یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه سینمای«حمید نعمت‌الله»، حساسیت او نسبت به تحولات اجتماعی و روانی انسان معاصر است. انسانی که در مناسبات پیچیده زندگی امروز، میان خواسته‌های فردی، فشارهای اجتماعی و بحران‌های هویتی گرفتار شده است. «بُت» را نیز می‌توان در امتداد همین دغدغه‌ها ارزیابی کرد. فیلمی که این بار به سراغ یکی از مهم‌ترین وجوه زیست انسان امروز، یعنی جهان مجازی و شبکه‌های اجتماعی می‌رود و از خلال آن، تصویری از مناسبات قدرت، شهرت، منفعت‌طلبی و استحاله اخلاقی ترسیم می‌کند.
«بُت»از این منظر فیلمی درباره اینستاگرام یا پدیده اینفلوئنسری به معنای محدود و متعارف آن نیست، بلکه درباره تغییر ماهیت زندگی در عصر سلطه شبکه‌های اجتماعی است. در جهان فیلم، فضای مجازی دیگر قلمرویی جدا از زندگی واقعی نیست، بل به بخشی از واقعیت روزمره تبدیل شده که مناسبات اقتصادی، عاطفی و حتی اخلاقی آدم‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. شخصیت اصلی فیلم، لیلا، با تصمیم به ثبت رکورد بیدارماندن و پخش زنده آن در اینستاگرام، وارد بازی‌یی می‌شود که در آن، توجه مخاطب سرمایه‌ای برای کسب شهرت و ثروت است. اما این بازی به‌تدریج از کنترل او خارج می‌شود و دیگران نیز برای بهره‌برداری از موقعیتش وارد میدان می‌شوند.
هوشمندی نعمت‌الله در انتخاب این موقعیت، توجه به مفهوم «اقتصاد توجه» است؛ وضعیتی که در آن دیده‌شدن، لایک‌گرفتن و جذب مخاطب به ارزش‌هایی مستقل تبدیل می‌شوند و حتی حریم خصوصی و سلامت جسمی و روانی انسان نیز می‌توانند در پای این ارزش‌ها قربانی شوند. در چنین جهانی، آدم‌ها نه فقط زندگی می‌کنند، بلکه مدام در حال نمایش زندگی خود هستند. گویی وجود اجتماعی آنها به میزان دیده‌شدنشان وابسته شده است.
از این منظر، «بُت» تصویری از انسان گرفتار در مناسباتی ارائه می‌دهد که در آن مرز میان زیست واقعی و زیست مجازی فرو می‌ریزد. شبکه‌های اجتماعی در فیلم صرفاً ابزار ارتباط نیستند؛ آنها به سازوکار تولید میل، کنترل رفتار و بازتولید مناسبات قدرت تبدیل می‌شوند.وجه دیگر اهمیت فیلم، عبور از سطح آسیب‌شناسی تکنولوژی و رسیدن به لایه‌های عمیق‌تر روان انسان است. نعمت‌الله به جای آنکه شبکه‌های اجتماعی را به‌عنوان یک پدیده بیرونی و صرفاً مخرّب محکوم کند، سراغ انسان‌هایی می‌رود که در مواجهه با این جهان، ضعف‌ها، عقده‌ها، جاه‌طلبی‌ها و میل‌های سرکوب‌شده خود را آشکار می‌کنند. در واقع، مسئله فقط قدرت پلتفرم‌ها نیست؛ مسأله انسانی است که در مواجهه با امکان دیده‌شدن، گاه از مرزهای اخلاقی و انسانی خود عبور می‌کند.
روایتی از بحران هویت
از منظر روان‌شناختی، فیلم را می‌توان روایتی از بحران هویت و نیاز به تأیید دیگری دانست. آدم‌هایی که ارزش خود را در نگاه دیگران جست‌وجو می‌کنند و برای کسب اعتبار، حاضرند به هر مناسباتی تن بدهند. از منظر جامعه‌شناختی نیز «بُت» مناسباتی را به نمایش می‌گذارد که در آن انسان به کالا، توجه به سرمایه و شهرت به ابزار قدرت اقتصادی تبدیل می‌شود. در چنین ساختاری، حتی آسیب‌پذیری یک انسان نیز می‌تواند به فرصتی برای منفعت‌طلبی دیگران بدل شود. 
