مجوز یک باغ وحش جدید به مناقشهای تازه بر سر باغ وحشهای ایران تبدیل شده است؛ مجوزی که سازمان منطقه آزاد انزلی بدون مشورت با سازمان حفاظت محیط زیست صادر کرده است. صدور مجوز ساخت باغ وحش در بندر انزلی، همزمان با انتقال تعدادی از حیوانات باغ وحش تعطیلشده صفادشت و حضور فردی که سازمان حفاظت محیط زیست او را «متخلف» میخواند، بار دیگر اختلاف میان سازمان حفاظت محیط زیست، منطقه آزاد انزلی و فعالان حقوق حیوانات به نقطهای حساس رسیده است.
به گزارش خبرآنلاین،مجوز یک باغ وحش جدید به مناقشهای تازه بر سر باغ وحشهای ایران تبدیل شده است؛ مجوزی که سازمان منطقه آزاد انزلی بدون مشورت با سازمان حفاظت محیط زیست صادر کرده است.
شرق در خبری نوشت:صدور مجوز ساخت باغ وحش در بندر انزلی، همزمان با انتقال تعدادی از حیوانات باغ وحش تعطیلشده صفادشت و حضور فردی که سازمان حفاظت محیط زیست او را «متخلف» میخواند، بار دیگر اختلاف میان سازمان حفاظت محیط زیست، منطقه آزاد انزلی و فعالان حقوق حیوانات به نقطهای حساس رسیده است.
از ببر مرده تا شیر زخمی
شنیدهها بیانگر این است که مسئول باغ وحش تعطیلشده صفادشت قصد دارد باغ وحش جدیدی را در بندر انزلی به عنوان یکی از مهمترین شهرهای استان گیلان بسازد. خاطرات تلخ باغ وحش صفادشت را شاید بسیاری از ایرانیان به یاد دارند. کتکزدن گورخرهای آفریقایی هنگام جابهجایی در سال ۱۳۹۴ و در نهایت تلفشدن دو رأس از آنها در اردیبهشت سال ۱۴۰۰، مرگ سه زرافه طی سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱، تلفشدن یک قلاده ببر در سال ۱۳۹۸، مرگ یک شیر دریایی در زمستان سال ۱۴۰۰ و در نهایت جراحات شدید توله شیری که گفته میشد در اثر گرسنگی به خودخوری روی آورده است در سال ۱۴۰۳، بخشی از تخلفات باغ وحش صفادشت بود. افزون بر اینها تبلیغ برای خرید و جابهجایی حیات وحش، تبلیغ برای جذب بازیگران بهمنظور حضور در قفس حیوانات باغ وحش و انجام حرکات نمایشی با حیوانات، شبهات و احتمالاتی درباره تکثیر و پرورش غیرقانونی حیوانات، بخشی از کارنامه تاریک باغ وحش صفادشت طی یک دهه بود.
سازمان محیط زیست مجوزی نداده
تخلفات متعدد این باغ وحش در سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ پرتکرار و برای سازمان ناظر یعنی سازمان حفاظت محیط زیست غیرقابل بخشش بود. در نتیجه، این سازمان در پاییز سال ۱۴۰۳ دستور تعطیلی باغ وحش صفادشت را صادر کرد. فراموش نکنیم فشار افکار عمومی و مطالبات فعالان حقوق حیوانات در این تصمیم بسیار تأثیرگذار بود. حالا قرار است با مجوز سازمان منطقه آزاد انزلی، مسئول باغ وحش صفادشت باغ وحش جدیدی در بندر انزلی بسازد. معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان حفاظت محیط زیست تأکید میکند سازمان محیط زیست مجوزی برای ساخت باغ وحش در منطقه آزاد انزلی صادر نکرده است. او میگوید سازمان محیط زیست مخالف اجرای پروژه با رعایت کامل استانداردها نیست، بلکه مخالفت اصلی، به حضور فردی بازمیگردد که سابقه تخلفات گسترده در حوزه نگهداری حیات وحش دارد.
صفایی با اشاره به حضور کارشناسان اداره کل محیط زیست استان گیلان در محل ساخت باغ وحش در انزلی و برخورد نامناسب مسئول سابق باغ وحش صفادشت با کارکنان محیط زیست، میگوید: «منطقه آزاد انزلی اشتباه کرده مجوز باغ وحش داده است. حالا هم گویا طی دیداری که بین مدیر کل محیط زیست گیلان و مدیرعامل منطقه آزاد انزلی صورت گرفته است، سازمان منطقه آزاد انزلی تأکید کرده هر استانداردی که سازمان محیط زیست تعیین کند، در ساخت این باغ وحش رعایت خواهند کرد و همه دستورالعملهای حفظ حقوق حیوانات را مدنظر خواهند داشت، اما مسئله این است که فرد متخلف مورد نظر از مجوزی که منطقه آزاد بدون اجازه سازمان محیط زیست صادر کرده، سوءاستفاده میکند».
