جهان صنعت نیوز – نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر آمریکا، بار دیگر خاطره تحولات سیاسی سال ۲۰۰۶ را زنده کرده است. در آن سال، دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای پیروز شدند و کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست گرفتند؛ انتخاباتی که در شرایط نارضایتی گسترده از جنگ عراق برگزار شد. در آن زمان نیز جورج بوش، رئیس‌جمهور جمهوری‌خواه آمریکا در موقعیتی مشابه دونالد ترامپ قرار داشت. رئیس‌جمهوری که جنگی نامحبوب را آغاز کرده بود و اکثریت جامعه خواهان پایان آن بودند.
نشریه آتلانتیک در سال ۲۰۰۷ از ۴۴ متخصص سیاست خارجی درباره نحوه خروج آمریکا از عراق نظرسنجی کرد. بیشتر کارشناسان پیش‌بینی می‌کردند سیاست واشنگتن در جهت خواست رأی‌دهندگان، یعنی پایان دادن به جنگ تغییر کند. در آن مقطع حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار نیروی آمریکایی در عراق حضور داشتند و ۷۳ درصد پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که پنج سال بعد، آمریکا دیگر حضور نظامی قابل‌توجهی در این کشور نخواهد داشت؛ حضوری که در این نظرسنجی به معنای استقرار دست‌کم ۵۰ هزار نیروی نظامی تعریف شده بود.
این پیش‌بینی در نهایت محقق شد اما مسیر تحقق آن بسیار پیچیده‌تر از آن چیزی بود که در ابتدا تصور می‌شد. تجربه عراق نشان داد پیروزی انتخاباتی احزاب مخالف جنگ به‌مراتب آسان‌تر از پایان دادن واقعی به درگیری‌هایی است که رئیس‌جمهور همچنان از ادامه آنها حمایت می‌کند.
جورج بوش نیروهای بیشتری اعزام کرد
در ژانویه ۲۰۰۷ (دی ۱۳۸۵)، تنها چند روز پس از آغاز به کار کنگره جدید با اکثریت دموکرات‌ها، جورج بوش تصمیمی اتخاذ کرد که برخلاف خواسته مخالفان جنگ بود. او از آغاز راهبرد افزایش نیرو خبر داد؛ راهبردی که بر اساس آن قرار بود تعداد نیروهای آمریکایی مستقر در عراق به حدود ۱۷۰ هزار نفر افزایش پیدا کند. دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان قطعنامه‌ای غیرالزام‌آور در مخالفت با این تصمیم تصویب کردند. حدود دو ماه بعد نیز لایحه‌ای برای تأمین ۱۲۴ میلیارد دلار هزینه اضطراری جنگ عراق و افغانستان به تصویب رسید که در آن دولت ملزم شده بود ظرف چند ماه روند خروج نیروهای آمریکایی از عراق را آغاز کند.
بااین‌حال، بوش این لایحه را وتو کرد. استدلال او این بود که تعیین ضرب‌الاجل برای خروج نیروها به معنای تعیین تاریخ شکست است و آمریکا نباید برنامه‌های خود را در اختیار دشمنان قرار دهد. در نهایت، کنگره در دسامبر همان سال (آذر و دی ۱۳۸۶)، تحت فشارهای سیاسی برای حمایت از نیروهای آمریکایی، با اختصاص ۷۰ میلیارد دلار بودجه اضافی برای جنگ عراق و افغانستان موافقت کرد.
این تجربه نشان داد که حتی زمانی که مخالفان جنگ کنترل کنگره را در اختیار دارند، تبدیل مخالفت سیاسی به تصمیم عملی برای توقف تأمین مالی عملیات نظامی با موانع جدی مواجه است.
خروج نیروها پایان ماجرای عراق نبود
در سال بعد، هم‌زمان با بهبود شرایط امنیتی عراق، دولت بوش به‌تدریج از تعداد نیروهای آمریکایی کاست و مسئولیت‌های امنیتی را به نیروهای عراقی واگذار کرد. باراک اوباما نیز که با وعده پایان دادن به جنگ عراق وارد رقابت‌های انتخاباتی شده بود، روند کاهش حضور نظامی آمریکا را ادامه داد.
