جهان صنعت نیوز – با پایان انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و واگذاری کنترل مجلس نمایندگان و سنا به دموکرات‌ها، دونالد ترامپ وارد مرحله‌ای از ریاست‌جمهوری شده که در ادبیات سیاسی آمریکا از آن با عنوان «رئیس‌جمهور اردک لنگ» (Lame Duck) یاد می‌شود. این اصطلاح به وضعیتی اشاره دارد که رئیس‌جمهور دیگر با محدودیت‌های انتخاباتی پیشین مواجه نیست و به‌دلیل کاهش قدرت سیاسی داخلی، امکان پیشبرد برنامه‌های اصلی خود را از دست می‌دهد.
رئیس‌جمهورهایی که در دوره دوم خود کنترل کنگره را از دست می‌دهند، معمولاً با این واقعیت روبه‌رو می‌شوند که فرصت تصویب قوانین مهم و پیشبرد ابتکارهای داخلی به پایان رسیده است. در چنین شرایطی، سیاست خارجی به یکی از معدود حوزه‌هایی تبدیل می‌شود که رئیس‌جمهور همچنان می‌تواند در آن با محدودیت کمتری اقدام کند. از همین رو، رؤسای‌جمهور در سال‌های پایانی فعالیت خود گاهی به دنبال ثبت دستاوردی بزرگ در عرصه بین‌المللی می‌روند. برای نمونه، بیل کلینتون در ماه‌های پایانی ریاست‌جمهوری خود تلاش زیادی کرد تا به توافقی نهایی برای حل مناقشه اسرائیل و فلسطین دست یابد.
بااین‌حال، وضعیت ترامپ با رؤسای‌جمهور پیشین تفاوت دارد. او پیش‌تر نیز در فاصله نوامبر ۲۰۲۰ تا ژانویه ۲۰۲۱ دوره‌ای مشابه را تجربه کرده بود؛ زمانی که پس از شکست در انتخابات ریاست‌جمهوری، با وجود شواهد روشن درباره پیروزی جو بایدن، نتیجه انتخابات را نپذیرفت و برای تغییر آن تلاش کرد.
ترامپ نخستین رئیس‌جمهور آمریکا در صد سال گذشته است که دو دوره غیرمتوالی ریاست‌جمهوری را تجربه می‌کند. به همین دلیل، او تنها رئیس‌جمهور زنده آمریکا است که برای دومین بار وارد دوره اردک لنگ شده است؛ دوره‌ای که این بار بیش از دو سال طول خواهد کشید.
بازگشت دموکرات‌ها به کنترل هر دو مجلس کنگره می‌تواند فشار سیاسی بر ترامپ را افزایش دهد. احتمال آغاز تحقیقات درباره فعالیت‌های تجاری خانواده او یا تلاش برای استیضاح، ممکن است رئیس‌جمهور را در موقعیتی تدافعی و خشمگین قرار دهد. مسئله نگران‌کننده این است که ترامپ در چنین شرایطی ممکن است برای جبران محدودیت‌های داخلی، به سیاست خارجی روی آورد و اقداماتی تهاجمی و پیش‌بینی‌ناپذیر انجام دهد.
در این میان، قدرت کنگره برای نظارت بر تصمیم‌های روزمره رئیس‌جمهور در حوزه سیاست خارجی، حتی با وجود کنترل دموکرات‌ها بر هر دو مجلس، محدود خواهد بود. تهدید کانادا، حمله به ائتلاف‌های آمریکا یا توافق با روسیه و چین به بهای تضعیف موقعیت اوکراین و تایوان، از جمله اقداماتی هستند که ترامپ ممکن است به آنها روی آورد. البته تبدیل این تهدیدها به سیاست عملی، در برخی موارد به اقدامات پیچیده‌ای مانند جابه‌جایی نیروهای نظامی یا مذاکرات طولانی با قدرت‌های بزرگ نیاز دارد.
بااین‌حال، دو حوزه ایران و کوبا را نقاطی است که ترامپ در آنها می‌تواند بیشترین خسارت را وارد کند؛ زیرا اقدام نظامی علیه این دو کشور، در مقایسه با برخی گزینه‌های دیگر، به تصمیم مستقیم رئیس‌جمهور وابستگی بیشتری دارد.
تجربه رؤسای‌جمهور پیشین از دوره اردک لنگ
نویسندگان برای توضیح رفتار احتمالی ترامپ، به تجربه رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا در دوره‌های مشابه اشاره می‌کنند. از نگاه آنها، رؤسای‌جمهور در این مقطع که دیگر دغدغه رقابت‌های انتخاباتی و تصویب برنامه‌های داخلی را ندارند، معمولاً به دیپلماسی روی می‌آورند و فرصت‌هایی را در عرصه بین‌المللی دنبال می‌کنند که پیش‌تر به‌دلیل هزینه‌های سیاسی از آنها اجتناب می‌کردند.
