گاهی در زندگی به جایی میرسیم که نه پول و قدرت کاری از پیش میبرند و نه دوستان و نزدیکان میتوانند گرهی باز کنند؛ درست در همین لحظه است که انسان به دنبال مطمئنترین پناه میگردد. قرآن یک جمله کوتاه اما عمیق برای چنین لحظاتی دارد: «حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ»؛ جملهای که از توکل حضرت ابراهیم(ع) تا ماجرای حضرت موسی(ع)، معنای اعتماد به خدا در اوج بحران را به تصویر میکشد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، همه ما در زندگی با لحظاتی روبهرو شدهایم که احساس کردهایم دیگر هیچکس قادر نیست به کمکمان بیاید؛ نه دوستان، نه اعضای خانواده و نه حتی پول و قدرت. درست در همان لحظهای که انسان خود را کاملاً تنها و بیپناه میبیند، یک نام در عمق وجودش طنینانداز میشود؛ نامی که میتواند بزرگترین پناهگاه انسان در سختترین شرایط باشد. اما این پناهگاه مشترک چیست و چرا انسان در بحرانیترین لحظات زندگی به سوی آن بازمیگردد؟
پاسخ را میتوان در این عبارت نورانی قرآن یافت:
«قَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ»
در یکی از سختترین لحظات تاریخ، زمانی که مؤمنان در برابر سپاهی بزرگ قرار گرفته بودند و ترس وجودشان را فراگرفته بود، آنان به جای تکیه صرف بر امکانات ظاهری، این جمله را بر زبان آوردند. این عبارت فقط یک شعار نبود؛ بلکه نشانهای از عمیقترین شکل اعتماد به خداوند بود:
«خدا برای ما کافی است و چه نیکو کارسازی است.»
این آیه، درس بزرگی درباره معنای توکل در دشوارترین شرایط زندگی به انسان میدهد.
«حسبنا الله»؛ یعنی خدا برای ما کافی است
«حسبنا الله» به این معناست که خداوند برای ما کافی است. البته این تعبیر به معنای کنار گذاشتن اسباب و امکانات ظاهری نیست؛ بلکه به انسان یادآوری میکند که همه اسباب و عوامل در نهایت در اختیار خداوند قرار دارند.
وقتی انسان به این باور برسد که خالق جهان پشتیبان اوست، دیگر قدرتهای دیگر نمیتوانند همانند گذشته او را گرفتار ترس و هراس کنند.
آرامشی که از توکل به دست میآید، الزاماً به معنای نبودن مشکل نیست؛ بلکه آرامشی است که از اطمینان به حضور یک یاور قدرتمند در کنار انسان شکل میگیرد.
«نعم الوکیل»؛ بهترین وکیل برای بزرگترین مسائل زندگی
«نِعْمَ الْوَکِیلُ» یعنی خداوند بهترین وکیل و کارگزار انسان است؛ کسی که امور او را بهتر از خود انسان تدبیر میکند.
ما در زندگی روزمره حتی برای مسائل کوچک نیز گاهی وکیل و نماینده انتخاب میکنیم، اما سؤال مهم اینجاست: برای بزرگترین مسائل زندگی خود چه کسی را وکیل قرار دادهایم؟
این آیه انسان را به این سمت هدایت میکند که امور خویش را به بهترین وکیل بسپارد؛ خدایی که بر همه امور آگاه است و تدبیر او از محاسبات محدود انسانی فراتر میرود.
حضرت ابراهیم(ع)؛ جلوهای روشن از توکل
یکی از روشنترین نمونههای توکل را میتوان در زندگی حضرت ابراهیم(ع) مشاهده کرد. هنگامی که او را در آتش افکندند، حضرت ابراهیم(ع) به اسباب طبیعی و ظاهری تکیه نکرد، بلکه با ایمان و اعتماد به خداوند ایستاد و به فرمان الهی، آتش بر او سرد و سالم شد.
