سیانان نوشت: قرار بود ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس روز دوشنبه در عمان درباره طرحی برای بازگشایی تنگه هرمز به روی تردد عادی نفتکشها گفتوگو کنند؛ نشستی که آمریکا، بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی بحران هرمز، در آن حضور نداشت. با این حال، در حالی که خبر برگزاری این نشست از روز یکشنبه منتشر شده بود، وزیر خارجه عمان از تعویق نامحدود آن خبر داد؛ تصمیمی که نشان میدهد اختلافها بر سر چارچوب پیشنهادی برای بازگشایی این آبراه راهبردی همچنان پابرجاست.
به گزارش خبرآنلاین، وبگاه شبکه خبری سیانان در گزارشی نوشت: دیپلماتهای کشورهای خلیج فارس و مقامهای ایرانی قرار بود روز دوشنبه درباره طرح عمان برای بازگشایی تنگه هرمز به روی تردد عادی نفتکشها با یکدیگر دیدار و گفتوگو کنند؛ مذاکراتی که قرار بود بدون حضور آمریکا برگزار شود.
اما همزمان با انتشار خبر برگزاری این نشست در روز یکشنبه، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان اعلام کرد که این نشست تا زمان نامعلومی به تعویق افتاده است.
البوسعیدی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در راستای دستیابی به اجماع، نشست منطقهای که قرار بود فردا در صلاله برگزار شود، به تعویق افتاده است.»
او افزود: «ما همچنان به تلاش برای تقویت گفتوگوهایی که از ثبات و همکاری پایدار در منطقه ما حمایت میکند، متعهد هستیم.»
با وجود آنکه تردد کشتیها در تنگه هرمز همچنان در سطح پایینی قرار دارد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اصرار دارد که وضعیت این آبراه در شرایط فعلی قابل قبول است ؛ بهویژه آنکه نیروهای نظامی آمریکا نفتکشها را هنگام عبور از تنگه اسکورت میکنند.
با این حال، نشست برنامهریزیشده برای روز دوشنبه میتوانست نشان دهد که کشورهای منطقه، باوجود تلاشهای فعال برای ایجاد مسیرهای جایگزین انتقال انرژی و عبور کشتیها، حاضر نیستند وضعیت کنونی هرمز را به یک وضعیت عادی و دائمی تبدیل کنند.
در ماههای گذشته، گفتوگوهای محرمانهای درباره یک چارچوب حقوقی پیچیده برای بازگشایی تنگه هرمز انجام شده بود؛ چارچوبی که در صورت نهایی شدن، میتوانست به ایران و عمان امکان دریافت مبالغی در ازای برخی خدمات مرتبط با عبور کشتیها را بدهد. دیپلماتها امیدوار بودند نشست منطقهای بتواند به این روند برای دستیابی به توافق شتاب بیشتری بدهد.
یک منبع منطقهای گفت: «انتظار هیچ گشایش فوری وجود ندارد، اما حل مسئله تنگه هرمز فوریترین موضوع است و ما باید از جایی شروع کنیم.»
اختلاف عربستان با طرح عمان
عربستان سعودی اصلاحاتی را در متن پیشنهادی ارائه کرده بود؛ زیرا نگرانی داشت که برخی مفاد این طرح عملاً به ایجاد یک وضعیت جدید و تثبیت آن بهعنوان وضعیت موجود منجر شود؛ وضعیتی که ریاض و دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس آن را نمیپذیرند.
منابع آگاه گفتند امکان وضع عوارض از سوی ایران همچنان بهطور گسترده رد میشود، اما در مقابل، تمایلی برای بررسی پرداختهای داوطلبانه در ازای هدایت و تسهیل عبور کشتیها از تنگه وجود دارد.
به گفته سه منبع آگاه از جزئیات طرح، چارچوب حقوقی عمان پرداختهای داوطلبانهای را برای ارائه خدماتی مانند تأمین ایمنی ناوبری و حفاظت از محیط زیست در نظر گرفته است.
