اقتصادآنلاین نوشت: نامه جی‌دی ونس به محسن رضایی، بار دیگر احتمال بازگشت ایران و آمریکا به میز مذاکره را مطرح کرده است. آن هم در شرایطی که گزارش‌ها از آمادگی نظامی آمریکا و اسرائیل برای جنگ دوباره با ایران حکایت دارند. اما هم‌زمان، تلاش‌های قطر برای پیشبرد یک طرح هفت‌روزه و ادامه رایزنی‌های عباس عراقچی نشان می‌دهد کانال‌های دیپلماتیک هنوز بسته نشده‌اند.
گویا عربستان هم به آمریکا گفته برای جنگ با ایران عجله نکند و به مذاکرات فرصت دهد. با این حال، اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای، تنگه هرمز و شرایط پایان جنگ در کنار نقش بنیامین نتانیاهو آینده مذاکرات را بسیار مبهم می‌کند.
نامه ونس چه هدفی دارد؟
ابتدا آکسیوس از ارسال نامه‌ای از سوی جی‌دی ونس به محسن رضایی خبر داد. نامه‌ای که به گفته یک مقام آمریکایی، با هدف بررسی امکان ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن ارسال شده است. نکته مهم در این گزارش، تأکید ونس بر این است که هرگونه مذاکره برای جلوگیری از حملات نظامی آمریکا باید موضوع هسته‌ای ایران را نیز در بر بگیرد.
ورود معاون رئیس‌جمهور آمریکا به این مسیر، می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای آزمودن امکان توافق در بالاترین سطوح سیاسی باشد. چراکه به نظر می‌رسد پرونده مذاکرات با آمریکا در شورای عالی امنیت ملی ایران دنبال می‌شود؛ بنابراین پیشنهاد ونس برای هدایت شخصی مذاکرات، آن‌طور که نیویورک‌تایمز و وال‌استریت ژورنال گزارش داده‌اند، می‌تواند به این معنا باشد که واشنگتن به دنبال کانالی فراتر از تماس‌های معمول دیپلماتیک است.
با این حال، روایت دونالد ترامپ از نامه متفاوت است. رئیس‌جمهور آمریکا مدعی شده موضوع نامه به کمک‌های پزشکی و تسهیل ورود تجهیزات مورد نیاز بیماران مربوط بوده است. به نظر می‌رسد ترامپ تلاش دارد نشان دهد آمریکا به دنبال مذاکره و توافق با ایران نیست.
طرح هفت‌روزه ایران
اما پیش از نامه ونس، ایران بر طرح هفت‌روزه تاکید کرده است. عباس عراقچی در آخرین اظهارنظرش اعلام کرد تهران همچنان با میانجی‌ها در تماس نزدیک است و راهکارهایی را برای تضمین اجرای این طرح بررسی می‌کند. طرحی که به گفته او در صورت فراهم شدن شرایط لازم، حتی در کمتر از یک هفته قابل اجراست. علی باقری معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی هم گفته بود در صورت عمل آمریکا به تعهدات این طرح در چهار روز هم امکان اجراشدن دارد.
پرونده هسته‌ای و اختلاف اصلی
اما آمریکا در مرحله اول خواستار امتیازات هسته‌ای در مذاکرات است. یک مقام ایرانی هم به رویترز گفته تهران پیشنهاد جدیدی را که به قطر نسبت داده شده، به شکل گزارش‌شده نپذیرفته و در موضوع هسته‌ای انعطاف نشان نخواهد داد. این موضع نشان می‌دهد با وجود تهدید جنگ دوباره، جمهوری اسلامی ایران حاضر نیست امتیازات هسته‌ای به آمریکا بدهد.
البته رد یک پیشنهاد مشخص نیز به معنای پایان همه مسیرهای مذاکره نیست. واشنگتن می‌خواهد موضوع هسته‌ای در مرکز هرگونه مذاکره قرار گیرد و احتمالاً توافقی به دست آورد که بتواند آن را تضمینی برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای معرفی کند. اما در مقابل تهران با تاکید بر مواضع هسته‌ای خود در پی آن است که فشار نظامی و اقتصادی به توقف درگیری و تغییر شرایط موجود منجر شود.
نقش تعیین‌کننده اسرائیل
در این میان، نقش اسرائیل یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده سرنوشت دیپلماسی است. وال‌استریت ژورنال گزارش داده آمریکا به چند کشور حاشیه خلیج فارس هشدار داده برای احتمال یک دور حمله کوتاه اما شدید علیه ایران پس از انتخابات ۱۲ آبان آماده باشند.
این روزنامه همچنین از جابه‌جایی نیروهای آمریکایی، تقویت توان پدافندی اسرائیل و آماده‌سازی تجهیزات نظامی برای احتمال ازسرگیری عملیات خبر داده است. پیش‌تر نیز گزارش شده بود نتانیاهو به دنبال جنگ دوباره با ایران است. به ویژه وقتی که در انتخابات پارلمانی اسرائیل نیز نتوانسته اکثریت را به دست آورد و برای تشکیل دولت با موانع بسیاری روبه‌رو خواهد بود. در چنین شرایطی نتانیاهو باز هم تلاش می‌کند تا با شروع دوباره جنگ، شرایط داخلی را نیز به سود خود تغییر دهد و با کمک آمریکا به زیرساخت‌ها نظامی و غیرنظامی ایران حمله کند.
بخت دیپلماسی چقدر است؟
در شرایط کنونی، نامه ونس و طرح هفت‌روزه ایران دو مسیر متفاوت اما بالقوه مکمل برای جلوگیری از جنگ هستند. نامه ونس نشان می‌دهد در واشنگتن هنوز کسانی به دنبال آزمودن امکان مذاکره هستند و طرح ایران نیز می‌تواند چارچوبی برای توافق بر سر اقدامات فوری و کاهش تنش فراهم کند. اما هیچ‌یک به‌تنهایی برای عبور از اختلافات عمیق دو طرف کافی نیست.
به نظر می‌رسد موفقیت این تلاش‌ها به چند عامل بستگی دارد. آیا واشنگتن حاضر است پیش از حل نهایی پرونده هسته‌ای، بر سر اقداماتی فوری برای توقف درگیری توافق کند؟ آیا تهران می‌تواند بدون کنار گذاشتن مواضع اعلام‌شده خود، درباره ترتیبات عملی بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات به تفاهم برسد؟ و آیا دولت ترامپ اسرائیل را، دست‌کم در مدت زمانی که برای دیپلماسی تعیین می‌شود، مهار کند؟
دیپلماسی هنوز فرصت دارد اما این فرصت زیر سایه تهدید نظامی و اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای بسیار محدود خواهد بود.