در ماجرای حضرت موسی(ع) نیز زمانی که او در کنار دریا با سپاه فرعون روبهرو شد و ظاهراً راهی برای نجات وجود نداشت، همین ایمان و اعتماد به خداوند زمینهساز گشایش شد و دریا شکافته شد.
تاریخ سرشار از لحظاتی است که انسان در اوج ناتوانی، با توکل به خداوند توانسته راهی برای عبور از دشواریها پیدا کند.
«حسبنا الله» برای زندگی امروز ما
این آموزه تنها متعلق به حوادث تاریخی نیست. در زندگی امروز نیز هر انسانی ممکن است با شرایطی مواجه شود که احساس کند تمام راهها به بنبست رسیده است.
بحران مالی، بیماری سخت، مشکلات خانوادگی و بسیاری از دشواریهای دیگر میتوانند انسان را در موقعیتی قرار دهند که احساس درماندگی کند. در چنین شرایطی، گفتن «حسبنا الله» و سپردن امور به خداوند میتواند تکیهگاهی برای قلب انسان باشد.
البته توکل به معنای کنار گذاشتن تلاش نیست. انسان باید وظیفه خود را انجام دهد و برای حل مشکل تلاش کند؛ اما در کنار این تلاش، اضطراب و نگرانی درباره نتیجه را به خداوند بسپارد.
توکل یعنی تلاش کردن، اما اسیر نتیجه نشدن.
توکل؛ سلاحی برای سختترین نبردها
نکته قابل تأمل این است که این جمله در شرایطی بر زبان مؤمنان جاری شد که آنان در یکی از سختترین وضعیتهای ممکن قرار داشتند.
در جنگ احزاب، مؤمنان از جهات مختلف در محاصره بودند و شرایط به گونهای بود که راه نجات را نمیدیدند. با این حال، همین ایمان و توکل توانست روحیهای تازه در آنان ایجاد کند و سرانجام دشمنان ناامید از میدان خارج شدند.
از این منظر، توکل را میتوان یکی از بزرگترین پشتوانههای انسان در نابرابرترین نبردها دانست؛ پشتوانهای که پیش از تغییر شرایط بیرونی، وضعیت درونی انسان را تغییر میدهد.
آرامشی که از سپردن امور به خدا میآید
انسان امروز بیش از هر زمان دیگری با اضطراب، نگرانی و تلاش برای کنترل شرایط مختلف زندگی مواجه است. یکی از آثار مهم توکل این است که انسان را از فشار ناشی از تلاش برای کنترل همه امور رها میکند.
آنچه قرآن با عبارت «حسبنا الله» به انسان میآموزد، انفعال و دست کشیدن از تلاش نیست؛ بلکه نوعی آرامش فعال است که از اعتماد به خداوند و اطمینان به تدبیر او سرچشمه میگیرد.
گاهی تفاوت میان نگرانی و آرامش تنها در این است که انسان نتیجه همه امور را به تنهایی بر عهده خود بداند یا بخشی از آن را با اعتماد قلبی به خداوند واگذار کند.
وقتی احساس میکنی همه راهها بسته است
اگر امروز در میان مشکلات و طوفانهای زندگی احساس تنهایی و درماندگی میکنی، این آیه را به عنوان تکیهگاه قلب خود قرار بده و با تمام وجود بگو:
«حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ»
سپس وظیفه خود را انجام بده، بهترین تلاشت را به کار بگیر و نتیجه را به او بسپار.
سپردن امور به خداوند به معنای کنار گذاشتن تلاش نیست؛ بلکه به این معناست که انسان پس از انجام وظیفه خود، اجازه ندهد نگرانی درباره نتیجه تمام وجودش را فرا بگیرد.
گاهی کافی است انسان باور کند که در سختترین لحظات تنها نیست و امور خود را به خدایی سپرده است که بهترین تدبیرکننده و بهترین وکیل است. آنجاست که ممکن است درهای بسته یکی پس از دیگری گشوده شوند و آرامشی که مدتها در جستوجوی آن بودهای، دوباره مهمان دل شود.
منبع:فارس