آمریکا: فقط درباره پرونده هستهای مذاکره میکنیم
در همین حال، مقامهای دولت ترامپ بهطور خصوصی به کشورهای منطقه خلیج فارس اعلام کردهاند که واشنگتن میخواهد هرگونه مذاکره احتمالی آینده میان ایران و آمریکا بر برنامه هستهای ایران متمرکز باشد و موضوع بازگشایی تنگه هرمز را از این مذاکرات جدا کند.
سه منبع آگاه از این موضوع به سیانان گفتهاند که مقامهای دولت آمریکا چنین موضعی را به طرفهای منطقهای منتقل کردهاند.
ترامپ شامگاه سهشنبه، پس از حملات تلافیجویانه ایران در واکنش به حملات آمریکا، در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «من نمیخواهم ایران را مجبور کنم پای میز مذاکره بیاید. من وضعیت کنونی را بسیار بیشتر میپسندم؛ با کنترل تقریباً کامل ما بر تنگه هرمز و اقتصادی که در ایران کاملاً در حال فروپاشی است.»
یکی از اهداف نشست روز دوشنبه، توافق بر سر نقشه مسیرهایی بود که کشتیها میتوانند از طریق تنگه هرمز طی کنند .
با این حال، یکی از منابع گفت بدون حضور آمریکا، احتمال اینکه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و ایران بتوانند بر سر یک طرح جامع برای بازگشایی آبراه به توافق برسند، «تقریباً غیرممکن» خواهد بود.
دولت آمریکا برای مخالفت با این نشست اقدامی نکرده بود و اعلام کرده بود که مذاکرات را از نزدیک زیر نظر خواهد داشت.
یک مقام آمریکایی روز یکشنبه، حدود یک ساعت پیش از اعلام تعویق نشست از سوی وزیر خارجه عمان، گفت: «ایالات متحده با همه شرکای منطقهای خود در ارتباط نزدیک است و پیش از نشست، در جریان آن و پس از آن نیز به این ارتباط ادامه خواهد داد. ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد و هرگز هم نخواهد داشت.»
واشنگتن ابتدا توان ایران برای بستن هرمز را دستکم گرفت
یکی دیگر از مقامهای آمریکایی گفت آمریکا در ابتدای جنگ، تمایل ایران برای بستن تنگه هرمز در واکنش به آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل را دستکم گرفته بود ؛ اشتباهی راهبردی که تهران از آن برای افزایش فشار بر کشتیرانی تجاری و طولانیتر کردن جنگ استفاده کرده است.
با این حال، به گفته این مقام، نیروهای آمریکایی اکنون بر این باورند که در عرصه نظامی در تنگه هرمز دست بالا را پیدا کردهاند.
این مقام آمریکایی گفت: «ما نمیخواهیم درباره تنگه صحبت کنیم و موضع دولت در حال حاضر همین است؛ ما فقط زمانی با شما گفتوگو خواهیم کرد که بخواهید درباره پرونده هستهای صحبت کنید.»
در مقابل، ایران به بازیگران منطقهای علامت داده است که در صورت حل مسئله تنگه هرمز، از جمله رفع محاصره آمریکا، آماده مذاکره هستهای با واشنگتن خواهد بود.
منبع منطقهای گفت به همین دلیل، آغاز روند تدوین چارچوبی برای بازگشایی تنگه میتواند گامی حیاتی برای فراهم کردن زمینه مذاکرات هستهای و در نهایت پایان کلی جنگ باشد.
عوارض عبور نفتکشها؛ گره اصلی توافق
یکی از مهمترین موانع در مسیر توافق، مسئله دریافت عوارض یا هزینههای اجباری از نفتکشهایی است که از تنگه عبور میکنند.
پیش از آغاز درگیریها، تنگه هرمز بدون دریافت هزینه اجباری در اختیار تردد تجاری قرار داشت. در روزهای نخست جنگ نیز آمریکا و کشورهای منطقه بر یک موضوع تأکید داشتند: وضعیت تنگه پس از جنگ نباید شامل وضع عوارض جدید باشد، بهخصوص عوارضی که از نظر مالی به نفع ایران تمام شود.