تا سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱)، تقریباً تمام نیروهای آمریکایی از عراق خارج شده بودند؛ اما این پایان حضور نظامی آمریکا در این کشور نبود.
در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳)، با ظهور داعش، اوباما بار دیگر نیروهای آمریکایی را به عراق اعزام کرد. دونالد ترامپ نیز در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود، با وجود انتقادهای انتخاباتی از جنگ عراق، حضور نظامی آمریکا را برای ادامه مبارزه با داعش حفظ کرد. سرانجام در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ و در سال جاری میلادی، خروج نهایی نیروهای آمریکایی انجام شد.
به این ترتیب، آمریکا برای سال‌های طولانی و در دوره چند رئیس‌جمهور و کنگره مختلف، درگیر حضور نظامی در عراق باقی ماند؛ حتی در شرایطی که برخی از همین دولت‌ها و سیاستمداران با وعده پایان دادن به جنگ به قدرت رسیده بودند.
چرا پایان جنگ ایران با خروج از عراق متفاوت است؟
نشریه آتلانتیک معتقد است تجربه عراق، با وجود شباهت‌های سیاسی، از نظر شرایط نظامی و ژئوپلیتیکی تفاوت‌های مهمی با جنگ ایران دارد.
در نظرسنجی سال ۲۰۰۷ آتلانتیک، ۴۶ درصد کارشناسان معتقد بودند خروج آمریکا از عراق باید به‌صورت مرحله‌ای انجام شود تا از ایجاد هرج‌ومرج جلوگیری شود. در مقابل، تنها ۵ درصد از خروج فوری و کامل نیروهای آمریکایی حمایت می‌کردند. اکنون نیز اکثریت آمریکایی‌ها خواهان پایان جنگ ایران هستند، اما درباره چگونگی خاتمه آن توافق روشنی وجود ندارد.
تفاوت اصلی این است که آمریکا در شرایط کنونی توان کمتری برای تعیین یک‌جانبه نتیجه جنگ دارد. در عراق، آمریکا پس از پیروزی نظامی با گروه‌های شورشی و بازیگران غیردولتی مواجه بود، اما در جنگ ایران با یک دولت مستقر و ساختار سیاسی پابرجا روبه‌رو است.
ایران همچنین ابزارهایی از جمله مسدود کردن تنگه هرمز، حمله به پایگاه‌های نظامی آمریکا و هدف قرار دادن متحدان واشنگتن در منطقه برای به چالش کشیدن منافع آمریکا در منطقه دارد. این ظرفیت‌ها می‌توانند روند پایان دادن به جنگ را پیچیده‌تر کنند.
موضوع برنامه هسته‌ای ایران نیز تفاوت مهم دیگری است. برخلاف دشمنان آمریکا در عراق در سال ۲۰۰۶، ایران از توانمندی هسته‌ای برخوردار است و وضعیت ذخایر اورانیوم غنی‌شده آن یکی از مسائل اصلی مناقشه محسوب می‌شود.
ترامپ در مصاحبه اخیر خود گفته است اگر ایران در دوره ریاست‌جمهوری او به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، انتقادات بسیار شدیدتری نسبت به عملکردش مطرح خواهد شد. این موضع با اظهارات قبلی ترامپ در سال گذشته درباره نابودی کامل توانمندی هسته‌ای ایران در حملات نظامی آمریکا در تضاد قرار دارد و می‌تواند استدلال دولت آمریکا برای ادامه جنگ را با پرسش‌هایی مواجه کند.
از سوی دیگر، افکار عمومی آمریکا نیز با وجود تمایل به پایان جنگ، همچنان با دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای مخالف است. بنابراین، پایان دادن به جنگ بدون تعیین تکلیف مسئله هسته‌ای می‌تواند برای دولت آمریکا هزینه سیاسی داشته باشد.
