جهان صنعت نیوز – فرودگاه بین‌المللی ریاض برای سومین بار در کمتر از یک هفته هدف حملات حوثی‌های یمن قرار گرفت؛ اما حمله روز شنبه ۱۸ مهر از دو حمله قبلی مرگبارتر بود. به گزارش اکونومیست، موشک‌های شلیک‌شده از سوی حوثی‌ها به ترمینال شماره سه فرودگاه اصابت کردند؛ بخشی که پروازهای داخلی را پوشش می‌دهد. شاهدان اعلام کردند موشک‌ها مستقیماً به ساختمان ترمینال برخورد کرده‌اند و بخشی از سقف آن فروریخته است.
در این حمله دست‌کم ۱۳ نفر جان باختند که چهار نفر از آنها شهروند عربستان و هشت نفر از ساکنان خارجی این کشور بودند. همچنین ۳۰۹ نفر زخمی شدند که وضعیت برخی از آنها وخیم گزارش شده است. فرودگاه بیش از ۲۴ ساعت تعطیل ماند.
حملات به همین‌جا محدود نماند. یک روز بعد، در ۱۹ مهر، حوثی‌ها بار دیگر ترمینال شماره چهار فرودگاه را هدف قرار دادند و این حمله موجب آتش‌سوزی شد. اکونومیست حمله ۱۸ مهر را شدیدترین حمله به عربستان در بیش از یک دهه گذشته توصیف می‌کند. این اتفاق در شرایطی رخ داده که جنگ یمن پس از چند سال آتش‌بس دوباره شدت گرفته و عربستان برای برگزاری یکی از مهم‌ترین رویدادهای اقتصادی خود آماده می‌شود.
بازگشت جنگ یمن و توقف پیشروی عربستان
ریشه بحران کنونی به جنگی بازمی‌گردد که بیش از یک دهه است ادامه دارد. عربستان سعودی در سال ۲۰۱۵ با هدف کنارزدن حوثی‌ها از قدرت، مداخله نظامی در یمن را آغاز کرد؛ اما با وجود سال‌ها عملیات نظامی، حوثی‌ها همچنان کنترل بخش بزرگی از این کشور را در اختیار دارند.
آتش‌بس سال ۲۰۲۲ خطوط نبرد را تا حد زیادی تثبیت کرد، اما جنگ گسترده‌تر منطقه‌ای که آمریکا و اسرائیل با ایران آغاز کردند، ادامه این وضعیت را دشوار ساخت. از تابستان، هر دو طرف خود را برای ازسرگیری درگیری‌ها آماده می‌کردند.
در شهریورماه، حوثی‌ها عملیات تهاجمی تازه‌ای را آغاز کردند و در مدت کوتاهی بخش بزرگی از سواحل جنوب‌غربی یمن، از جمله شهر بندری مخا، را به تصرف خود درآوردند. این پیشروی، عربستان و متحدان یمنی آن را به آغاز ضدحمله در مهرماه واداشت. با این حال، عملیات بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفته تاکنون پیشرفت محدودی داشته است.
نیروهای مورد حمایت عربستان توانسته‌اند نوار باریکی از مناطق ساحلی را بازپس بگیرند، اما پیشروی آنها ظاهراً در حوالی شهر ذباب، واقع در ۴۰ کیلومتری جنوب مخا، متوقف شده است. اکونومیست این وضعیت را تکرار الگوی آشنای جنگ یمن می‌داند؛ عملیاتی که در آغاز با سرعت پیش می‌روند، اما پس از مدتی به بن‌بست نظامی می‌رسند.
در همین حال، حوثی‌ها همچنان برای محاصره تعز، سومین شهر بزرگ یمن و یکی از مهم‌ترین مراکز مقاومت علیه آنها، تلاش می‌کنند. این گروه همچنین حملات موشکی و پهپادی به زیرساخت‌های عربستان، از جمله پالایشگاه‌ها و پایگاه‌های نظامی، را از سر گرفته است. بنابراین، عربستان هم‌زمان با دشواری پیشروی در خاک یمن، با افزایش حملات به عمق سرزمین خود مواجه شده است؛ وضعیتی که هزینه‌های ادامه جنگ را برای ریاض افزایش می‌دهد.
