جهان صنعت نیوز – محدودیت تازه بانک مرکزی در زمینه معاملات آنلاین طلا از مسیر اپلیکیشن‌های بانکی بار دیگر مساله امنیت دارایی کاربران و تفاوت سازوکارهای سرمایه‌گذاری در طلا را به کانون توجه‌ها آورده است. در شرایطی که امکان خرید طلا در برخی بسترهای بانکی غیرفعال شده و کاربران همچنان امکان فروش موجودی خود را دارند صندوق‌های طلای بورسی می‌توانند به یکی از گزینه‌های جایگزین تبدیل شوند هرچند افزایش تقاضا برای این صندوق‌ها به میزان اعتماد سرمایه‌گذاران، نقدشوندگی بازار و هزینه‌های معامله بستگی دارد. بخشنامه جدید بانک مرکزی که در مهرماه به شبکه بانکی ابلاغ شد فعالیت مستقیم و غیرمستقیم بانک‌ها و موسسات اعتباری در خریدوفروش آنلاین طلا و نقره را هدف قرار داده است. این تصمیم درپی نگرانی‌های نظارتی و ریسک‌های عملیاتی بازار معاملات آنلاین طلا اتخاذ شده و دسترسی کاربران به این خدمات از مسیر برخی اپلیکیشن‌های بانکی را محدود کرده است. در این چارچوب در برخی بسترها امکان خرید طلای جدید متوقف شده اما کاربران همچنان می‌توانند موجودی قبلی خود را بفروشند و وجه ریالی دریافت کنند.
با این حال باید میان محدودیت فعالیت شبکه بانکی و ممنوعیت فعالیت همه پلتفرم‌های آنلاین طلا تفاوت قائل شد. بخشنامه اخیر به‌تنهایی به معنای توقف کلی معاملات آنلاین طلا نیست اما می‌تواند بر رفتار بخشی از کاربران و ارزیابی آنها از ریسک این بازار اثر بگذارد. مساله اصلی برای سرمایه‌گذار فقط امکان خریدوفروش نیست بلکه اطمینان از وجود پشتوانه دارایی، شفافیت مالکیت، امکان نقدکردن موجودی و دسترسی به سازوکار مشخص برای پیگیری اختلافات است. هرگونه ابهام در این زمینه می‌تواند اعتماد کاربران به پلتفرم‌ها را تضعیف کند و آنها را به سمت ابزارهای جایگزین سوق دهد.
صندوق‌های بورسی در موقعیت جایگزین
صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا یکی از ابزارهای رسمی بازار سرمایه برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در این فلز گرانبها هستند. در این روش، سرمایه‌گذار به‌جای خرید و نگهداری مستقیم طلا، واحدهای صندوق را در بازار بورس کالا معامله می‌کند. دارایی صندوق‌ها نیز براساس اساسنامه و امیدنامه آنها در ابزارهای مبتنی بر طلا، از جمله گواهی سپرده شمش یا سکه و سایر دارایی‌های مجاز، سرمایه‌گذاری می‌شود. این ساختار چند تفاوت مهم با خرید آنلاین طلا از پلتفرم‌ها دارد. معاملات واحدهای صندوق در بستر بازار سرمایه انجام می‌شود و صندوق تحت چارچوب‌های نظارتی سازمان بورس فعالیت می‌کند. همچنین سرمایه‌گذار برای خرید واحدهای صندوق به نگهداری فیزیکی طلا، بررسی اصالت آن یا هماهنگی برای تحویل و نگهداری دارایی نیاز ندارد. این ویژگی‌ها می‌تواند برای افرادی که به‌دنبال سرمایه‌گذاری در طلا بدون مواجهه مستقیم با مسائل نگهداری هستند، جذاب باشد. از سوی دیگر، خریدوفروش واحدهای صندوق از طریق سازوکار معاملاتی بورس انجام می‌شود و سرمایه‌گذار می‌تواند قیمت معامله، حجم معاملات و ارزش خالص دارایی‌های صندوق را بررسی کند. با این حال، نظارت رسمی به معنای حذف کامل ریسک نیست. صندوق‌ها نیز با نوسان قیمت طلا و ارز، تغییرات عرضه و تقاضا و احتمال فاصله‌گرفتن قیمت معاملاتی از ارزش خالص دارایی‌ها مواجهند.