به گفته این مقام مسئول، مدیرعامل منطقه آزاد انزلی نیز اعلام کرده قصد تقابل با سازمان حفاظت محیط زیست را ندارد و حاضر است همه ضوابط و استانداردهای سازمان را بپذیرد، اما صدور مجوز اولیه توسط سازمان منطقه آزاد انزلی از ابتدا ایراد دارد. معصومه صفایی روایت میکند: مدیرعامل منطقه آزاد گفته هر تعهدنامه، استاندارد، چارچوب و ضابطهای درباره رعایت حقوق حیوانات یا حفاظت از گونهها بخواهید، اجرا میکنیم و با استاندارد شما جلو میرویم. بر همین اساس، قرار بوده تیم کارشناسی سازمان محیط زیست برای بررسی محل و تطبیق آن با طرح ارائهشده به منطقه اعزام شود؛ اما به گفته این مقام، بازدید با تنش همراه شده است.
به متخلف مجوز نمیدهیم
صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان محیط زیست، میگوید: «من به آقای طایفه، مدیر کل محیط زیست گیلان گفتم برای شما احترام قائلم، منطقه آزاد انزلی هم میگوید با استانداردهای سازمان کار میکند، اما اگر پای آقای شرفی، مسئول باغ وحش صفادشت وسط باشد، در نهایت مخالفت میکنیم. به منطقه آزاد هم گفتهایم اگر میخواهد این پروژه را اجرا کند، این فرد را وارد پروژه نکند. چون او همان کسی است که در صفادشت برای ما حاشیه ایجاد کرد و مرتکب حیوانآزاری و تخلفات متعدد شد، حالا دوباره آنجا برای همکاران ما مشکل درست کرده است».
یکی از ابهامهای اصلی، نوع مجوز صادرشده از سوی منطقه آزاد انزلی است. در این گفتوگو تأکید میشود منطقه آزاد برای ایجاد «باغ وحش» مجوز صادر کرده است، نه سافاری. معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش میگوید: «به منطقه آزاد اعلام کردیم اگر قرار باشد مجوز باغ وحش صادر شود، باید با مجوز سازمان حفاظت محیط زیست باشد و منطقه آزاد اجازه ندارد رأسا چنین مجوزی صادر کند». بخش دیگری از این ماجرا به انتقال حیوانات باغ وحش صفادشت مربوط میشود. براساس اطلاعاتی که در گفتوگو با معاون دفتر حفاظت حیات وحش مطرح شده، علی شرفی با دریافت حکم دادگاه موفق شده تعدادی از گونههای جانوری را از تهران به انزلی منتقل کند. معصومه صفایی، مقام مسئول در سازمان محیط زیست، دراینباره به «شرق» میگوید: «بخشی از حیوانات به باغ پرندگان تهران منتقل شدهاند و تعدادی از حیوانات نیز با استناد به حکم دادگاه به انزلی رفتهاند، اما فعلا در هیچ باغ وحشی مستقر نیستند و در محلی موقت نگهداری میشوند تا محل اصلی آماده شود».
حکم دادگاهی که سازمان به دنبال توقف آن است
به گفته معاون دفتر حیات وحش، سازمان حفاظت محیط زیست پس از اطلاع از صدور رأی دادگاه، موضوع را به معاونت حقوقی سازمان محیط زیست ارجاع داده و خواستار توقف اجرای حکم شده است. او میگوید: «نامهای روی حکم دادگاه نوشتیم و برای معاونت حقوقی فرستادیم تا توقف اجرای حکم را بگیرند. همکاران حقوقی استان تهران هم به دادگاه مراجعه کردند، اما قاضی رأی را متوقف نکرد». معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش تأکید میکند از معاون حقوقی سازمان محیط زیست خواسته شخصا موضوع را پیگیری کند و میگوید: «اصلا یعنی چه درباره حیات وحش، بدون نظر متولی قانونی یعنی سازمان محیط زیست، چنین حکمی صادر شود؟». یکی از مهمترین بخشهای این گفتوگو، تأکید دوباره سازمان حفاظت محیط زیست بر توقف صدور مجوزهای جدید باغ وحش است. صفایی، معاون دفتر مدیریت حیات وحش، میگوید: «ما بههیچعنوان مجوز جدید باغ وحش صادر نمیکنیم. حتی سرمایهگذارانی که پیشنهاد ساخت مجموعههایی با استانداردهای بینالمللی ارائه دادهاند نیز با پاسخ منفی مواجه شدهاند». او توضیح میدهد: «به سرمایهگذاران گفتهایم اگر میخواهید وارد این حوزه شوید، باید مجوز یکی از باغ وحشهایی را که رتبه پایینی دارند خریداری کنید و مجوز همان باغ وحش به شما منتقل شود؛ مجوز جدید صادر نمیکنیم». به اعتقاد صفایی، این سیاست هم برای جلوگیری از افزایش تعداد باغ وحشها و هم برای ساماندهی مراکز ضعیف موجود اتخاذ شده است.
