جهان صنعت نیوز – ایلان ماسک در حال پیگیری طرحی است که اسپیس‌ایکس، شرکت فعال در حوزه موشک‌ها، ماهواره‌ها و هوش مصنوعی را با تسلا، تولیدکننده خودروهای برقی ترکیب می‌کند. این معامله می‌تواند بزرگ‌ترین ادغام شرکتی تاریخ باشد و بخش عمده کسب‌وکارهای ماسک را زیر چتر یک شرکت بورسی واحد قرار دهد. ارزش مجموع دو شرکت حدود ۳.۵ تریلیون دلار برآورد شده است. در صورت انجام معامله، اسپیس‌ایکس می‌تواند در میان پنج شرکت باارزش جهان قرار گیرد؛ هرچند منتقدان معتقدند ارزش‌گذاری آن با توجه به اندازه فعلی کسب‌وکار، بیش از حد خوش‌بینانه است.
هدف این ادغام صرفاً کنار هم قرار دادن دو شرکت نیست. ماسک می‌خواهد مجموعه‌ای ایجاد کند که هوش مصنوعی هسته اصلی آن باشد و در حوزه‌هایی مانند اکتشافات فضایی، رباتیک، خودروهای خودران و زیرساخت‌های پردازشی فعالیت کند.
بااین‌حال، انجام معامله قطعی نیست. کمیته‌های مستقل هیئت‌مدیره دو شرکت باید آن را بررسی کنند، اکثریت سهام‌داران تسلا باید موافقت کنند و تأیید نهادهای نظارتی در کشورهای مختلف نیز لازم است.
پاداش بالقوه ۱.۷ تریلیون‌دلاری ماسک
یکی از جنجالی‌ترین ابعاد این طرح، ساختار پاداش ماسک است. سه برنامه پرداخت مبتنی بر عملکرد می‌توانند در مجموع تا ۱.۷ تریلیون دلار ارزش داشته باشند.
برنامه نخست، پاداشی تا سقف ۵۵۰ میلیارد دلار برای نقش فعلی ماسک در اسپیس‌ایکس است. برنامه دوم، حداکثر ۱۵۰ میلیارد دلار و مرتبط با نقش پیشین او در شرکت هوش مصنوعی xAI است. برنامه سوم نیز طرح سهام محدودشده تسلاست که ارزش بالقوه آن به یک تریلیون دلار می‌رسد.
اگر برنامه تسلا پس از ادغام به ساختار اسپیس‌ایکس منتقل شود، مجموع پاداش‌های بالقوه به رقم یادشده خواهد رسید. تحقق این مبالغ به دستیابی به اهداف عملکردی و فناورانه مشخص وابسته است و نباید آن را درآمد قطعی ماسک تلقی کرد. اهداف مورد اشاره شامل ایجاد مستعمره دائمی در مریخ، انتقال مراکز داده به مدار زمین، توسعه ناوگان تاکسی‌های خودران و فروش بیش از یک میلیون ربات انسان‌نماست.
از نگاه حامیان، چنین پاداش‌هایی انگیزه‌ای برای تحقق اهدافی ایجاد می‌کند که می‌توانند بازارهای کاملاً جدیدی بسازند. منتقدان اما معتقدند این ساختار، انتظاراتی بسیار بلندپروازانه را در ارزش‌گذاری شرکت‌ها وارد می‌کند و ممکن است فاصله میان وعده‌های فناوری و توان واقعی تحقق آن‌ها را نادیده بگیرد.
انگیزه ماسک؛ هم‌افزایی یا تقویت کنترل شخصی؟
ادغام می‌تواند کنترل ماسک بر مجموعه کسب‌وکارهایش را نیز تقویت کند. او از طریق سهام دارای حق رأی ویژه، حدود ۸۵ درصد کنترل اسپیس‌ایکس را در اختیار دارد؛ درحالی‌که سهم او در تسلا حدود ۲۰ درصد است.
در صورت اجرای معامله و صدور سهام اسپیس‌ایکس برای خرید تسلا، ماسک می‌تواند کنترل اکثریتی مجموعه ادغام‌شده را به دست آورد. چنین ساختاری احتمالاً از شدت برخی اختلافات دیرینه او با سهام‌داران تسلا درباره حاکمیت شرکتی و پاداش مدیران می‌کاهد.
در عین حال، منتقدان این احتمال را مطرح می‌کنند که ادغام به انتقال توجه سرمایه‌گذاران از عملکرد ضعیف‌تر تسلا به چشم‌انداز جذاب‌تر اسپیس‌ایکس کمک کند.
تسلا طی سال‌های اخیر در بازار خودروهای برقی با فشار رقابتی مواجه شده و برخی پروژه‌های رباتیک و رانندگی خودکار آن نیز مطابق وعده‌های اولیه پیش نرفته‌اند. در مقابل، بازار نسبت به اسپیس‌ایکس خوش‌بین‌تر بوده است.
