحلی و حاکمیتی و حاکمیت ان ها در نظر گرفته شده، بعد از هفتهها مذاکره بین دو کشور حاصل شده، قرار هم بر این بود که صرفاً در این نشست این موضوع طرح بشود. این فرصتی بود که ایران و عمان فراهم کردند و انتظار میرفت که کشورهای منطقه فرصتشناس باشند و قدردان این فرصت باشند. اگر واقعاً قائل به این هستند که ما باید به عنوان همسایگان دائمی، علیرغم همه بحثهایی که داشتیم و علیرغم همه شکایتهایی که به حق ما داریم، به خاطر عملکرد بعضی از کشورها، دور هم بنشینیم و درباره ایجاد منطقه امن، به دور از مداخله بازیگران، گفتوگو کنیم و این فرصت مناسبی بود. فکر نمی کنم هیچ طرف مسئولی بپذیرد که این فرصت را باید به هر دلیلی، چه به دلیل اعمال نفوذ طرفهای خارج از منطقه و چه به دلیل بهانهجوییهایی که واقعاً هیچ ارتباطی به ایران ندارد، این نشست را برگزار نکنیم.
میدانیم که تصمیمگیری در مورد مباحث سیاست خارجی و امنیت ملی، تکمولفهای نیست. ما صرفاً بر اساس یک مؤلفه، در مورد موضوعات بسیار حساس و پیچیده مرتبط با امنیت تصمیم نمیگیریم. (قیمت نفت امروز افزایش یافت). بنابراین شما نمیتوانید صرفاً بگویید به دلیل بالا و پایین رفتن یک موضوع، یک تصمیم را بگیرید یا نگیرید.
بقائی خاطرنشان کرد: ما نباید به خاطر اقدامات نسنجیده دیگران یا بدعهدی دیگران، اقدامات منطقی و آیندهنگرانه خودمان را زیر سؤال ببریم. اینکه ایران و عمان به عنوان دو دولت، در مورد موضوعی که منحصراً مربوط به خودشان است تصمیمی گرفتهاند و در مورد متنی تفاهم کردهاند و در راستای یک رویکرد مسئولانه و دور اندیشانه، در یک جلسه با حضور کشورهای منطقه آن را عرضه کنند، به نظرم در راستای حکمت تصمیمگیران است.
روایت دیگران از دلایل لغو نشست صلاله چه بود؟
پیش از این هم گزارشهایی درباره نقش عربستان منتشر شده بود باراک راوید خبرنگار ارشد آکسیوس ، به نقل از یک مقامی در خلیج فارس که نامش را نبرده است گزارش داده بود که عربستان سعودی اصلاحاتی را در پیشنهاد مشترک ایران و عمان درباره تنگه هرمز مطرح کرده است. به گفته این مقام، ریاض نگران بوده که ادبیات بهکاررفته در متن پیشنهادی عملاً به ایجاد یک «وضعیت موجود جدید» در تنگه هرمز منجر شود؛ وضعیتی که از نظر عربستان و دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس قابل قبول نباشد.
علی هاشم خبرنگار ارشد الجزیره در تهران نیز در روایت دیگری که پیش از اظهارات بقائی منتشر کرده بود، به نقل از منبع خود نوشته بود که نشست عمان به درخواست عربستان و پس از حملات به خطوط لوله، احتمالاً به تعویق خواهد افتاد.
رویترز دراینباره نوشته است: این روایت در شرایطی مطرح شد که حملات اخیر به زیرساختهای نفتی عربستان و تشدید درگیریها در منطقه، نگرانیها درباره امنیت مسیرهای صادرات انرژی را افزایش داده بود. گزارشهای امروز نیز از آسیب به زیرساختهای نفتی عربستان و افزایش نگرانیها درباره امنیت مسیرهای جایگزین هرمز خبر دادهاند.
سیانان نیز پیش از این گزارش داده بود که کشورهای خلیج فارس و ایران قرار بود درباره طرح عمان برای بازگشایی تنگه هرمز به روی تردد عادی نفتکشها گفتوگو کنند؛ نشستی که بدون حضور آمریکا برگزار میشد.
بر اساس گزارش سیانان، عربستان اصلاحاتی را در متن پیشنهادی مطرح کرده بود، زیرا نگران بود ادبیات طرح عمان عملاً به ایجاد یک وضعیت جدید در تنگه منجر شود که برای ریاض و دیگر کشورهای عضو شورای همکاری قابل قبول نباشد.
