جهان صنعت نیوز – آژانس بینالمللی انرژی در گزارش ماهانه خود اعلام کرده است که بازار جهانی نفت نشانههایی از بازگشت به تعادل نشان میدهد و برای نخستینبار از زمان آغاز جنگ ایران، عرضه جهانی نفت از تقاضا پیشی گرفته است.
مهمترین عامل این تحول، احیای سریعتر صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس نسبت به روند بازگشت تقاضای جهانی است. بر اساس گزارش این نهاد، صادرات نفت منطقه به ۷۴ درصد سطح پیش از جنگ رسیده است؛ افزایشی که عمدتاً تحت تأثیر رشد صادرات عربستان سعودی و عراق اتفاق افتاده است.
مجموع محمولههای صادراتی کشورهای منطقه، بهاستثنای عمان، در ماه اکتبر به ۱۸.۴ میلیون بشکه در روز رسیده است. این افزایش در شرایطی رخ داده که حملات به نفتکشها همچنان ادامه داشته و اختلالات امنیتی در مسیرهای دریایی منطقه بهطور کامل برطرف نشده است.
در بخش تولید نیز عربستان سعودی تولید نفت خود را در اکتبر به ۱۰ میلیون بشکه در روز افزایش داده است. عراق نیز با تولید روزانه ۴.۶ میلیون بشکه، به بالاترین سطح تولید خود در هفت سال گذشته رسیده است.
مجموع این تحولات موجب شده آژانس بینالمللی انرژی برآورد خود از عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را روزانه ۹۲۰ هزار بشکه افزایش دهد. اگرچه بازار جهانی در مجموع سال همچنان با کسری عرضه مواجه خواهد بود، اما اندازه این کسری نسبت به پیشبینی ماه گذشته به میزان قابلتوجهی کاهش یافته است.
چرخش بازار؛ از کسری عرضه به مازاد دو میلیون بشکهای
یکی از مهمترین تغییرات در ارزیابی جدید آژانس بینالمللی انرژی، بازنگری در تراز عرضه و تقاضای نفت در سهماهه پایانی سال است.
بر اساس گزارش ماه گذشته، انتظار میرفت بازار جهانی نفت در این دوره با کسری عرضه روزانه حدود ۲ میلیون بشکه مواجه شود. اما برآورد جدید نشان میدهد این وضعیت تغییر کرده و بازار در سهماهه جاری با مازاد عرضهای در همین حدود روبهرو خواهد شد. برای کل سال ۲۰۲۶ نیز آژانس کسری متوسط عرضه را روزانه ۶۸۵ هزار بشکه برآورد کرده است. این رقم در مقایسه با پیشبینی قبلی، که کسری روزانه ۱.۷ میلیون بشکهای را نشان میداد، کاهش چشمگیری دارد.
به این ترتیب، اگرچه اختلالات ناشی از جنگ هنوز بهطور کامل از بازار نفت خارج نشدهاند، سرعت احیای صادرات کشورهای خلیج فارس موجب شده چشمانداز کمبود عرضه نسبت به ارزیابیهای قبلی تعدیل شود.
کاهش قیمت نفت با احیای صادرات و افت تقاضا
بازگشت عرضه نفت خلیج فارس، در کنار نشانههایی از کاهش احتمال آغاز مجدد عملیات نظامی آمریکا علیه ایران، به افت قیمت جهانی نفت کمک کرده است.
بر اساس گزارش آژانس، قیمت نفت خام شاخص بازار جهانی در ماه نوامبر حدود ۱۸ درصد کاهش یافته است. این افت میتواند بخشی از فشار ناشی از افزایش هزینه سوخت را از دوش مصرفکنندگان و بانکهای مرکزی بردارد.
بااینحال، کاهش قیمت نفت تنها به افزایش عرضه مربوط نیست. تقاضای جهانی نیز در حال تضعیف است و همین مسئله به تغییر تراز بازار کمک کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ روزانه ۲.۶۸ میلیون بشکه کاهش یابد و بهطور متوسط به ۱۰۲.۳ میلیون بشکه در روز برسد. این کاهش اندکی بیشتر از برآورد گزارش قبلی است.