بیل کلینتون در پایان دوره دوم ریاست‌جمهوری خود تلاش کرد توافق صلح میان اسرائیل و فلسطین را به نتیجه برساند و زمینه سفر رئیس‌جمهور آمریکا به کره شمالی را فراهم کند. باراک اوباما نیز پس از شکست دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۱۴ ، توافق هسته‌ای با ایران را نهایی کرد و روابط دیپلماتیک آمریکا و کوبا را عادی‌سازی کرد.
برخی رؤسای‌جمهور نیز در این دوره به استفاده از قدرت نظامی روی آورده‌اند. جورج بوش پدر در اواخر سال ۱۹۹۲ با هدف کاهش بحران قحطی در سومالی، عملیاتی نظامی با مأموریتی محدود آغاز کرد. بیش از یک دهه بعد، جورج بوش پسر در سال ۲۰۰۷ ، پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، تصمیم گرفت شمار نیروهای نظامی آمریکا در عراق را افزایش دهد تا شرایط امنیتی این کشور را تثبیت کند.
بااین‌حال، نتایج این ابتکارها یکسان نبود. مذاکرات صلح کلینتون میان اسرائیل و فلسطین شکست خورد و دستاوردهای دیپلماتیک اوباما نیز دوام چندانی نداشت. عملیات سومالی در ابتدا توانست از گسترش قحطی جلوگیری کند، اما ریشه‌های مناقشه را از بین نبرد و در نهایت زمینه گسترش مأموریت نظامی آمریکا در دوران کلینتون و پیامدهای فاجعه‌بار آن را فراهم کرد. افزایش نیروهای نظامی آمریکا در عراق نیز اگرچه در کوتاه‌مدت به کاهش خشونت‌ها کمک کرد، نتوانست ثباتی پایدار در این کشور ایجاد کند.
این اقدامات دست‌کم با مشارکت نهادهای مرتبط دولتی و کارشناسان بیرونی بررسی و طراحی شده بودند. اهداف آنها مشخص بود، حتی اگر در دستیابی به نتیجه مطلوب ناکام ماندند. همچنین رؤسای‌جمهور تلاش می‌کردند سیاست‌های خود را توضیح دهند و برای آنها توجیه ارائه کنند؛ استانداردهایی که به اعتقاد نویسندگان، ترامپ بارها در رعایت آنها ناکام مانده است.
ترامپ دیگر گزینه‌های متعارف دیپلماسی را در اختیار ندارد
با وجود آنکه ممکن است انتظار برود ترامپ در دوره اردک لنگ به دیپلماسی روی بیاورد، نشریه فارن افرز معتقد است او بخش بزرگی از فرصت‌های متعارف برای ثبت یک دستاورد بین‌المللی را پیش‌تر مصرف کرده است. ترامپ همچنان به دنبال کسب جایزه صلح نوبل است، اما ابتکارهای سیاست خارجی او در دوره نخست ریاست‌جمهوری و از زمان بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۵ ، بخش زیادی از گزینه‌های پیش‌روی او را محدود کرده است.
در دوره نخست، ترامپ از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ با ایران خارج شد، سه بار با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، دیدار کرد، توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی (نفتا) را با توافق تجاری جدیدی جایگزین کرد، در عادی‌سازی روابط اسرائیل با چند کشور عربی نقش داشت و آمریکا را از مجموعه‌ای از توافق‌های بین‌المللی خارج کرد. پس از بازگشت به کاخ سفید در سال ۲۰۲۵ نیز ریاست‌جمهوری او با برقراری آتش‌بس در غزه و دستگیری نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، همراه بوده است.
بنابراین به نظر می رسد که ترامپ به سقف توانایی دیپلماسی مبتنی بر نمایش و اقدامات پرسر‌وصدا رسیده است. برای مثال، او پیش‌تر وعده داده بود گرینلند را تصرف کند، اما در نهایت به توافقی بسنده کرد که حضور نظامی آمریکا در این منطقه را گسترش می‌دهد. طرح موسوم به «هیئت صلح» نیز که ترامپ آن را رقیبی برای شورای امنیت سازمان ملل معرفی کرده بود، با استقبال محدودی مواجه شده و سایر کشورها دیگر مانند گذشته تمایلی ندارند در برابر خواسته‌های او کوتاه بیایند.
