محمد داودبیگی: به دنبال افزایش تحریم‌ها، اجرای محاصره دریایی و اعمال محدودیت در پرواز خطوط هوایی ایران توسط آمریکا، صادرات غیرنفتی کشور به بازارهای اطراف با محدودیت‌هایی روبرو شده واین در حالی است که حیات بسیاری از تولیدکنندگان کوچک و نیز کشاورزان و باغداران به صادرات وابسته است.
در این میان گرچه هنوز امید به دیپلماسی، رفع خطر جنگ و محاصره وجود دارد اما تا رسیدن به این مرحله، اتخاذ تدابیری فوری برای تامین نیاز داخل و برداشتن موانع صادرات نیاز است تا شاهد اخلال در مبادلات کالاهای موردنیاز کشور نباشیم.
بر اساس آمارها، ایران پیش از بحران زایی اخیر آمریکا بیش از ۸۰درصد مبادلات تجاری خود را از مسیر خلیج فارس انجام می‌داد. و اکنون که این مسیر با اختلال و ریسک مواجه است ، گزینه های جایگزین از جمله گذرگاه‌ها وکریدورهای زمینی با بعضی همسایگان برای صادرات غیرنفتی وتأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه صنایع اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
به علاوه،استفاده بیشتر از ظرفیت‌های بخش خصوصی و ارتباطاتی که تجار خوشنام با خارج کشور دارند هم می‌تواند به عنوان راه‌حلی برای خنثی سازی تحریم‌ها وبهبود جریان تجارت کشور مورد استفاده قرار گیرد.
استفاده از تجار ریشه دار
کیومرث کرمانشاهی،پژوهشگر امور تجاری در گفتگو با خبرنگار اطلاعات در پاسخ به این سوال که در زمینه تنگناهای ایجاد شده در حوزه مبادلات بین‌المللی در شرایط کنونی کشور، دولت با چه راهکارها و مکانیزم‌هایی می‌تواند این مساله را حل‌وفصل و از تبدیل آن به بحران جلوگیری کند، می‌گوید: اکنون شرایط به‌گونه‌ای است که محدودیت‌هایی که طی سال‌های اخیر داشتیم حادتر شده و لازم است که دولت، سیاستگذاران و سازمان‌های متولی تجارت خارجی تا می‌توانند تجار ریشه‌دار و شناسنامه دار در حوزه صادرات را شناسایی و برای آنها تسهیل ایجاد کنند.
وی می‌افزاید: اکنون با محاصره دریایی و تشدید تحریم‌ها مواجه هستیم اما رقبای منطقه‌ای ایران هیچ یک از این محدودیت‌ها را ندارند. در نتیجه، دستگاه تجارت و مسئولان کشور بعد از این همه سال تجربه باید به حدی از بلوغ رسیده باشند که در این مقطع زمانی صادرکنندگان ریشه‌دار و تشکل‌های با سابقه در حوزه تجارت را شناسایی و محدودیت های همیشگی پیش پای تجار را لااقل در این مقطع زمانی حذف کنند.
وی ادامه می دهد: شرایط نه جنگ نه صلح و ناامنی که اکنون بر فضای کسب و کار وتجارت کشور سایه انداخته است نباید با بخشنامه و دستورالعمل خلق‌الساعه مشکلات را افزون کند.
وی اظهار می‌کند: در این شرایط که صادرات می‌تواند موتور محرک رشد اقتصادی،دور زدن محاصره‌ها و پیشرفت کشور باشد را نباید به بهانه اجرای سیاست های ارزی به حاشیه برانیم ،کمااین که نتیجه چنین سیاستی را هم می بینیم. بنابراین در این روزها تقویت تجارت ؛ بخصوص صادرات که می‌تواند ارز وارد کشور کند نیازمند تدابیر ویژه ای است.
