روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: به نظر می‌رسد دولت ترامپ بیش از آنکه به دنبال ورود به یک جنگ نظامی گسترده دیگر باشد، بر تداوم و تشدید فشار اقتصادی و محاصره ایران تمرکز کند. اظهارات اخیر ترامپ نیز از ادامه محاصره دریایی و کنار گذاشتن تلاش برای توافق حکایت دارد.
واشنگتن در ماه‌های گذشته هزینه‌های سنگینی برای عملیات نظامی پرداخته، اما همچنان به اهداف سیاسی مورد نظر خود دست نیافته است. تجربه دو مرحله جنگ نشان داد که قدرت نظامی، به‌تنهایی تضمین‌کننده تسلیم یا تمکین ایران نیست. البته این به معنای منتفی بودن خطر حمله مجدد نیست، بلکه نشان می‌دهد میدان اصلی فشار لابد بیش از گذشته به اقتصاد و اراده عمومی منتقل شود.
واقعیت این است که این جنگ، صرفاً رویارویی نظامی ایران و آمریکا نیست. مسئله، بودن یا نبودن ایران در معادلات آینده جهان است. شکست در چنین نبردی کشورمان را برای سالیان طولانی از امکان اثرگذاری مستقل محروم می‌کند و پیروزی، فرصتی تاریخی برای سرافرازی و بازتعریف جایگاه ایران فراهم می‌آورد، اما این پیروزی چگونه به دست می‌آید و مهم‌تر از آن، چه کسانی باید درآن سهیم باشند؟
آمریکا با هزینه‌های داخلی این جنگ مواجه است. افزایش فشار اقتصادی بر مصرف‌کنندگان، نگرانی از تداوم بحران انرژی و بازتاب سیاسی جنگ در انتخابات، برای دولت ترامپ بی‌هزینه نیست. شکست سخت انتخاباتی هم نشان داد که جنگ خارجی می‌تواند به مسئله‌ای در سیاست داخلی آمریکا تبدیل شود. با این همه، نباید از این واقعیت غافل شد که ایران برای ادامه مقاومت، هزینه می‌پردازد. اعتبار تاب‌آوری کشور در برابر فشارهای بی‌سابقه افزایش یافته، اما ظرفیت اقتصادی و اجتماعی مردم نامحدود نیست. تاب‌آوری یک ملت را نمی‌توان فقط با میزان تحمل رنج اندازه گرفت. اگر محاصره به فرسایش معیشت، کاهش امید و تضعیف پیوند جامعه با حاکمیت منجر شود، لابد این سرمایه تحلیل خواهد رفت. پس برای این مسئله باید برنامه‌ای جدی و فراتر از مدیریت روزمره بحران داشت.
مشکل دیگر، وضعیت تعلیق و انتظار است. جامعه منتظر است بداند فردا چه اتفاقی می‌افتد و حاکمیت نیز در تصمیم‌گیری درباره آینده با ابهام روبه‌روست. نتیجه این وضعیت، کوچک شدن افق تصمیم‌سازی است. مردم از سرمایه‌گذاری، برنامه‌ریزی و تصمیم‌های بلندمدت پرهیز می‌کنند و دستگاه‌های اجرایی بیشتر به واکنش‌های روزانه مشغول می‌شوند. خطر اصلی در کنار رکود اقتصادی، گسست تدریجی میان جامعه و نظام تصمیم‌گیری است. وقتی مردم احساس‌کنند افق قابل اتکایی پیش رویشان نیست، به‌تدریج مسیرهای غیررسمی و راه‌حل‌های فردی را جایگزین اعتماد به سازوکارهای عمومی می‌کنند. شکستن این چرخه، به تصمیم‌های روشن، قابل پیش‌بینی و ارتباط صادقانه با جامعه نیاز دارد.
نخستین ضرورت در چنین شرایطی، بازسازی اتحاد ملی است. جنگی‌که سرنوشت یک کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد، نمی‌تواند صرفاً با اتکا به یک جناح، یک سلیقه سیاسی یا یک بخش از مردم جامعه اداره شود. قدرت واقعی ایران زمانی آشکار می‌شود که همه ظرفیت‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشور درکنار یکدیگر قرار بگیرند. حاکمیت در این مقطع، فرصتی تاریخی دارد تا با عبور از مرزبندی‌های خودی و غیرخودی، همه ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی کشور را در خدمت منافع ملی قرار دهد. هرچه دایره مشارکت گسترده‌تر و احساس تعلق ملی فراگیرتر باشد، ایران از پشتوانه‌ای محکم‌تر برای عبور از این رویارویی تاریخی برخوردار خواهد شد.
اما قدرتی که ایران در این جنگ به نمایش گذاشته، متعلق به چه کسی است؟ اگر آن را دستاورد یک جناح بدانیم، ممکن است به ابزاری برای حذف رقبای داخلی تبدیل شود. اگر آن را متعلق به کلیت نظام سیاسی بدانیم، باید نظام بتواند یک‌بار هم که شده خود را در تمامیتش ببیند و اختلافات درونی را تهدید تلقی نکند و آن را بخشی از ظرفیت بقای خود بداند. اما نگاه سوم این است که صاحب اصلی این قدرت، مردم ایرانند. در این صورت، حاکمیت باید بیاموزد چگونه نماینده همه مردم باشد. چگونه با زبان قابل فهم با آنان سخن بگوید، میدان مشارکت را گسترش دهد و در نگاه خود به گذشته و آینده بازنگری کند.
حرف آخر اینکه باید میان پیروزی در میدان نبرد و پیروزی در سرنوشت کشور تفاوت گذاشت. ممکن است ایران در عرصه نظامی دستاوردهای مهمی داشته باشد، اما اگر این دستاوردها به امنیت اقتصادی، اعتماد عمومی، انسجام ملی و افق روشن زندگی مردم تبدیل نشوند، بخش مهمی از ظرفیت تاریخی این مقاومت هدر خواهد رفت. توصیه روشن این است که همزمان با حفظ آمادگی دفاعی، یک برنامه ملی برای کاهش آثار محاصره، حمایت از معیشت مردم، احیای اعتماد عمومی و گشودن مسیرهای دیپلماتیک تدوین و اجرا کند که همه جریان‌های سیاسی و اجتماعی در آن سهم داشته باشند. در این نبرد، باید کاری کرد که ایرانیان هم خود را صاحبان این قدرت بدانند. پیروزی واقعی آن است که ایران سرافراز باشد و مردم نیز احساس سربلندی کنند.