جهان صنعت نیوز، همزمان با تشدید آلودگی هوای پایتخت و افزایش نگرانی‌ها درباره پیامدهای بهداشتی آن، طرح زوج‌وفرد از درِ منزل از ۲۳ آبان‌ماه در تهران به اجرا درآمد؛ تصمیمی که در کنار محدودیت‌های ترافیکی، بار دیگر ضرورت کاهش تردد خودروها و مقابله با منابع آلاینده را در پایتخت برجسته کرده است.
آلودگی هوا در تهران دیگر صرفاً یک معضل زیست‌محیطی یا مسئله‌ای فصلی نیست؛ بلکه به یکی از تهدیدهای جدی سلامت شهروندان تبدیل شده است. هر سال با سرد شدن هوا و افزایش پایداری جوی، غلظت آلاینده‌ها در پایتخت افزایش پیدا می‌کند و میلیون‌ها شهروند ناچارند روزهای آلوده را در شرایطی سپری کنند که سلامت گروه‌های حساس و حتی افراد سالم را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
ابعاد انسانی این بحران را می‌توان در آمار مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا مشاهده کرد. بر اساس اعلام معاون مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییر اقلیم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در سال ۱۴۰۳ حدود ۷ هزار و ۳۴۲ مرگ در تهران به مواجهه طولانی‌مدت با ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون منتسب شده است. آماری که نشان می‌دهد آلودگی هوا سالانه جان هزاران نفر از ساکنان پایتخت را تهدید می‌کند. همچنین محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت با اشاره به مرگ سالانه ۵۰ هزار نفر در کشور به دلیل آلودگی هود، بر اهمیت مسئولیت اجتماعی نظام سلامت تاکید کرد و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را راهکاری عملی برای مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی و مدیریت ناترازی انرژی دانست.
در چنین شرایطی، مدیریت تردد خودروها یکی از اقداماتی است که مسئولان برای کنترل موقت آلودگی هوا در دستور کار قرار می‌دهند. بر همین اساس، با تصمیم کارگروه اضطرار آلودگی هوای استان تهران، طرح زوج‌وفرد از درِ منزل از روز شنبه ۲۳ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در پایتخت آغاز شده و تا پایان روز یکشنبه ۲۴ آبان‌ماه ادامه دارد.
طرح زوج‌وفرد از درِ منزل چگونه اجرا می‌شود؟
اجرای این طرح به معنای محدودیت تردد خودروها بر اساس رقم آخر پلاک و از مبدأ حرکت است؛ به این ترتیب، برخلاف محدودیت‌های معمول محدوده‌های ترافیکی که صرفاً ورود به مناطق مشخصی از شهر را کنترل می‌کنند، در طرح زوج‌وفرد از درِ منزل، تردد خودروهای مشمول محدودیت در سطح شهر نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
هدف از اجرای این تصمیم، کاهش تعداد خودروهای در حال تردد، کنترل منابع متحرک آلاینده و کاهش فشار ناشی از انتشار آلاینده‌ها در روزهای بحرانی است.
تهران دو محدوده ترافیکی دارد
در کنار طرح اضطراری زوج‌وفرد، تهران دارای دو محدوده اصلی ترافیکی شامل محدوده مرکزی طرح ترافیک و محدوده کنترل آلودگی هواست.
پوریا علیمردانی، مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، پیش‌تر درباره محدوده‌های ترافیکی پایتخت توضیح داده بود که محدوده مرکزی طرح ترافیک از شمال به خیابان شریعتی، از غرب به خیابان کارگر و از جنوب به خیابان مولوی محدود می‌شود.
در کنار آن، محدوده کنترل آلودگی هوا نیز از سال ۱۳۹۸ و بر اساس مصوبه شورای ترافیک تعیین شده است.
این محدوده از شمال به بزرگراه همت و حکیم، از شرق به بزرگراه امام علی، از غرب به بزرگراه چمران و از جنوب به بزرگراه شهید رئیسی (بعثت سابق) محدود می‌شود.
لغو ۲۰ روز تردد رایگان در محدوده کنترل آلودگی هوا
یکی از تغییرات مهم در مقررات ترافیکی تهران، حذف امکان ۲۰ روز تردد رایگان فصلی در محدوده کنترل آلودگی هواست.
به گفته علیمردانی، بر اساس مصوبه پیشین شورای ترافیک، هر شهروند برای هر پلاک خودرو در هر فصل امکان ۲۰ روز تردد رایگان در این محدوده را داشت، اما این امتیاز با هدف مدیریت تردد خودروها و کاهش استفاده از خودروهای تک‌سرنشین لغو شده است.
بر این اساس، ورود خودروها به محدوده کنترل آلودگی هوا مشمول پرداخت عوارض خواهد بود و رانندگان نمی‌توانند مانند گذشته از سهمیه ۲۰ روز تردد رایگان استفاده کنند.
عوارض ورود به محدوده در ساعات اوج تردد چقدر است؟
مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران همچنین درباره میزان عوارض ورود به محدوده کنترل آلودگی هوا اعلام کرده بود که این مبلغ در ساعات اوج تردد ۱۷۲ هزار تومان است.
این هزینه حتی در شرایطی که خودرو وارد محدوده مرکزی طرح ترافیک نشود، برای ورود به محدوده کنترل آلودگی هوا محاسبه خواهد شد.
محدودیت تردد کافی نیست؛ آلودگی هوا راهکار اساسی می‌خواهد
اگرچه اجرای طرح‌هایی مانند زوج‌وفرد از درِ منزل می‌تواند در کوتاه‌مدت از حجم تردد خودروها بکاهد، اما تداوم بحران آلودگی هوای تهران نشان می‌دهد که برخوردهای مقطعی به‌تنهایی پاسخگوی این مسئله نیست.
فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل، کیفیت سوخت، تردد خودروهای پرمصرف و آلاینده، ضعف در توسعه حمل‌ونقل عمومی و سهم سایر منابع آلاینده از جمله مسائلی هستند که باید در برنامه‌های بلندمدت مدیریت آلودگی هوا مورد توجه قرار گیرند.
در واقع، وقتی آلودگی هوا سالانه هزاران قربانی در تهران می‌گیرد، تعطیلی مدارس، دورکاری و محدودیت تردد خودروها نباید تنها ابزار مدیریت این بحران باشند. کاهش وابستگی شهروندان به خودروی شخصی، توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی، نوسازی خودروهای فرسوده و کنترل مستمر منابع انتشار آلاینده‌ها، اقداماتی هستند که باید در کنار تصمیم‌های اضطراری دنبال شوند.
اکنون اجرای طرح زوج‌وفرد از درِ منزل در روزهای ۲۳ و ۲۴ آبان‌ماه، بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا پایتخت می‌تواند از مدیریت مقطعی روزهای آلوده عبور کند و به راهکاری پایدار برای هوای پاک دست یابد یا همچنان هر سال با آغاز فصل سرما، محدودیت‌های ترافیکی تنها نسخه تکراری مقابله با آلودگی هوا خواهند بود؟
مهر