اعتماد؛ عامل تعیین‌کننده در تغییر مسیر تقاضا
محدودیت تازه بانک مرکزی می‌تواند بخشی از تقاضای سرمایه‌گذاری در طلا را به سمت صندوق‌های بورسی هدایت کند اما چنین جابه‌جایی‌ای قطعی و خودکار نیست. رفتار سرمایه‌گذاران به عواملی فراتر از یک بخشنامه وابسته است؛ ازجمله سهولت دسترسی، آشنایی با سازوکار بازار سرمایه، هزینه معاملات، سرعت نقدشوندگی و تجربه قبلی آنها از پلتفرم‌های آنلاین. بخشی از کاربران ممکن است به دلیل نگرانی از ریسک‌های عملیاتی ابزارهای تحت نظارت بازار سرمایه را ترجیح دهند. درمقابل گروهی دیگر ممکن است همچنان خرید مستقیم طلای فیزیکی یا استفاده از پلتفرم‌های مجاز را انتخاب کنند به‌ویژه اگر امکان معامله در بورس را نداشته باشند یا تحویل فیزیکی طلا برایشان اهمیت داشته باشد بنابراین اثر بخشنامه بر صندوق‌های طلا به این بستگی دارد که آیا محدودیت دسترسی به برخی مسیرهای خرید با افزایش تمایل به استفاده از ابزارهای رسمی همراه می‌شود یا خیر. برای تشخیص این تغییر صرف افزایش ارزش معاملات صندوق‌ها کافی نیست زیرا رشد قیمت طلا نیز می‌تواند ارزش معاملات را بالا ببرد. بررسی خالص ورود پول حقیقی، حجم واحدهای معامله‌شده و تغییرات تعداد سرمایه‌گذاران می‌تواند تصویر دقیق‌تری از جابه‌جایی تقاضا ارائه دهد.
ریسک‌های صندوق‌های طلا
صندوق‌های بورسی نیز از نوسانات بازار طلا مصون نیستند. قیمت واحدهای این صندوق‌ها تحت تاثیر تغییرات قیمت جهانی طلا، نرخ ارز و انتظارات سرمایه‌گذاران قرار دارد. در دوره‌های هیجانی، ممکن است قیمت واحدهای یک صندوق بالاتر یا پایین‌تر از ارزش خالص دارایی‌های آن معامله شود. در چنین وضعیتی، خرید در قیمت‌های بالاتر از ارزش دارایی‌ها می‌تواند ریسک زیان را افزایش دهد حتی اگر قیمت جهانی طلا یا نرخ ارز در ادامه رشد کند.
نقدشوندگی نیز در همه صندوق‌ها یکسان نیست. میزان معاملات روزانه، فاصله قیمت پیشنهادی خرید و فروش و عملکرد بازارگردان می‌تواند بر هزینه واقعی ورود و خروج سرمایه‌گذار اثر بگذارد. از این رو انتقال تقاضا از پلتفرم‌های آنلاین به بورس تنها زمانی به تجربه معاملاتی بهتر منجر می‌شود که سرمایه‌گذاران علاوه بر چارچوب نظارتی به کیفیت معاملات و شفافیت ارزش‌گذاری نیز توجه کنند.
محدودیت بانکی و آینده بازار طلا
تصمیم اخیر بانک مرکزی را می‌توان عاملی برای افزایش توجه به تفاوت میان مسیرهای سرمایه‌گذاری در طلا دانست اما نمی‌توان از آن به‌تنهایی نتیجه گرفت که تقاضا برای صندوق‌های بورسی به‌طور معناداری افزایش خواهد یافت. چنین‌نتیجه‌ای به رفتار واقعی سرمایه‌گذاران پس‌از اجرای محدودیت و داده‌های معاملات صندوق‌ها وابسته است.
