به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از المجله، این انتصاب در مقطعی انجام شده که شاید بتوان آن را حساس‌ترین دوران در تاریخ جمهوری اسلامی دانست. او از کهنه‌کارانِ «مجتمع نظامی-صنعتی» ایران است و پیوندی ویژه با توسعه و تولید موشک دارد؛ همین نکته به‌تنهایی بسیار گویاست. بقای حکومت ایران تا حد زیادی به کمیت و کیفیت زرادخانه موشکی‌اش وابسته است. اخلاقی در حالی این مسئولیت را بر عهده می‌گیرد که تهران با احتمال قریب‌الوقوعِ دور دیگری از جنگ با ایالات متحده و اسرائیل روبروست؛ وضعیتی که در آن، بازسازی و تکمیلِ زرادخانه نظامیِ کشور، به یک اولویت ملیِ فوری تبدیل شده است.
اخلاقی که متولد سال ۱۹۵۸ و اهل شهر رشت است، برای عموم مردم ایران چهره‌ای ناشناخته به شمار می‌رود، اما دست‌کم دو دهه است که در رصدِ سرویس‌های اطلاعاتی غربی قرار دارد. در مارس ۲۰۰۷، شورای امنیت سازمان ملل متحد او را به دلیل مشارکت در برنامه موشک‌های بالستیک ایران تحریم کرد. در آن زمان، او ریاست «گروه صنعتی شهید باقری» را بر عهده داشت که یکی از ارکان کلیدی صنعت موشک‌سازی کشور محسوب می‌شود. پس از آن، واشنگتن و به دنبال آن اتحادیه اروپا و بریتانیا نیز تحریم‌هایی علیه او اعمال کردند. به عبارت دیگر، این انتصاب صرفاً باعث شده چهره‌ای که مدت‌ها در پشت پرده حضور داشته، اکنون در کانون توجه عمومی قرار گیرد.
دسترسی محدود ایران به بازارهای جهانی تسلیحات، با پایان جنگ ایران و عراق در سال ۱۹۸۸ به پایان نرسید. تهران کوشید تا با سرمایه‌گذاری کلان بر روی موشک‌ها و بعدها پهپادها، ضعف نیروی هوایی و دریایی متعارف خود را جبران کند. سازمان‌هایی نظیر «گروه صنعتی شهید باقری» نقشی محوری در این تلاش‌ها ایفا کردند. در گزارش‌های ایرانی، از اخلاقی به عنوان فردی یاد شده که از توسعه موشک‌های سوخت جامد — از جمله خانواده موشک‌های «فاتح-۱۱۰» — پشتیبانی کرده است؛ همچنین سوابق مدیریتی او با پیشرفت‌های مربوط به موشک‌های بالستیک «سجیل» و «ذوالفقار» مرتبط دانسته شده است.
تعیین دقیق میزان مشارکت شخصی او در توسعه سامانه‌های تسلیحاتی خاص، دشوار است. آنچه مسلم است، این است که او در سازمان‌هایی که نقشی کلیدی در توسعه زرادخانه موشکی ایران داشته‌اند، عهده‌دار سمت‌های ارشد بوده است.
ارتباطات سیاسی
مسعود پزشکیان هنگام دفاع از نامزدی اخلاقی در مجلس، به‌طور مشخص از حسن تهرانی‌مقدم، محسن فخری‌زاده و امیرعلی حاجی‌زاده به‌عنوان همکاران پیشین اخلاقی نام برد. این اقدام کاملاً حساب‌شده بود. هر سه نفر از چهره‌های برجسته در تشکیلات نظامی راهبردی ایران بودند.
فخری‌زاده، از چهره‌های کلیدی برنامه هسته‌ای ایران، در سال ۲۰۲۰ توسط موساد ترور شد؛ حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، در جریان جنگ ژوئن ۲۰۲۵ در حمله هوایی اسرائیل به شهادت رسید و تهرانی‌مقدم — که از او به‌عنوان «پدر برنامه موشکی ایران» یاد و گفته می‌شود مرشد و راهنمای اخلاقی بوده است — در سال ۲۰۱۱ در انفجاری شهید شد که طبق برخی روایت‌ها، آن هم از سوی اسرائیل طراحی و اجرا شده بود. در نظام سیاسی ایران، کمتر عاملی می‌تواند جایگاه فردی را به اندازه داشتن پیوند نزدیک با چنین شخصیت‌هایی — که رسماً از جایگاهی در حد تقدس برخوردارند — ارتقا دهد.
ارتباط اخلاقی با این افراد، او را در نقطه تلاقیِ دستگاه صنعتی وزارت دفاع و برخی از حساس‌ترین برنامه‌های نظامی جمهوری اسلامی قرار داد. ماهیت دقیق همکاری او با هر یک از این افراد همچنان نامشخص است، اما پزشکیان عامدانه بر این روابط تأکید ورزید. این کار باعث شد اخلاقی به‌عنوان یکی از بازماندگان نسلی معرفی شود که بنیان‌گذار توان بازدارندگی راهبردی ایران بوده‌اند.