گزینه‌های دیگری نیز روی کاغذ وجود دارند. ترامپ می‌تواند برای پایان دادن به مناقشه‌های طولانی در کشمیر یا سودان تلاش کند تا وجهه یک صلح‌طلب را برای خود بسازد. اما این بحران‌ها حتی در شرایط عادی نیز بسیار پیچیده‌اند و حل آنها به مهارت دیپلماتیک، شناخت عمیق منطقه‌ای و صبر نیاز دارد؛ ویژگی‌هایی که ترامپ از آنها برخوردار نیست. او به‌ندرت زمان قابل توجهی را صرف دیپلماسی می‌کند و بارها مدعی پایان دادن به مناقشه‌هایی شده که بسیاری از آنها همچنان ادامه دارند.
یکی دیگر از گزینه‌های احتمالی ترامپ، تشکیل نوعی سازوکار همکاری میان قدرت‌های بزرگ با حضور خودش، ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ است؛ چارچوبی که قرار باشد این سه رهبر از طریق آن برای مدیریت نظم جهانی همکاری کنند. بااین‌حال، تحلیلگران احتمال دستیابی به توافقی واقعی در چنین نشست‌هایی را اندک می‌دانند. روسیه و چین علاقه چندانی به پیشنهاد ترامپ برای انعقاد توافق سه‌جانبه کنترل تسلیحات هسته‌ای نشان نداده‌اند و تمایلی نیز به اعمال فشار بر ایران برای پذیرش توافق با آمریکا ندارند.
ترامپ ممکن است در چنین مذاکراتی برای دستیابی به توافق صلح، منافع اوکراین یا تایوان را قربانی کند. اما از نگاه نشریه فارن افرز، چنین رویکردی نیز بعید است نتیجه‌بخش باشد. روسیه در دو سال گذشته نشان داده که علاقه‌ای به مصالحه ندارد و منابع لازم برای ادامه جنگ را در اختیار دارد. چین نیز مسئله تایوان را موضوعی داخلی می‌داند و بعید است محدودیت‌های موردنظر آمریکا درباره این جزیره را بپذیرد.
در نهایت، نشریه فارن افرز احتمال می‌دهد ترامپ بیش از آنکه برای دستیابی به توافقی واقعی تلاش کند، به جنبه تبلیغاتی و تصویری برگزاری نشست با رهبران روسیه و چین توجه نشان دهد.
ایران و کوبا؛ دو نقطه پرخطر در سیاست خارجی ترامپ
محتمل‌ترین اقدام خارجی ترامپ در دوره اردک لنگ، تشدید درگیری با ایران است. به نظر می‌رسد او تصور می‌کند افزایش فشار نظامی می‌تواند بن‌بست موجود را بشکند و فرصتی برای ترمیم میراث سیاسی او فراهم کند. بااین‌حال، رهبران ایران در برابر افزایش فشار نظامی عقب‌نشینی نخواهند کرد و احتمالاً در واکنش به آن، حملات به کشتی‌های تجاری را افزایش می‌دهند، متحدان آمریکا در خلیج فارس را هدف قرار می‌دهند و تا پایان دوره ریاست‌جمهوری ترامپ به پیشنهادهای دیپلماتیک توجهی نخواهند کرد.
البته توانایی ترامپ برای تشدید بیشتر درگیری نیز محدودیت‌هایی دارد. برای مثال، اعزام نیروهای آمریکایی به جزیره خارک می‌تواند به تشدید جدی‌تر جنگ منجر شود، اما چنین اقدامی احتمالاً با مخالفت گسترده پایگاه سیاسی ترامپ مواجه خواهد شد. حتی بسیاری از حامیان اصلی او نیز از افزایش قیمت‌ها در نتیجه جنگ ناراضی شده‌اند. ازاین‌رو، گسترش دوباره درگیری می‌تواند اقتصاد جهانی را با بحرانی جدی مواجه کند.
نشریه فارن افرز به گزارش نیویورک‌تایمز نیز اشاره می‌کند که بر اساس آن، دولت ترامپ و اسرائیل طرح‌هایی برای حملات جدید علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای تهیه کرده‌اند. به اعتقاد آنها، تلاش نهایی برای وادار کردن تهران به تسلیم، احتمالاً به نتیجه نخواهد رسید و در عوض می‌تواند اقتصاد جهانی و امنیت و ثبات متحدان آمریکا در خلیج فارس را به خطر بیندازد.
کوبا دومین نقطه‌ای است که ممکن است هدف اقدامات پرریسک ترامپ قرار گیرد. او در بخش عمده سال ۲۰۲۶ تحریم و محاصره گسترده‌ای علیه این کشور اعمال کرده تا توان دفاعی آن را تضعیف کند. قطع ارتباط کوبا با مسیر حمایتی ونزوئلا و محرومیت از دسترسی به برق برای بیشتر ساعات شبانه‌روز، شرایط اقتصادی و رنج انسانی در این کشور را طی ماه‌های اخیر به‌شدت وخیم‌تر کرده است.