چرا پدافند عربستان نتوانست از ریاض محافظت کند؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی که حملات اخیر ایجاد کرده، کارآمدی سامانه‌های دفاع هوایی عربستان است. حوثی‌ها طی سه هفته گذشته حملات پی‌درپی و گسترده‌تری به فرودگاه ریاض انجام داده‌اند و به مسافران هشدار داده‌اند از حریم هوایی عربستان دوری کنند. در ۱۶ مهر، یک حمله موشکی به این فرودگاه سه کشته بر جای گذاشت که یکی از آنها خلبان بود. در این حمله همچنین یک فروند هواپیمای متعلق به شرکت هواپیمایی دولتی عربستان منهدم شد. در پی افزایش تهدیدها، شرکت‌های هواپیمایی خارجی صدها پرواز را لغو کردند. با وجود این، مقام‌های سعودی تصمیم گرفتند فرودگاه را باز نگه دارند.
اکونومیست گزارش می‌دهد که پس از حمله مرگبار ۱۸ مهر، بسیاری از ساکنان ریاض این تصمیم را بی‌احتیاطی می‌دانند. هنوز مشخص نیست چرا سامانه‌های پدافندی عربستان نتوانسته‌اند موشک‌های شلیک‌شده به فرودگاه را رهگیری کنند. این کشور به تجهیزات پیشرفته دفاع هوایی، از جمله سامانه‌های آمریکایی تاد و پاتریوت، مجهز است. با این حال، همانند بسیاری از کشورهای منطقه، درباره کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر پس از نزدیک به هشت ماه جنگ نگرانی دارد.
گزارش اکونومیست کمبود احتمالی موشک‌های رهگیر را به‌عنوان یکی از نگرانی‌های منطقه‌ای مطرح می‌کند، اما آن را علت قطعی ناکامی پدافند عربستان در حملات اخیر نمی‌داند. تکرار حملات موفق به فرودگاه پایتخت، با وجود برخورداری عربستان از سامانه‌های پیشرفته دفاعی، پرسش‌های جدی درباره توان این کشور برای حفاظت مستمر از زیرساخت‌های حیاتی ایجاد کرده است.
تهدید بزرگ علیه برنامه اقتصادی بن‌سلمان
پیامدهای حملات حوثی‌ها تنها به خسارت‌های انسانی و نظامی محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های عربستان، تأثیر ناامنی بر برنامه‌های اقتصادی محمد بن‌سلمان است. ولیعهد عربستان در سال‌های اخیر تلاش کرده اقتصاد کشور را از وابستگی شدید به نفت دور کند و با توسعه سرمایه‌گذاری، گردشگری و فعالیت‌های تجاری، منابع درآمدی تازه‌ای ایجاد کند. اما تداوم جنگ و حملات به فرودگاه‌ها و تأسیسات انرژی می‌تواند این برنامه را با اختلال مواجه سازد.
حمله مرگبار به فرودگاه ریاض تنها دو هفته پیش از برگزاری نشست «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» رخ داده است؛ رویدادی که قرار است ۴ آبان برگزار شود. این نشست سالانه که با حمایت محمد بن‌سلمان برگزار می‌شود، به دلیل حضور مدیران و سرمایه‌گذاران بزرگ جهان به «داووس صحرا» شهرت یافته است. ساعاتی پیش از حمله اخیر، برگزارکنندگان اعلام کرده بودند برنامه برگزاری نشست همچنان برقرار است.
لغو این رویداد می‌تواند برای دولت عربستان از نظر اعتبار بین‌المللی پیامد نامطلوبی داشته باشد. با این حال، اکنون مشخص نیست چه تعداد از مدیران شرکت‌ها و مؤسسات مالی جهان حاضر خواهند بود در شرایط کنونی به ریاض سفر کنند. حتی مسئله دسترسی هوایی به عربستان نیز با ابهام مواجه شده است.
