در لبنان، عراق و یمن، هر یک از بازیگران با مسائل و بحران‌های خاص خود روبه‌رو هستند، اما در همه این کشورها یک پرسش مشترک مطرح است: سرانجام این رویارویی چه خواهد شد و نتیجه آن چه تأثیری بر آینده منطقه و ترتیبات امنیتی آن خواهد گذاشت؟

در لبنان، دولت این کشور پس از انتخاب مسیر مذاکرات مستقیم با رژیم صهیونیستی، اکنون با نوعی سرخوردگی و بن‌بست سیاسی روبه‌روست. بیروت امیدوار بود با پذیرش مذاکره مستقیم بتواند به توقف تجاوزات، عقب‌نشینی نیروهای اشغالگر از جنوب لبنان و بازگشت حاکمیت دولت بر اراضی خود دست یابد، اما دور هشتم مذاکرات که ماه اکتبر در فلوریدا برگزار شد، بدون دستیابی به توافقی مؤثر پایان یافت و اجرای چارچوب توافق نیز از محدوده مناطق آزمایشی اولیه فراتر نرفت.

رژیم صهیونیستی همچنان از عقب‌نشینی کامل خودداری می‌کند و نقض حاکمیت لبنان ادامه دارد. به این ترتیب، دولت لبنان در موقعیتی دشوار قرار گرفته است و مسیری را انتخاب کرده که تاکنون امتیاز ملموسی برای کشور به همراه نداشته و ادامه آن نیز بدون دستاوردی قابل ارائه به افکار عمومی، اعتبار سیاسی دولت را با مشکل روبه‌رو می‌کند. این تجربه بار دیگر این پرسش را مطرح می‌سازد که آیا مذاکره بدون پشتوانه قدرت و بدون تغییر محاسبات طرف مقابل می‌تواند حقوق و حاکمیت یک کشور را تأمین کند؟

درعراق نیز دولت علی الزیدی همچنان میان فشارهای آمریکا و ضرورت حفظ منافع ملی و حاکمیت این کشور گرفتار است. واشنگتن خواهان محدود کردن نفوذ ایران و نیروهای مقاومت و بستن راه های زمینی است، در حالی که دولت بغداد نمی‌تواند ملاحظات امنیتی، سیاسی و اقتصادی خود و پیوندهای دیرینه با همسایه شرقی را نادیده بگیرد. تصمیم‌گیری در چنین شرایطی دشوار است و نتیجه جنگ می‌تواند بر دامنه فشارهای خارجی و قدرت مانور دولت عراق تأثیر بگذارد.

 در یمن نیز عملیات نظامی ادامه دارد. عربستان حملات هوایی خود را دنبال می‌کند و نیروهای یمنی در پاسخ، اهدافی از جمله تأسیسات نفتی و فرودگاه‌ها را مورد حمله قرار می‌دهند. درگیری در این جبهه، علاوه بر پیامدهای مستقیم نظامی، امنیت انرژی و کشتیرانی در دریای سرخ و باب‌المندب را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. ریاض به‌خوبی می‌داند که سرنوشت این جبهه از تحولات بزرگ‌تر جنگ جدا نیست.

 در داخل رژیم صهیونیستی نیز بحران سیاسی ادامه دارد. پس از ناکامی نتانیاهو در کسب اکثریت پارلمانی، گادی آیزنکوت مأمور تشکیل دولت شده است. پیشنهاد دولت وحدت ملی با نتانیاهو تاکنون به توافقی نینجامیده و اختلافات سیاسی همچنان پابرجاست. از سوی دیگر، مسئله خودداری رئیس جمهور ازعفو نتانیاهو مطرح است و پرونده قضایی او نیز حل نشده است.

در چنین وضعیتی، نتانیاهو تا زمان تشکیل دولت جدید همچنان در رأس قدرت و فرماندهی دستگاه نظامی قرار دارد. این دوره انتقالی با توجه به اختلافات داخلی و ادامه جنگ، حساسیت ویژه‌ای دارد و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا او برای تغییر شرایط سیاسی خود به تشدید تنش نظامی متوسل خواهد شد یا خیر؟ دیدار و گفت‌وگوی امنیتی اخیر او با آیزنکوت نیز نشان می‌دهد مسئله ایران همچنان در مرکز محاسبات سیاسی و امنیتی تل‌آویو قرار دارد. همزمان رئیس موساد نیز برای مشاوره با رئیس سیا به واشنگتن رفته است.