به همین دلیل، بخشی از تحلیلگران معامله را نه‌فقط اقدامی برای ایجاد هم‌افزایی عملیاتی، بلکه فرصتی برای بازتعریف ارزش‌گذاری تسلا در قالب یک مجموعه بزرگ‌تر می‌دانند.
شرط اصلی موفقیت؛ سرمایه‌گذاری عظیم در هوش مصنوعی
مهم‌ترین بخش راهبرد ماسک، گسترش زیرساخت‌های محاسباتی هوش مصنوعی است. این بازار به مراکز داده، تراشه‌های پیشرفته و ظرفیت برق بسیار بالا نیاز دارد و شرکت‌هایی که بتوانند ظرفیت پردازشی کافی فراهم کنند، ممکن است از رشد تقاضا سود قابل‌توجهی ببرند.
ماسک پیش‌بینی خود از ظرفیت جدید مراکز داده را برای سال آینده به ۱۰ گیگاوات افزایش داده است. این رقم در مقایسه با برآورد ۲۵ تا ۵۰ گیگاواتی برای کل بازار آمریکا در سال ۲۰۲۷ بسیار بزرگ است.
با فرض هزینه حدود ۵۰ میلیارد دلار به ازای هر گیگاوات ظرفیت، هزینه ساخت زیرساخت موردنظر می‌تواند به ۵۰۰ میلیارد دلار برسد. این رقم نشان می‌دهد که تحقق برنامه ماسک به منابع مالی کم‌سابقه‌ای نیاز دارد.
استراتژی او بر این فرض استوار است که تقاضا برای توان محاسباتی همچنان افزایش خواهد یافت و قیمت اجاره این ظرفیت نیز رشد خواهد کرد. در چنین شرایطی، درآمد حاصل از اجاره زیرساخت می‌تواند هزینه سرمایه‌گذاری‌های بعدی را تأمین کند و چرخه‌ای از رشد مالی و توسعه ظرفیت ایجاد شود.
مدیران اسپیس‌ایکس گفته‌اند قراردادهای جدید این شرکت هزینه ساخت ظرفیت جدید را در کمتر از یک سال جبران می‌کنند. اگر این عملکرد ادامه پیدا کند، شرکت می‌تواند بخش قابل‌توجهی از منابع مالی مورد نیاز برای توسعه خود را از محل درآمد عملیاتی تأمین کند.
بااین‌حال، این سناریو به تداوم رشد تقاضا و قیمت‌های اجاره وابسته است؛ دو متغیری که تضمینی برای افزایش همیشگی آن‌ها وجود ندارد.
ریسک حباب هوش مصنوعی و وعده‌های تحقق‌نیافته
مهم‌ترین نگرانی درباره طرح ماسک، فاصله احتمالی میان ارزش‌گذاری بازار و توان واقعی کسب‌وکارهاست. منتقدان می‌گویند بخشی از ارزش اسپیس‌ایکس ممکن است بیش از آنکه به درآمدهای فعلی متکی باشد، بر انتظارات از پروژه‌های آینده استوار باشد.
همچنین، رشد تقاضا برای هوش مصنوعی به معنای آن نیست که تمام شرکت‌ها به‌سرعت از این فناوری ارزش اقتصادی به دست خواهند آورد. اگر کسب‌وکارها نتوانند کاربردهای سودآوری برای هوش مصنوعی پیدا کنند، پذیرش تجاری فناوری ممکن است کندتر از انتظار پیش برود و تقاضا برای ظرفیت پردازشی محدود شود.
از سوی دیگر، ادغام شرکت‌هایی با حوزه‌های فعالیت متفاوت می‌تواند مشکلات مدیریتی ایجاد کند. بازارها معمولاً برای مجموعه‌های بزرگ و متنوع، در مقایسه با ارزش جداگانه کسب‌وکارهایشان، تخفیف ارزش‌گذاری در نظر می‌گیرند؛ زیرا تخصیص سرمایه و مدیریت مؤثر آن‌ها دشوارتر است.
تغییر راهبرد اسپیس‌ایکس نیز ریسک دیگری محسوب می‌شود. اسناد عرضه اولیه این شرکت، استفاده از مراکز داده برای پشتیبانی از خدمات هوش مصنوعی خود شرکت را مطرح کرده بودند. اتکای بیشتر به اجاره ظرفیت محاسباتی به مشتریان خارجی می‌تواند این اولویت را تغییر دهد. گزارش می‌گوید محدودیت ظرفیت در کوتاه‌مدت حتی موجب تأخیر در آموزش برخی مدل‌های هوش مصنوعی خود اسپیس‌ایکس شده است.
در نتیجه، موفقیت طرح فقط به توانایی ساخت مراکز داده وابسته نیست؛ بلکه به این بستگی دارد که شرکت بتواند میان تأمین نیازهای داخلی هوش مصنوعی و کسب درآمد از فروش ظرفیت به دیگران تعادل برقرار کند.