سیانان همچنین گزارش داده بود که موضوع دریافت عوارض از نفتکشها یکی از نقاط اختلاف است. دریافت عوارض اجباری همچنان بهطور گسترده رد میشود، اما امکان پرداختهای داوطلبانه در ازای خدماتی مانند هدایت عبور کشتیها، ایمنی ناوبری و حفاظت از محیط زیست مطرح شده است.
از سوی دیگر، مقامهای دولت ترامپ بهطور خصوصی به کشورهای منطقه گفتهاند که واشنگتن ترجیح میدهد مذاکرات احتمالی آینده با ایران بر پرونده هستهای متمرکز باشد، نه بازگشایی تنگه هرمز.
این گزارش اضافه میکند که آمریکا معتقد است اکنون از نظر نظامی در هرمز دست بالا را دارد و به همین دلیل نمیخواهد موضوع تنگه را وارد مذاکرات با تهران کند. یک مقام آمریکایی به این شبکه گفته بود: «ما نمیخواهیم درباره تنگه صحبت کنیم؛ موضع دولت در حال حاضر این است که فقط درباره پرونده هستهای با شما گفتوگو میکنیم.»
این در حالی است که ایران، به گفته یک منبع منطقهای مورد استناد سیانان، حل مسئله هرمز و رفع محاصره آمریکا را پیششرطی برای ورود به مذاکرات هستهای میداند. بنابراین، حل مسئله تنگه میتواند به یکی از گامهای کلیدی برای باز شدن مسیر مذاکرات گستردهتر میان تهران و واشنگتن تبدیل شود.
تحلیلگران چه دیدگاهی دارند؟
تریتا پارسی، تحلیلگر مسائل ایران، نیز در واکنش به این گزارش نوشت: درک منطق راهبرد مذاکرهای ترامپ دشوار است ؛ چراکه از یک سو آمریکا میگوید تنگه هرمز باز است و بنابراین نیازی به مذاکره درباره آن وجود ندارد و از سوی دیگر میخواهد همین وضعیت محدود عبور و مرور را به اهرمی برای گرفتن امتیازهای هستهای از ایران تبدیل کند.
به نوشته پارسی، این رویکرد، آسیبی را که وضعیت فعلی هرمز به متحدان منطقهای آمریکا و اقتصاد جهانی وارد کرده نادیده میگیرد. او همچنین معتقد است این وضعیت پایدار نیست و میتواند ایران را به واکنش متقابل وادار کند؛ واکنشی که لزوماً به خود تنگه هرمز محدود نخواهد بود.
پارسی با اشاره به تحولات یمن میگوید گزینههای ایران برای واکنش متقابل فقط به هرمز محدود نیست.
او در نهایت استدلال میکند که آمریکا بار دیگر یک مزیت تاکتیکی و احتمالاً موقت در تنگه هرمز را با یک تغییر راهبردی تعیینکننده اشتباه گرفته و بر همین اساس موضع خود را سختتر کرده است؛ اقدامی که به باور او، در شرایطی که واقعیتهای میدانی چنین تغییری را توجیه نمیکند، چشمانداز دستیابی به یک توافق دیپلماتیک را بیش از پیش دور میکند.
به گزارش خبرآنلاین اسماعیل بقائی در پایان این نشست گفت: الان که این نشست فعلاً به تعویق افتاده و امروز برگزار نمیشود، اما حتماً چنین نشستی میتوانست گامی، ولو کوچک، در مسیر احیای گفتوگو بین ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس باشد. این را هم در نظر داشته باشیم که فقط بحث ایران و آن کشورها نیست؛ خود آن کشورها هم نیاز دارند با یکدیگر گفتوگو کنند. شما در جریان هستید که برخی اختلافها که بسیار هم جدی است، در بین این کشورها، خود زمینهساز بسیاری از مسائل در منطقه ما بوده، از جمله در یمن.
وی گفت: لذا این گفتوگو صرفاً نیاز ایران و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس نیست؛ نیازی است که بین همه این کشورها وجود دارد. این فرصت فعلاً از دست رفت. امیدواریم که همه به صورت جدی تلاش کنند برای احیای این فرصت یا ایجاد فرصتی مشابه. ما حتماً از هر فرصتی برای گوشزد کردن تجارب گذشته، بهویژه در این شش ماه استفاده خواهیم کرد. تجربه گذشته نشان داد که امنیت و سیادت کشورهای منطقه مورد هجوم و سوءاستفاده آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفت برای هجمه به یک کشور مسلمان.
بقائی خاطرنشان کرد: اولین گام برای اینکه تفاهم و اعتماد متقابل برقرار شود، این است که کشورهای منطقه از استفاده از حریمشان، از قلمروشان و از امکاناتشان برای تعرض و تجاوز نظامی علیه ایران جلوگیری کنند.
۴۲/۴۲