 اما کانون اصلی تحولات، همچنان رویارویی ایران و آمریکاست. دونالد ترامپ در اظهارات اخیر خود از پیروزی آمریکا سخن گفته، اما هم‌زمان تأکید کرده که جنگ هنوز پایان نیافته و واشنگتن برای رسیدن به توافق ضرورتی احساس نمی‌کند. او حتی تهدید کرده است در صورت تصمیم به تشدید عملیات، می‌تواند زیرساخت‌های انرژی، پل‌ها و صنایع ایران را هدف قرار دهد.

این سخنان در حالی مطرح می‌شود که پیش‌تر از درخواست برخی کشورهای عربی برای خودداری از گسترش حملات سخن گفته بود. این تناقض‌ها نشان می‌دهد در واشنگتن هنوز درباره چگونگی پایان دادن به جنگ و هزینه‌های ادامه آن اختلافات و محاسبات متفاوتی وجود دارد. جی دی ونس، معاون رئیس جمهوری، پیام مذاکره به تهران فرستاده و مارک روبیو، وزیر امور خارجه نیز مخالف ادامه جنگ است و همزمان پیت هگست، وزیر جنگ در آستانه استیضاح و حذف قرار دارد .

در مقابل، موضع ایران نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است. دستور رهبری برای پایان دادن به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» نشان می‌دهد که تهران ادامه بلاتکلیفی کنونی را نمی‌پذیرد. ایران آمادگی مذاکره را بر پایه احترام متقابل، تأمین حقوق و منافع ملی و بدون پذیرش فشار و تهدید اعلام کرده است.

در عین حال، پیام نظامی تهران نیز روشن‌تر از گذشته شده است: در صورت ازسرگیری حمله، پاسخ ایران محدود به میدان جغرافیایی خاورمیانه نخواهد بود. مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند اگر از پایگاه‌های آمریکا در کشورهای اروپایی یا دیگر مناطق برای حمله به ایران استفاده شود، آن پایگاه‌ها نیز در شمار اهداف پاسخ متقابل قرار خواهند گرفت. این هشدار در صورت تحقق چنین وضعی، دامنه جغرافیایی جنگ را به‌طور جدی گسترش خواهد داد.

ترامپ اکنون با چند انتخاب دشوار روبه‌روست: ادامه فشار اقتصادی و حفظ وضعیت فرسایشی، بازگشت به عملیات نظامی یا حرکت به سوی توافقی که ناگزیر باید واقعیت‌های جدید و حقوق ایران را به رسمیت بشناسد. انتخابات آمریکا، نگرانی از گسترش جنگ، مواضع قدرت‌های بزرگ و تحولات جبهه‌های منطقه‌ای، همگی در این محاسبه مؤثرند. در سوی دیگر، نتانیاهو نیز می‌کوشد با بهره‌گیری از فضای مبهم کنونی، واشنگتن را به تصمیمی سوق دهد که شاید برای بقای سیاسی او سودمند باشد، اما هزینه آن را کل منطقه و حتی فراتر از آن خواهند پرداخت.

منطقه در انتظار نتیجه این هماوردی است. لبنان، عراق و یمن هر یک با مسائل خاص خود دست‌وپنجه نرم می‌کنند، اما آینده سیاسی و امنیتی آنها از نتیجه رویارویی ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی تأثیر خواهد پذیرفت.

مسئله فقط تعیین تکلیف یک مناقشه نظامی نیست؛ سخن از شکل‌گیری ترتیبات امنیتی جدید و تعیین جایگاه بازیگران منطقه‌ای در معادلات آینده است. به همین دلیل، هرگونه محاسبه اشتباه در واشنگتن و تل‌آویو می‌تواند بحرانی را رقم بزند که پیامدهای آن نه‌تنها منطقه، بلکه معادلات جهانی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

مشاهده خبر در سایت اطلاعات