فعال شدن کریدورهای زمینی
جعفر قادری،عضو کمیسیون اقتصادی مجلس هم در پاسخ به این پرسش خبرنگار اطلاعات که برای دورزدن تحریم ها ومحاصره دریایی و هوایی چه راهکارهایی می توان در نظر گرفت، می گوید: در این ایام باید تلاش کنیم مرزهای زمینی بار بیشتری از مبادلات خارجی را به دوش بکشند.
وی تصریح می کند: همچنین باید خطوط ریلی را که تاکنون چندان فعال نبود عملیاتی و تا جایی که امکان دارد ظرفیت‌های داخلی را بالفعل کنیم.
به گفته نماینده شیراز در مجلس، تا زمانی که مسائل سیاسی حل نشود نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم مانند گذشته حجم تبادل کالا را که از سواحل جنوب کشور حمل می‌شد، را جابجا کنیم لذا باید تلاش شود از گزینه‌های جایگزین که خیلی قابل رسانه‌ای شدن هم نیست استفاده کنیم.
قادری می‌افزاید: اکنون فعالیت بعضی از کریدورها و مرزهای زمینی در جابجایی کالاها بیشتر شده است؛ یعنی در زمینه نهاده‌های دامی، دانه‌های روغنی و کالاهای اساسی مشکلی نداریم، اما درباره واردات مواد اولیه کارخانه‌ها مقداری اختلال ایجاد شده است.
ظرفیت‌های استفاده نشده کشور
بررسی ها نشان می دهد برخورداری ایران از مرزهای زمینی و دریایی گسترده در چهار سوی جغرافیای خود، ظرفیت هایی بی بدیل دراختیار تجار وبازرگانان قرار می دهد که قبلا چندان مورد توجه واستفاده نبود و به نوعی دربایگانی قرار داشت. دراین راستا، ترکیه، عراق، پاکستان، ارمنستان، ترکمنستان و چین ظرفیت‌هایی هستند که باعث می‌شود آمریکایی ها نتوانند محاصره ایران را کامل کنند.
همچنین گزینه بنادر شمالی کشور دراین‌باره مطرح است. ظرفیت اسمی سالانه بنادر شمالی کشور بیش از ۳۰میلیون تن است، در حالی که کمتر از یک‌سوم این ظرفیت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در بخش حمل ونقل ریلی هم کریدورها ومسیرهای متعددی وجوددارد که می‌تواند با تقویت توان لجستیکی مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان نمونه، ترکیه مسیر دیگری را به سوی اروپا فراهم می‌کند به‌گونه‌ای که امکان استفاده از قطارهای باری- کشتی دریاچه وان دراین باره وجوددارد.
در شمال شرق نیز، مرزهای سرخس و اینچه‌برون ایران را از طریق ترکمنستان به آسیای مرکزی، روسیه و تا حدودی به چین متصل می‌کنند. در شمال غرب هم، آستارا بخشی از «کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال- جنوب» است که ایران را به جمهوری آذربایجان و روسیه پیوند می‌دهد.
کرمانشاهی، قائم مقام اسبق سازمان توسعه تجارت دراین باره می‌گوید: ۸۵ درصد تردد کالایی کشور که از بنادر جنوبی انجام می‌شود اکنون در محاصره است. به علاوه، مرزهای هوایی دچار مشکل پروازی شده و احتمال دارد بعضی از مرزهای زمینی که اخیراً هم شاهد بودیم برای مدتی بسته‌شده بود، دچار اختلال و به طور کامل بسته شود. لذا در این وضعیت، وجود ۱۵ کشور همسایه مزیتی است که در مبادلات زمینی کارایی بالایی دارند. پس از این مزیت می‌توان در شرایط فعلی کشور استفاده کرد و تجار حرفه‌ای کشور نباید در این ایام با موانع و پیچ‌و خم اداری مواجه شوند.