درنهایت صندوق‌های طلا از این ظرفیت برخوردارند که بخشی از تقاضای سرمایه‌گذاری در طلا را جذب کنند به‌ویژه برای کاربرانی که شفافیت معاملاتی و چارچوب نظارتی برایشان اهمیت دارد. با این حال رشد پایدار تقاضا به اعتماد، نقدشوندگی و دسترسی آسان وابسته است. اگر محدودیت‌های جدید بدون تقویت آگاهی عمومی درباره ابزارهای رسمی و تفاوت ریسک‌های آنها اجرا شود، ممکن است تنها مسیر معامله تغییر کند، بی‌آنکه نگرانی اصلی کاربران درباره امنیت دارایی و امکان نقدکردن آن برطرف شود.
جریان سرمایه طلای آنلاین در مسیر بورس
سیاوش غفاری، کارشناس بازار سرمایه در یادداشتی در روزنامه جهان صنعت نوشت: بخشنامه جدید بانک مرکزی درباره خرید طلا از طریق پلتفرم‌های بانکی باهدف جلوگیری از گسترش این فعالیت در شبکه بانکی صادر شده است. بانک‌ها از طریق اپلیکیشن‌ها و پلتفرم‌های خود امکان تبدیل سریع موجودی ریالی مشتریان به طلای آنلاین را فراهم کرده بودند اما به نظر می‌رسد بانک مرکزی قصد دارد مانع از تبدیل‌شدن این روند به رویه‌ای گسترده شود تا بانک‌ها از وظایف اصلی خود فاصله نگیرند و وارد فعالیت‌هایی نشوند که ریسک‌های آن با ماهیت فعالیت بانکی همخوانی ندارد.
این بخشنامه می‌تواند اثر مثبتی بر صندوق‌های طلای بورسی داشته باشد و بخشی از تقاضا را به سمت این صندوق‌ها هدایت کند. درکنار آن مشکلات اخیر در تسویه و نقدکردن طلای خریداری‌شده از یکی از پلتفرم‌های آنلاین نیز ضعف‌های این ساختار را نشان داد. هرچند این اتفاق ارتباطی با بانک‌ها نداشت اما مشخص شد که گسترش چنین فعالیت‌هایی می‌تواند ریسک‌هایی ایجاد کند که درصورت ورود گسترده بانک‌ها ابعاد بزرگ‌تری پیدا کند و به‌ریسکی سیستمی برای اقتصاد کشور تبدیل شود.
مجموع این اتفاقات بستر مناسبی برای ورود بخشی از طلای خریداری‌شده در پلتفرم‌های آنلاین به بازار سرمایه فراهم می‌کند. البته خریدوفروش از طریق پلتفرم‌ها همچنان ممکن است برای مردم ساده‌تر باشد و معامله در بورس و صندوق‌ها برای بخشی از افراد با پیچیدگی‌هایی همراه باشد.
با این حال صندوق‌های طلا عملکرد قابل قبولی داشتند و سازوکار آنها از نظر پشتوانه دارایی و تسویه معاملات قابل اتکاست. طلایی که صندوق‌ها خریداری می‌کنند در انبارهای بورس کالا نگهداری می‌شود و تاکنون مشکلی در زمینه تسویه این معاملات ایجاد نشده است.
درمجموع با توجه به بخشنامه جدید بانک مرکزی و مشکلاتی که در برخی پلتفرم‌های آنلاین طلا بروز کرده بستر مناسبی برای رشد صندوق‌های طلای بورسی فراهم شده است. هرچند ممکن است انتقال تقاضا به این صندوق‌ها به دلیل تفاوت در سهولت دسترسی و نحوه معامله به زمان نیاز داشته باشد اما همچنان ظرفیت رشد این ابزارها قابل‌توجه است.