نکته مهم این است که نعمت‌الله در این نقد اجتماعی، به صدور حکم اخلاقی بسنده نمی‌کند. او می‌کوشد تا مناسباتی را نشان دهد که چگونه افراد را به بازیگر و قربانی یک سازوکار همزمان تبدیل می‌کند. عنوان فیلم نیز از این منظر واجد معنایی تأمل‌برانگیز است؛ بت‌سازی از شهرت، تصویر، محبوبیت و حتی خودِ دیده‌شدن. گویی انسان امروز در جهانی زندگی می‌کند که بت‌های تازه‌ای ساخته و خود نیز به پرستش آنها مشغول شده است.البته تعدد شخصیت‌ها و خرده‌روایت‌ها گاه تمرکز دراماتیک فیلم را کاهش می‌دهد و بعضی موقعیت‌ها بیش از آنکه در خدمت پیشبرد قصه باشند، حامل ایده‌های اجتماعی فیلمساز به نظر می‌رسند. با این همه، جسارت نعمت‌الله در انتخاب موضوع و تلاش برای پیوندزدن روان فردی با ساختارهای اجتماعی، از امتیازهای مهم فیلم است.
یکی از مهم‌ترین امتیازهای «بُت»، بازی‌های خوب بازیگران آن است. «لیلا حاتمی» در این فیلم تجربه متفاوتی را پشت سر گذاشته و برای نخستین بار نقش زنی لال را ایفا می‌کند. این انتخاب، فرصتی برای فاصله‌گرفتن او از الگوهای آشنای بازیگری‌اش فراهم کرده است. حاتمی که همواره از توانایی ویژه‌ای در انتقال حالات درونی با کمترین میزان اغراق برخوردار بوده، این بار باید بخش مهمی از بار عاطفی و روانی شخصیت را از طریق سکوت، نگاه، حرکت بدن و ارتباط غیرکلامی منتقل کند.
اهمیت بازی او در این است که سکوت را به غیاب شخصیت تبدیل نمی‌کند؛ برعکس، سکوت در اجرای او واجد حضور و معناست. او می‌کوشد جهانی درونی را که امکان بیان کلامی ندارد، از طریق جزئیات رفتاری و واکنش‌های ظریف به مخاطب منتقل کند. این تجربه را باید یکی از نقاط قابل‌توجه کارنامه بازیگری او دانست.
«لیلی رشیدی» نیز با بازی کنترل‌شده و باورپذیر خود، به غنای مناسبات انسانی فیلم کمک می‌کند. توانایی او در پرهیز از اغراق و حفظ ظرافت‌های رفتاری، باعث می‌شود شخصیتش در بستر جهان پرتنش فیلم حضوری مؤثر داشته باشد. همچنین «کاظم سیاحی» که با اجرای دقیق و متناسب با فضای اثر، نشان می‌دهد که چگونه می‌توان بدون تکیه بر جلوه‌گری‌های بیرونی، به شخصیت عمق و هویت بخشید. بازی او از جمله ظرفیت‌هایی است که به باورپذیری جهان داستان کمک می‌کند.
در مجموع، فیلم«بُت» را باید تلاشی برای مواجهه سینمایی با یکی از مسائل بنیادین عصر حاضر دانست: انسان در جهانی که بیش از هر زمان دیگری امکان دیده‌شدن دارد، اما شاید کمتر از همیشه فرصت دیده‌شدن واقعی و فهمیده‌شدن را پیدا می‌کند. حمید نعمت‌الله با عبور از سطح یک روایت درباره شبکه‌های اجتماعی، به بحران‌های عمیق‌تر انسان معاصر نزدیک می‌شود.

مشاهده خبر در سایت اطلاعات