شرفی: فعلا جواب نمیدهم
خبرنگار «شرق» برای پیگیری دقیق ماجرا با علی شرفی، مدیر سابق باغ وحش صفادشت، تماس گرفت و از او پرسید آیا خبرهای شنیدهشده مبنی بر تأسیس باغ وحش جدید در بندر انزلی درست است یا خیر و آیا مجوزی برای باغ وحش جدید گرفته است؟ شرفی در پاسخ این سؤالات گفت: «فعلا نمیتوانم صحبت کنم. متأسفانه هیچ جوابی نمیتوانم بدهم. بگذارید ببینیم کارمان به کجا میرسد، بعد میتوانم پاسخگو باشم». این اظهارات علی شرفی به معنای تأیید ضمنی ساخت باغ وحش جدید توسط این فرد در انزلی است.
در ادامه برای پیگیری این موضوع بارها با جلیل جعفری، رئیس محیط زیست بندر انزلی، تماس گرفته شد. این مسئول در اولین تماس از ساخت باغ وحش جدید در بندر انزلی اظهار بیاطلاعی کرد و گفت بعد از پیگیری از اداره محیط زیست سازمان منطقه آزاد انزلی، به پرسشهای مطرحشده پاسخ خواهد داد، اما در روزهای بعد، همه تماسهای متعدد خبرنگار را بدون پاسخ گذاشت و حتی از پاسخدادن به پیامکها خودداری کرد.
این رفتار از سوی مدیران محیط زیست استان گیلان به معنای شانهخالیکردن از مسئولیت است. در ادامه پیگیریها با معصومه شعبانی، رئیس محیط زیست سازمان منطقه آزاد انزلی تماس تلفنی گرفته شد، اما این مسئول هم از پاسخگویی اجتناب و تأکید کرد فقط در صورت حضور فیزیکی خبرنگار در دفتر او در بندر انزلی حاضر به پاسخگویی است.
او بعدا از طریق پیامک اعلام کرد: «با توجه به شرایط موجود کشور و ضوابط اداری حاکم بر سازمان منطقه آزاد انزلی، امکان انجام مصاحبه تلفنی با افرادی که هویت رسانهای و سمت آنان برای مجموعه احراز نشده باشد، وجود ندارد». لازم به تأکید است خبرنگار با مهدی کاظمیان، مدیر روابط عمومی سازمان منطقه آزاد انزلی هم تماس گرفت و از طریق پیامک خود را معرفی و تأکید کرده پیگیر موضوعی در بندر انزلی است اما او هم تماس و پیامک خبرنگار را بدون پاسخ گذاشته است. به نظر میرسد سازمان منطقه آزاد انزلی با وجود صدور مجوز غیرقانونی برای ساخت یک باغ وحش در بندر انزلی، حاضر به پاسخگویی به رسانه نیست و پاسخندادن را کمهزینهتر از پاسخگویی میداند.
تعطیلی باغ وحشهای متخلف
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان محیط زیست در بخش دیگری از گفتوگو به تجربه تعطیلی برخی باغ وحشهای متخلف از جمله باغ وحش بابلسر اشاره میکند و میگوید: «اخیرا یکی از متخلفان تهدید کرد که ماشینم را آتش میزند، اما گفتم اگر قرار است کار درستی انجام شود، باید انجام شود». با این حال، او تأکید میکند که بزرگترین مشکل پس از تعطیلی باغ وحشها، تعیین تکلیف حیوانات است؛ زیرا امکانات سازمان محیط زیست برای نگهداری از تعداد زیادی گونه محدود است: «باغ وحشهای استاندارد ما زیاد نیستند، بودجه کافی هم نداریم که همه حیوانات را به مراکز دولتی منتقل کنیم». صفایی معتقد است مشکل تنها به باغ وحشها محدود نمیشود و ساختارهای تصمیمگیری نیز تحت تأثیر روابط قرار دارند: «آنقدری که رابطه در سیستمهای ما کار میکند، ضابطه کار نمیکند».
صفایی همچنین از تماس نهادها و افراد مختلف برای حمایت از برخی پروندهها سخن میگوید و تأکید میکند این مسئله صرفا محدود به حوزه باغ وحش و حیات وحش نیست. او بر ضرورت بررسی دقیق روند صدور مجوز منطقه آزاد انزلی، انتقال حیوانات از تهران به بندر انزلی، رأی دادگاه و مسئولیت دستگاههای مختلف در این پرونده تأکید میکند؛ پروندهای که اکنون به یک مناقشه مهم تبدیل شده و پاسخ به این پرسش را ضروری کرده است که در تعارض میان مجوزهای محلی، آرای قضائی و اختیارات قانونی سازمان حفاظت محیط زیست، مسئولیت نهایی حفاظت از حیات وحش کشور با چه نهادی است؟
۲۳۳۲۱۷