جهان صنعت نیوز، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، تماس‌های خود با میانجی‌های قطری و پاکستانی را با هدف بررسی زمینه‌های ازسرگیری مذاکرات با ایران افزایش داده است. این رایزنی‌ها در شرایطی انجام می‌شود که دو طرف بر سر ترتیب اجرای تعهدات، سرنوشت اورانیوم با غنای بالا و نحوه پیشبرد مذاکرات اختلاف نظر دارند.
بر اساس این گزارش، دولت آمریکا اخیرا پیشنهاد هسته‌ای ایران را از طریق قطر دریافت کرده است. هم‌زمان، میانجی‌ها طرحی مرحله‌ای را پیشنهاد داده‌اند که بر اساس آن، دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تأسیسات آسیب‌دیده ایران در مقابل برخی اقدامات اقتصادی و دریایی آمریکا قرار می‌گیرد؛ با این حال، طرف‌ها هنوز درباره نحوه اجرای این پیشنهاد به توافق نرسیده‌اند.
یک منبع دیپلماتیک آمریکایی در شورای امنیت ملی به ارم‌نیوز گفته است که اولویت واشنگتن، جلوگیری از ارائه امتیازات اقتصادی پیش از اطمینان از اجرای تعهدات هسته‌ای ایران است؛ به‌ویژه آنکه وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا همچنان مشخص نیست.
به گفته این منبع، رایزنی‌های ونس با هدف سنجش آمادگی تهران برای تبدیل مطالبات سیاسی به تعهدات عملی و قابل اجرا صورت می‌گیرد. با این حال، تصمیم نهایی درباره هرگونه تعهد آمریکا در زمینه تحریم‌ها یا اقدامات نظامی همچنان بر عهده دونالد ترامپ خواهد بود.
در این میان، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکا، نیز در تلاش‌های دیپلماتیک مشارکت دارند؛ هرچند ونس مسئولیت اصلی ارتباط با نخست‌وزیر قطر و فرمانده ارتش پاکستان را بر عهده گرفته است.
اختلاف بر سر بازرسی‌ها و ذخایر اورانیوم
واشنگتن و میانجی‌ها در حال بررسی امکان برگزاری یک نشست فنی مستقیم با ایران هستند، اما هنوز زمان مشخصی برای آن تعیین نشده است. آمریکا در این نشست به دنبال دریافت پاسخ‌های روشن درباره وضعیت تأسیسات هسته‌ای و میزان ذخایر اورانیوم ایران است تا پیش از ورود به مذاکرات گسترده‌تر اقتصادی، ارزیابی دقیقی از وضعیت برنامه هسته‌ای تهران داشته باشد.
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در رایزنی‌ها، رفع محدودیت‌های دریایی آمریکا و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران در مقابل اجازه بازرسی آژانس از تأسیساتی است که در حملات اخیر آسیب دیده‌اند.
با این حال، مهم‌ترین اختلاف به سرنوشت اورانیوم با غنای بالا بازمی‌گردد. در یکی از طرح‌های مورد بحث، نگهداری این مواد در داخل ایران همراه با کاهش سطح غنی‌سازی آنها پیشنهاد شده و بررسی سایر ابعاد برنامه هسته‌ای به مذاکرات بعدی موکول شده است.
یک منبع دیپلماتیک در وزارت خارجه آمریکا مدعی شده است که صرف بازدید بازرسان از تأسیسات هسته‌ای برای ارزیابی تعهدات ایران کافی نیست و باید امکان بررسی اسناد، تعیین میزان و محل نگهداری مواد هسته‌ای و اطمینان از توقف فعالیت‌های غنی‌سازی خارج از نظارت آژانس نیز فراهم شود.
بر این اساس، نحوه تعیین تکلیف اورانیوم با غنای بالا، زمان اجرای تعهدات اقتصادی آمریکا و مرجع تأیید پایبندی طرف‌ها به توافق، همچنان از مهم‌ترین موضوعات مورد اختلاف است.
گزینه نظامی در کنار رایزنی‌ها
این تحولات دیپلماتیک در حالی دنبال می‌شود که آمریکا روز جمعه حمله محدودی به سامانه‌های پدافند هوایی ایران در نزدیکی جزیره قشم انجام داد. واشنگتن مدعی است این حمله در واکنش به شلیک به سوی یک هواپیمای آمریکایی صورت گرفته است.
هم‌زمانی این عملیات با ادامه تماس‌های دیپلماتیک نشان می‌دهد که واشنگتن، مذاکرات را به معنای توقف اقدامات نظامی خود برای حفاظت از نیروهایش و تأمین امنیت کشتیرانی در منطقه نمی‌داند.
منابع آمریکایی همچنین تأکید کرده‌اند که هرگونه توافق احتمالی باید شامل تضمین‌های روشنی برای جلوگیری از تکرار تهدیدات امنیتی باشد.
در مجموع، به نوشته این رسانه، تعیین زمان نشست فنی، روشن شدن موضع ایران درباره بازرسی‌های آژانس و توافق بر سر سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا، از عوامل تعیین‌کننده در ادامه مذاکرات خواهد بود؛ مذاکراتی که همچنان با اختلاف بر سر تقدم رفع تحریم‌ها یا راستی‌آزمایی تعهدات هسته‌ای روبه‌روست.
ایلنا