نیاز به فرماندهی واحد اقتصادی
کرمانشاهی می افزاید: معتقدم در شرایط موجود نیاز به فرماندهی واحد اقتصادی مخصوصا در حوزه تجارت با اولویت صادرات داریم. اینکه در وضعیت فعلی باوجود مشکل کمبود دارو و درمان، خودروهایی وارد
می‌شود که در طبقه واردات کالاهای لوکس قرار می‌گیرد، نشان می دهد نیازمند فرماندهی هستیم تا واردات را مدیریت و اولویت بندی کند.
همچنین در زمینه محصولات کشاورزی که فسادپذیر است هم باید برنامه داشته باشیم. اگر با برنامه و هماهنگی پیش برویم و توصیه‌های تشکل‌ها و صادرکنندگان ریشه دار را مورد توجه قرار دهیم، می‌توانیم از این شرایط عبور کنیم.
کارشناس حوزه تجارت با اشاره به ظرفیت‌های بخش خصوصی درباره دور زدن تحریم ها و حفظ جریان تجارت کشور اظهار می کند: به روایتی تا سالانه ۳۰میلیارد دلار قاچاق کالا در کشور انجام می شود؛ حال اگر صادرکنندگان ریشه ای و حرفه ای که به راه های صادرات اشراف دارند مورد توجه قرار گیرند، می توان روابط تجاری را حتی در شرایط سخت این روزها تسهیل کرد.
این پژوهشگر تجاری یادآور می شود: اگر بخواهیم مباحث تجاری مان تسهیل شود سه عامل مهم در امر تجارت و صادرات یعنی «هزینه» برای جابجا شدن کالا ، «زمان» و«تعداد اسناد تجاری» باید کاهش پیدا
کند؛ مخصوصاً در شرایط فعلی که هزینه‌های لجستیک بالا رفته و تورم حاکم است. در بررسی‌هایی که کرده بودیم ، دیدیم یک صادر کننده با حدود ۳۰دستگاه از جمله گمرک، استاندارد، سیستم بانکی و قرنطینه مواجه است، حال اگر در این وضعیت هرکدام از این دستگاه‌ها بخواهند ساز خودشان را بزنند در این ایام با اختلال در مبادلات مرزی مواجه خواهیم شد که تبعات زیادی به همراه دارد.
وی می‌افزاید: بنابراین در این روزها دستگاه‌های مختلفی که درمرزها نماینده دارند، باید شرایط امروز را درک کنند که کالا برای صادرات یا واردات با چه گرفتاری و مصائبی به مرزها و گمرکات می‌رسد. به دلیل مسئولیتی که در سازمان توسعه تجارت داشتم به صورت میدانی بسیاری از مرزها را دیده‌ام. مثلا خاطرم است ۱۵- ۱۰سال پیش در بخش ایرانی برخی مرزها برای خروج کالا با دستگاه‌ها و دستور کارهای مختلف ومتناقض مواجه بودیم ولی به محض اینکه کالا مثلا وارد خاک عراق می‌شد، یک نفر که رئیس گمرک و همه کاره آنجا هم بود حرف اول و آخر را می زد.
کرمانشاهی اظهار می‌کند: یا مثلا در جلسه‌ای که با رئیس اتاق بازرگانی اربیل و سلیمانیه عراق داشتیم به من گفتند که هر یک از مسئولان ایرانی که می آیند مطلبی را می‌گویند و نفر بعدی خلاف صحبت های نفر قبلی را بیان می کند. در واقع آنها هم به اشکالات و تناقض های عملکرد دستگاه های کشورمان پی برده اند، پس ضروری است تکلیفمان را در این روزهای حساس با موضوع فرماندهی واحد تجاری کشور روشن کنیم.
این کارشناس امور تجاری تصریح می‌کند: مشکل تجارت کشور این است که با طرح و برنامه عمل نشده و امورات به صورت روزمره اداره می‌شود حال آنکه اگر عقلانی و حرفه‌ای رفتار کنیم وبه حرف متخصصان حوزه تجارت گوش فرا دهیم بسیاری از مشکلات در همین شرایط سخت نیز رفع می‌شود و می‌توانیم از این گردنه تاریخی عبور کنیم.