در بخش فرآوردههای نفتی نیز چشمانداز بازار گازوئیل و گازوئیل کمگوگرد و سوختهای مشابه، که در ماههای اخیر به یکی از نگرانیهای اصلی اقتصاد جهانی و دولت آمریکا تبدیل شده بود، اندکی بهبود یافته است. آژانس معتقد است قیمتهای بالاتر موجب کاهش مصرف این فرآوردهها شده و بخشی از فشار بر بازار را تخفیف داده است.
ذخایر نفتی؛ نشانههای بهبود در کنار تداوم محدودیتها
عامل دیگری که در تعدیل شرایط بازار نقش داشته، افزایش ذخایر مشاهدهشده نفت در ماه اکتبر است. این نخستین افزایش ذخایر از ماه ژوئن تاکنون محسوب میشود.
بااینحال، ترکیب این افزایش نشان میدهد بازار هنوز از محدودیتهای ناشی از جنگ رهایی کامل پیدا نکرده است. بخش عمده افزایش ذخایر مربوط به نفت موجود در نفتکشها و محمولههای در حال انتقال بوده و ذخایر خشکی همچنان در پایینترین سطح خود طی یک دهه اخیر قرار دارند.
این تفاوت اهمیت دارد؛ زیرا افزایش نفت موجود در دریا لزوماً به معنای بازگشت کامل ظرفیت ذخیرهسازی و دسترسی پایدار بازار به منابع عرضه نیست.
در همین راستا، کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی قرار است روند آزادسازی ذخایر اضطراری نفت را که پیشتر وعده داده بودند، سرعت ببخشند. بر اساس گزارش جدید، این کشورها تا پایان امسال مجموعاً ۷۱ میلیون بشکه دیگر از ذخایر اضطراری خود را روانه بازار خواهند کرد.
ماه گذشته نیز کشورهای اروپایی وعده داده بودند روند آزادسازی ذخایر نفت و فرآوردههای نفتی را تسریع کنند؛ تصمیمی که پس از انتقادهای آمریکا از کندی اقدامات کشورهای اروپایی اتخاذ شد.
مازاد عرضه در سال ۲۰۲۷ تشدید میشود
آژانس بینالمللی انرژی معتقد است تغییرات بازار نفت به سهماهه پایانی سال محدود نخواهد ماند و مازاد عرضه در سال آینده نیز بهطور قابلتوجهی افزایش خواهد یافت.
بر اساس پیشبینی این نهاد، اگرچه مصرف نفت در سال ۲۰۲۷ دوباره افزایش پیدا میکند، اما تقاضا همچنان پایینتر از سطح سال ۲۰۲۵ باقی خواهد ماند.
رشد تقاضای سال آینده عمدتاً در بخش خوراک صنایع پتروشیمی متمرکز خواهد بود؛ درحالیکه افزایش قیمتها، گسترش استفاده از خودروهای برقی و بهبود بهرهوری مصرف سوخت، مانع از بازگشت قدرتمند تقاضا در بخش سوخت خودروها میشود.
از سوی دیگر، احیای صادرات کشورهای تولیدکننده نفت در خلیج فارس و ادامه عرضه از منابع دیگر، ظرفیت شکلگیری مازاد عرضه را افزایش میدهد.
در مجموع، گزارش آژانس بینالمللی انرژی از تغییر مهمی در وضعیت بازار جهانی نفت حکایت دارد. بازاری که در ماههای نخست جنگ با اختلال عرضه و نگرانی از کمبود انرژی مواجه شده بود، اکنون با بازگشت سریعتر صادرات و کاهش تقاضا به سمت مازاد عرضه حرکت میکند.
بااینحال، پایین بودن ذخایر نفتی در خشکی و ادامه نااطمینانیهای امنیتی نشان میدهد بهبود شرایط بازار هنوز به معنای رفع کامل آثار جنگ نیست. مهمترین تحول، تغییر جهت انتظارات از کمبود عرضه به مازاد عرضه است؛ تغییری که در صورت تداوم، میتواند در سال ۲۰۲۷ فشار بیشتری بر قیمتهای جهانی نفت وارد کند.