اما پس از ماهها افزایش شدید قیمت انرژی در بازارهای جهانی و تلاش گسترده برای تدوین یک چارچوب حقوقی جهت بازگشایی تنگه، این موضع مطلق، به گفته چندین دیپلمات اروپایی و کشورهای حوزه خلیج فارس، تا حدی تعدیل شده است.
یک دیپلمات اروپایی که در جریان طرح عمان قرار گرفته است، گفت: «ما چیزی را که پیش از این وجود نداشته است، نمیپذیریم؛ اما ممکن است قواعد نمادین جدیدی وجود داشته باشد که به هر دو طرف اجازه دهد بدون از دست دادن وجهه خود، از این وضعیت عبور کنند.»
عمان طرح را پیش میبرد، آمریکا رسماً از آن حمایت نکرده است
منابع آگاه میگویند مقامهای دولت ترامپ در ماههای اخیر طرحهایی را که عمان در حال تدوین آنها بوده، بررسی کردهاند، اما واشنگتن تاکنون بهصورت علنی از این چارچوب حمایت نکرده است.
در عوض، ترامپ و اعضای دولت او همچنان تأکید میکنند که آمریکا تنها بازیگری است که میتواند باز بودن تنگه هرمز را تضمین کند.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، هفته گذشته گفت: «ما تنها کشور جهان هستیم که میتوانیم، همانطور که رئیسجمهور نیز گفته است، کنترل تنگه هرمز را تضمین کنیم.»
در هفتههای اخیر، شمار نفتکشهایی که از تنگه عبور میکنند به میزان قابل توجهی افزایش یافته است؛ زیرا اسکورت نظامی آمریکا امکان عبور آنها را فراهم کرده است. با این حال، کشتیهای تجاری همچنان هنگام تلاش برای عبور از تنگه هدف حملات ایران قرار میگیرند.
در همین حال، درباره این موضوع نیز پرسشهایی مطرح است که آمریکا تا چه مدت میتواند بهطور معتبر چنین تعهد گستردهای از نظر تعداد شناورها و منابع نظامی برای کمک به عبور کشتیها از تنگه ادامه دهد.
نیروی دریایی آمریکا توانسته است در یک روز، حداکثر حدود ۴۰ کشتی تجاری را اسکورت کند. با این حال، پیچیدگی این عملیات نشان میدهد که ایران همچنان تهدیدی واقعی برای این کشتیها و نیروهای نظامی آمریکایی مسئول حفاظت از آنها محسوب میشود.
حتی آمریکا هم ضرورت طرح بازگشایی هرمز را پذیرفته است
در نتیجه، دیپلماتهای آمریکایی و منابع منطقهای در گفتوگوهای خصوصی پذیرفتهاند که تلاش کشورهای خلیج فارس برای تدوین چارچوبی جهت بازگشایی تنگه هرمز، اقدامی ضروری است؛ حتی اگر آمریکا در نخستین نشست این روند حضور نداشته باشد.
دولت ترامپ همچنین تلاش کرده است اهمیت بلندمدت این آبراه را کمرنگ جلوه دهد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اخیراً مدعی شد که تنگه هرمز ظرف دو سال به «یک تکه آب بیارزش» تبدیل خواهد شد.
با وجود این، بازیگران منطقهای و مقامهای آمریکایی میگویند تابآوری ایجاد مسیرهای جایگزین برای صادرات انرژی چشمگیر بوده است، اما یافتن یک راهحل بلندمدت برای تنگه هرمز همچنان باید در اولویت باقی بماند.
به گفته منابع، ضرورت تدوین چنین طرحی پس از موفقیتهای نظامی اخیر نیروهای انصارالله که عبور و مرور از دریای سرخ را نیز تهدید کردهاند، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
315