استفاده از فرودگاه شهرهای دیگر لزوماً جایگزین مطمئنی نیست؛ زیرا حوثی‌ها فرودگاه دمام، واقع در شرق ریاض و در فاصله حدود چهار ساعت رانندگی از پایتخت، را نیز هدف قرار داده‌اند. از این منظر، حملات حوثی‌ها به یکی از نقاط حساس راهبرد اقتصادی عربستان ضربه می‌زند: توانایی این کشور برای معرفی خود به‌عنوان مقصدی امن برای سرمایه‌گذاری و فعالیت اقتصادی بین‌المللی.
جنگی که هزینه آن برای دو طرف یکسان نیست
اکونومیست معتقد است یکی از مهم‌ترین مشکلات عربستان در مواجهه با حوثی‌ها، تفاوت هزینه‌های ادامه جنگ برای دو طرف است. این نشریه با انتقاد شدید از شیوه حکمرانی حوثی‌ها می‌نویسد این گروه مناطق تحت کنترل خود را مانند قلمروهای اختصاصی اداره می‌کند و هزینه ماشین جنگی خود را از طریق مالیات‌ها و عوارض سنگین بر جمعیتی تأمین می‌کند که پیش‌تر نیز با مشکلات اقتصادی گسترده مواجه بوده است. بیش از یک دهه جنگ، اقتصاد و شرایط زندگی مردم یمن را به‌شدت تضعیف کرده است؛ اما به ارزیابی اکونومیست، حوثی‌ها همچنان توان و تمایل ادامه درگیری را دارند.
در مقابل، دولت عربستان هزینه‌های بسیار بیشتری از تداوم جنگ متحمل می‌شود. ادامه حملات به فرودگاه‌ها، پالایشگاه‌ها و سایر زیرساخت‌های حیاتی، نه‌تنها هزینه‌های امنیتی و نظامی را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند برنامه‌های اقتصادی بلندمدت این کشور را نیز مختل کند. این تفاوت، عربستان را در موقعیت دشواری قرار داده است؛ زیرا حتی اگر بتواند در برخی مناطق یمن پیشروی کند، لزوماً قادر نخواهد بود تهدید حملات موشکی و پهپادی به خاک خود را پایان دهد.
بن‌سلمان تا کجا حاضر به ادامه جنگ است؟
در فضای رسانه‌ای عربستان، برخی تحلیلگران و کاربران شبکه‌های اجتماعی خواهان ادامه جنگ تا دستیابی به پیروزی قاطع علیه حوثی‌ها هستند. اما به نوشته اکونومیست، افرادی که اخیراً با رهبران عربستان دیدار کرده‌اند، تصویر متفاوتی از اهداف ریاض ارائه می‌دهند. بر اساس گفته این منابع، محمد بن‌سلمان مصمم است سرزمین‌هایی را که ماه گذشته به تصرف حوثی‌ها درآمده، بازپس بگیرد. با این حال، مشخص نیست هدف عربستان پس از بازپس‌گیری این مناطق چه خواهد بود.
یکی از مقام‌های غربی می‌گوید نمی‌داند آیا سعودی‌ها اهداف روشنی فراتر از بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفته دارند یا خیر. این ابهام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بدون هدف سیاسی و نظامی مشخص، حتی موفقیت‌های محدود در میدان نبرد نیز ممکن است به پایان جنگ منجر نشوند.
حمایت خارجی؛ کافی برای شکست حوثی‌ها؟
عربستان در هفته‌های اخیر تلاش کرده حمایت نظامی و سیاسی کشورهای دیگر را جلب کند. در مهرماه، ریاض پیمان دفاع متقابل با پاکستان و ترکیه را فعال کرد. پاکستان چند هزار نیروی نظامی اعزام کرده است؛ هرچند مقام‌های این کشور تأکید دارند نیروهای پاکستانی در عملیات داخل یمن مشارکت نخواهند کرد.
بریتانیا نیز یک هواپیمای سوخت‌رسان هوایی اعزام کرده است. فرانسه وعده داده نیروهایی برای حفاظت از یکی از بنادر مهم نفتی در ساحل دریای سرخ مستقر کند. در مقابل، دونالد ترامپ تاکنون چندین بار درخواست محمد بن‌سلمان برای انجام حملات هوایی آمریکا علیه حوثی‌ها را رد کرده است. با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا پس از حمله اخیر به فرودگاه ریاض اعلام کرده ممکن است در این تصمیم تجدیدنظر کند.