مهم‌ترین ارتقای شغلی او در نوامبر ۲۰۱۴ رخ داد، زمانی که حسین دهقان، وزیر دفاع وقت، او را به ریاست «سازمان صنایع هوافضا» منصوب کرد. دهقان از اخلاقی به‌عنوان مدیری باتجربه یاد کرد که پله‌های ترقی را درون همین سازمان طی کرده است. این انتصاب در دوران ریاست‌جمهوری حسن روحانی بود؛ یعنی زمانی که ایران مشغول مذاکره برای توافق هسته‌ای با قدرت‌های جهانی بود. این انتصاب نشان‌دهنده ویژگی پایداری در سیاست ایران است: فارغ از هر گونه اختلاف‌نظر که ممکن است میان دولت‌های منتخب در حوزه دیپلماسی وجود داشته باشد، توانمندی‌های نظامی راهبردی همواره از تداوم نهادی چشمگیر برخوردار بوده‌اند. این نهاد مسیری مستقل را طی می‌کند و تنها به «دفتر رهبر معظم انقلاب» پاسخگوست.
اخلاقی بعدها به سطوح ارشد مدیریتی در «سازمان صنایع دفاعی» راه یافت و بر طیف گسترده‌تری از تولیدات نظامی نظارت کرد. او در تمام این مدت، بی‌سروصدا و دور از انظار باقی ماند. به گفته رسانه‌های ایرانی، تا زمان معرفی او در اکتبر ۲۰۲۶، یافتن حتی یک عکس از او دشوار بود. نخستین تصاویری که به‌طور گسترده از او منتشر شد، مردی عینکی را با لباس شخصی در حال حضور در کمیسیون‌های مجلس نشان می‌داد.
شرایط حساس
انتصاب اخلاقی، رویدادی استثنایی بود. سلف او، عزیز نصیرزاده، در جریان نخستین موج حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ شهید شد. پس از آن، مجید ابن‌رضا به مدت نزدیک به هشت ماه به‌عنوان سرپرست، اداره این وزارتخانه را بر عهده داشت. سرانجام در اوایل اکتبر، پزشکیان نام اخلاقی را برای تصدی این سمت معرفی کرد و مجلس نیز در ۱۸ اکتبر، با ۲۳۷ رأی موافق در برابر ۱۵ رأی مخالف، به او رأی اعتماد داد.
اخلاقی اظهار داشته که برنامه‌هایش برای حوزه دفاعی با مشورت فرماندهان نیروهای مسلح تدوین شده است. این نکته کلیدیِ موفقیت اوست؛ چرا که در ایران، وزیر دفاع وظیفه تأمین نیازهای هم سپاه و هم ارتش را بر عهده دارد، در حالی که رهبر معظم انقلاب، سیدمجتبی خامنه‌ای، اختیار تام و نهایی را در امور نظامی در دست دارد. از این رو، انتخاب اخلاقی به‌احتمال قریب‌به‌یقین بازتاب‌دهنده نوعی اجماع نهادی است؛ هر چند مشخص نیست چه کسی در ابتدا پیشنهاددهنده و حامی اصلی انتصاب او بوده است.
اخلاقی بی‌شک بخشی از تشکیلات امنیتی جمهوری اسلامی است، اما نمی‌توان او را آشکارا نماینده یک جناح ایدئولوژیک خاص دانست. مهم‌ترین ویژگی او، آشنایی‌اش با زیرساخت‌های صنعتیِ تولیدکننده تسلیحات در ایران است. پس از ویرانی‌های به‌جامانده از جنگ‌های پیاپی، چالش فوری تهران تنها توسعه موشک‌های جدید نیست، بلکه تولید انبوه آنها، حفاظت از تأسیسات تولیدی و تکمیل دوباره ذخایرِ رو به اتمام است.
برنامه‌های اخلاقی بازتاب‌دهنده همین فوریت هستند. او خواستار گسترش چشمگیرِ برون‌سپاری شده و قصد دارد سهم تولیدات دفاعیِ خارج از وزارتخانه را تا سال ۲۰۲۷ به بیش از ۸۵ درصد برساند. او همچنین بر پراکنده‌سازی تأسیسات تولیدی، حفاظت از سایت‌های حساسِ ساخت‌وتولید، و بهره‌گیری گسترده‌تر از ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناوری خصوصی تأکید دارد.
مقامات ایرانی مدعی‌اند که تولید تسلیحات از زمان جنگ بسیار افزایش یافته است، هرچند راستی‌آزمایی مستقلِ این آمار دشوار است. اخلاقی همچنین وعده داده است که توجه بیشتری به پدافند هوایی معطوف شود؛ حوزه‌ای که در جریان حملات آمریکا و اسرائیل در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، کاستی‌های ایران در آن آشکار شد.
از این رو، آینده سیاسی اخلاقی در نهایت نه به توانایی او در جلب رضایت جناح‌های رقیب، بلکه به این بستگی دارد که آیا می‌تواند آنچه همه آنها نیاز دارند فراهم کند یا خیر: یک صنعت دفاعی که قادر باشد در برابر حملات احتمالیِ بعدی دوام بیاورد و تسلیحات لازم برای رویارویی‌های احتمالیِ آینده را تأمین کند. اگرچه ممکن است اختلاف‌نظرهایی درباره نحوه مدیریت مناقشه با واشنگتن وجود داشته باشد، اما به نظر می‌رسد در مورد ضرورت بازسازی توانمندی‌های نظامی، اختلاف‌نظر بسیار کمتر است.