کنگره تا کجا حاضر است در برابر ترامپ بایستد؟
یکی از مهم‌ترین مسائل پیش‌روی آینده جنگ ایران، نقش کنگره آمریکاست. در ژانویه آینده، آمریکا همچنان رئیس‌جمهوری جمهوری‌خواه خواهد داشت که معتقد است تصمیم درستی برای آغاز جنگ گرفته است، اما کنگره با اکثریتی روبه‌رو خواهد بود که برای پایان دادن به درگیری‌ها تحت فشار قرار دارد.
اگر ترامپ تصمیم بگیرد جنگ را ادامه دهد، کنگره می‌تواند با قطع بودجه عملیات نظامی علیه ایران، مانع ادامه آن شود؛ اما مشخص نیست دموکرات‌ها از تعداد رأی و اراده سیاسی لازم برای چنین اقدامی برخوردار باشند.
مشکل اصلی نمایندگان این است که مخالفت با تأمین مالی جنگ می‌تواند پیامدهای سیاسی سنگینی داشته باشد. آنها ممکن است به دلیل نگرانی از متهم شدن به پذیرش شکست آمریکا یا فراهم کردن زمینه دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، از اتخاذ تصمیم قاطع خودداری کنند.
تجربه عراق نیز نشان می‌دهد نمایندگان کنگره، حتی در شرایط مخالفت با جنگ، ممکن است برای جلوگیری از متهم شدن به تضعیف نیروهای نظامی، از اعمال فشار مؤثر بر رئیس‌جمهور عقب‌نشینی کنند.
در خرداد ماه امسال نیز کنگره تحت کنترل جمهوری‌خواهان قطعنامه‌ای دوحزبی تصویب کرد که بر اساس آن ترامپ باید برای ادامه جنگ مجوز کنگره را دریافت می‌کرد یا نیروهای نظامی آمریکا را از ایران خارج می‌کرد. بااین‌حال، زمانی که ترامپ این مصوبه را نادیده گرفت، قانون‌گذاران اقدام مؤثری برای متوقف کردن عملیات نظامی انجام ندادند.
احتمال ادامه اختلافات بر سر ایران برای سال‌ها
نشریه آتلانتیک در پایان به تحولات اخیر کاخ سفید اشاره می‌کند. ترامپ پیش‌تر اذعان کرده بود که جنگ ایران به پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات مجلس نمایندگان و سنا کمک کرده و گفته بود انتظار دارد درگیری‌ها به‌زودی پایان یابد.
بااین‌حال، تصمیم اخیر او برای کنار گذاشتن جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور و از منتقدان جنگ، از روند مذاکرات با ایران، نشانه‌ای از فاصله گرفتن دولت آمریکا از مسیر حل‌وفصل دیپلماتیک تلقی شده است.
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرده بود که آمریکا دیگر به توافق با ایران نیازی ندارد و مدعی شده بود که واشنگتن هم منابع مالی ایران و هم تنگه هرمز را در اختیار دارد.
این تحولات می‌تواند نشان‌دهنده آغاز دوره‌ای طولانی از اختلافات سیاسی در آمریکا درباره سیاست قبال ایران باشد. تجربه جنگ عراق یادآوری می‌کند که حتی زمانی که اکثریت رأی‌دهندگان خواهان صلح هستند، پایان دادن به جنگی که رئیس‌جمهور از آن حمایت می‌کند، بسیار دشوارتر از آغاز آن است.
آتلانتیک نتیجه می گیرد که تغییر ترکیب سیاسی کنگره و افزایش مخالفت عمومی با جنگ، به‌تنهایی تضمین‌کننده پایان سریع درگیری‌ها نیست. تا زمانی که رئیس‌جمهور بر ادامه سیاست نظامی خود اصرار داشته باشد و کنگره نیز حاضر به پذیرش هزینه سیاسی توقف تأمین مالی جنگ نباشد، امکان تداوم مناقشه وجود خواهد داشت. تفاوت‌های نظامی و ژئوپلیتیکی ایران با عراق نیز می‌تواند مسیر پایان جنگ را پیچیده‌تر کند.