با وجود افزایش حمایت‌های خارجی، اکونومیست معتقد است هیچ‌یک از این اقدامات به‌تنهایی نمی‌تواند نتیجه جنگ علیه حوثی‌ها را به‌طور قاطع تغییر دهد. به عبارت دیگر، حمایت نظامی کشورهای دیگر ممکن است به تقویت توان دفاعی عربستان کمک کند، اما تضمینی برای شکست حوثی‌ها یا پایان حملات آنها فراهم نمی‌کند.
توافق با حوثی‌ها؛ گزینه‌ای پرهزینه
در برابر ادامه عملیات نظامی، عربستان گزینه دستیابی به توافق با حوثی‌ها را نیز دارد. اما به نوشته اکونومیست، چنین توافقی نیز هزینه سنگینی برای ریاض خواهد داشت. حوثی‌ها احتمالاً در برابر توقف حملات، امتیازهای اقتصادی قابل توجهی مطالبه خواهند کرد. پایان محاصره هوایی یمن از سوی عربستان و دریافت امتیازهای دیگر نیز از جمله خواسته‌های احتمالی این گروه خواهد بود.
مسئله مهم‌تر، پیامد چنین توافقی برای رفتار آینده حوثی‌هاست. اگر عربستان پس از حملات گسترده به فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های غیرنظامی حاضر به اعطای امتیاز شود، این تصور در میان حوثی‌ها تقویت خواهد شد که حمله به تأسیسات غیرنظامی ابزاری مؤثر برای وادارکردن طرف مقابل به عقب‌نشینی است. اکونومیست هشدار می‌دهد چنین نتیجه‌ای می‌تواند سابقه‌ای خطرناک ایجاد کند و استفاده از حملات علیه زیرساخت‌های را به ابزار فشار در مذاکرات آینده تبدیل سازد. بنابراین، توافق نیز لزوماً به معنای پایان پایدار تهدید علیه عربستان نخواهد بود.
عربستان در برابر دو انتخاب نامطلوب
تحولات اخیر یمن نشان می‌دهد عربستان پس از بیش از یک دهه جنگ، همچنان نتوانسته راه‌حلی قطعی برای مقابله با حوثی‌ها پیدا کند. عملیات نظامی سال ۲۰۱۵ به کناررفتن این گروه از قدرت منجر نشد. آتش‌بس سال ۲۰۲۲ نیز نتوانست زمینه پایان پایدار درگیری‌ها را فراهم کند. اکنون پیشروی دوباره حوثی‌ها در سواحل یمن و افزایش حملات موشکی به عربستان، بحران را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.
از یک سو، ادامه جنگ ممکن است به فرسایش منابع نظامی و اقتصادی عربستان منجر شود و برنامه‌های تنوع‌بخشی اقتصاد این کشور را تحت فشار قرار دهد. از سوی دیگر، توافق با حوثی‌ها احتمالاً مستلزم پرداخت هزینه‌های اقتصادی و سیاسی سنگین خواهد بود و می‌تواند این پیام را منتقل کند که حملات به زیرساخت‌های در دستیابی به امتیاز مؤثر است.
در چنین شرایطی، حمایت پاکستان، ترکیه، بریتانیا و فرانسه نیز هنوز چشم‌انداز پیروزی قاطع را ایجاد نکرده است.
اکونومیست نتیجه می‌گیرد که عربستان پس از بیش از ده سال جنگ، با وضعیتی مواجه شده که هیچ گزینه مطلوبی پیش روی آن قرار ندارد. برای ریاض، مسئله دیگر صرفاً شکست‌دادن حوثی‌ها در میدان نبرد نیست؛ بلکه یافتن راهی برای پایان‌دادن به جنگی است که هرچه بیشتر ادامه یابد، هزینه آن برای آینده اقتصادی عربستان سنگین‌تر خواهد شد.