تغییر حکومت کوبا همچنین یکی از اولویت‌های شخصی مارکو روبیو، وزیر خارجه و مشاور امنیت ملی ترامپ، محسوب می‌شود و با رویکرد موسوم به «دکترین دانرو» که بر برتری آمریکا در نیمکره غربی تأکید دارد، هم‌راستاست.
از نگاه ترامپ، حمله به کوبا می‌تواند گزینه جذابی باشد؛ زیرا به تجهیزات نظامی گسترده‌ای نیاز ندارد و در تصور او می‌تواند مسئله‌ای را حل کند که از پایان دولت آیزنهاور تاکنون رؤسای‌جمهور آمریکا با آن مواجه بوده‌اند. برخی تحلیلگران حتی احتمال می‌دهند ترامپ اگر درگیر بحران ایران نشده بود، تاکنون اقدام علیه کوبا را آغاز کرده بود.
بااین‌حال، استفاده از نیروی نظامی برای تغییر حکومت‌ها به‌ندرت موفقیت‌آمیز بوده و اغلب پیامدهای پیش‌بینی‌نشده‌ای به دنبال داشته است. فارن افرز با استناد به پژوهش‌های الکساندر داونز، دانشمند علوم سیاسی، هشدار می‌دهد که اقدام نظامی علیه کوبا ممکن است به موج تازه‌ای از مهاجرت پناهجویان این کشور به آمریکا منجر شود.
با وجود این مخاطرات، ترامپ ممکن است تغییر حکومت کوبا را قماری ارزشمند بداند؛ زیرا امیدوار است نام خود را به‌عنوان رئیس‌جمهوری ثبت کند که توانسته است حکومت کمونیستی این کشور را سرنگون کند. او همچنین ممکن است چنین اقدامی را راهی برای منحرف کردن توجه افکار عمومی از ناکامی احتمالی خود در ایران بداند.
احتمال استفاده از سیاست خارجی برای منافع اقتصادی خانواده ترامپ
یکی دیگر از سناریوها، استفاده ترامپ از موقعیت ریاست‌جمهوری برای افزایش ثروت خانواده خود است. فارن افرز معتقد است او پیش‌تر فرصت‌های متعددی برای نفوذ و کسب منافع اقتصادی در اختیار بازیگران خارجی قرار داده است.
ترامپ و اعضای خانواده‌اش یک هواپیمای مسافربری از امیر قطر دریافت کرده‌اند، از صندوقی به رهبری ولیعهد عربستان سعودی سرمایه‌گذاری ۲ میلیارد دلاری جذب کرده‌اند و از چندین فعالیت تجاری مرتبط با رمزارزها سود برده‌اند که بخش قابل توجهی از آن از سوی خریداران خارجی تأمین شده است. بر اساس گزارشی از نشریه نیویورکر، خانواده ترامپ از این فعالیت‌ها حدود ۴ میلیارد دلار درآمد کسب کرده‌اند.
ترامپ با توجه به اینکه سنا به ۶۷ رأی لازم برای برکناری او از ریاست‌جمهوری دسترسی نخواهد داشت، ممکن است تصور کند هزینه سیاسی چندانی برای دنبال کردن طرح‌های اقتصادی بیشتر متحمل نمی‌شود. بنابراین، استفاده از سیاست خارجی برای تأمین منافع اقتصادی خانواده نیز یکی از احتمالات نگران‌کننده در دو سال پایانی ریاست‌جمهوری اوست.
کم‌هزینه‌ترین سناریو؛ عدم اقدام در سیاست خارجی
با وجود تمام سناریوهای مطرح‌شده، غیرمنتظره‌ترین احتمال این است که ترامپ اساساً از انجام اقدامات جدید در سیاست خارجی خودداری کند.
او تاکنون بخش قابل توجهی از انرژی خود را صرف تغییر چهره واشنگتن مطابق سلیقه شخصی خود از بازطراحی دفتر بیضی‌شکل کاخ سفید و طراحی سالن جدید برای این مجموعه گرفته تا تلاش برای بازسازی مرکز کندی کرده است. این احتمال وجود دارد که ترامپ در دو سال پایانی ریاست‌جمهوری، به‌جای دنبال کردن ابتکارهای پرهزینه بین‌المللی، وقت خود را صرف صدور عفو، پیگیری قضایی مخالفان سیاسی و ساخت بناها و یادبودهایی برای ثبت نام خود کند.
جمع‌بندی نشریه فارن افرز این است که با توجه به محدودیت‌های دیپلماتیک و نظامی ترامپ و خطرات ناشی از اقدامات احتمالی او علیه ایران و کوبا، بی‌عملی در عرصه سیاست خارجی شاید بهترین سناریوی ممکن برای دو سال پایانی ریاست‌جمهوری او باشد.