با افزایش روزبه‌روز شاخص آلودگی هوا (AQI)، بیشتر با تأثیرات آن بر سلامت آشنا می‌شویم. اگرچه دستگاه تنفسی بیشترین آسیب را از آلودگی هوا می‌بیند، اما کیفیت خواب نیز می‌تواند تحت تأثیر قرار بگیرد. آلودگی هوا ممکن است باعث اختلال در خواب شبانه، بیدار شدن‌های مکرر و احساس خستگی پس از بیدار شدن شود.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ آلودگی هوا حاوی ذرات و گازهای مضری مانند ذرات معلق ریز (PM2.5) و دی‌اکسید نیتروژن است. ذرات PM2.5 به دلیل اندازه بسیار کوچک خود می‌توانند تا عمق ریه نفوذ کنند و باعث تحریک مجاری تنفسی و التهاب شوند.
به گفته متخصص داخلی آلودگی هوا می‌تواند بینی، گلو و ریه‌ها را تحریک کند و علائمی مانند گرفتگی بینی، سرفه، گلودرد و خس‌خس سینه ایجاد کند. این مشکلات به‌ویژه هنگام شب ممکن است خوابیدن و ادامه خواب را دشوار کنند.
چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند؟
افراد مبتلا به آسم، آلرژی‌های تنفسی و بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) حساسیت بیشتری به آلودگی هوا دارند.
همچنین کودکان به دلیل رشد و تکامل ریه‌ها و سالمندان به دلیل آسیب‌پذیری بیشتر دستگاه تنفسی و قلب، نیازمند مراقبت بیشتری هستند. آلودگی هوا می‌تواند علائم تنفسی این افراد را تشدید کرده و خواب شبانه آن‌ها را مختل کند.
تأثیرات طولانی‌مدت آلودگی هوا بر خواب
قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض آلاینده‌ها می‌تواند باعث التهاب و استرس اکسیداتیو در بدن شود.
برخی پژوهش‌ها نیز ارتباط احتمالی میان آلودگی هوا و اختلالات تنفسی هنگام خواب، از جمله آپنه انسدادی خواب، را بررسی کرده‌اند. در این اختلال، مسیر تنفسی فوقانی هنگام خواب به‌طور مکرر مسدود می‌شود و تنفس برای مدت کوتاهی قطع و دوباره برقرار می‌شود.
خرخر شدید، بیدار شدن ناگهانی همراه با احساس خفگی و خواب‌آلودگی در طول روز از علائم این مشکل هستند. البته آلودگی هوا به‌تنهایی علت مستقیم آپنه خواب محسوب نمی‌شود و عوامل دیگری مانند اضافه‌وزن و ساختار مجاری تنفسی نیز در بروز آن نقش دارند.
چگونه اثرات آلودگی هوا را کاهش دهیم؟
برای محافظت از سلامت تنفسی و بهبود کیفیت خواب، رعایت چند نکته ضروری است:
- در زمان افزایش شدید آلودگی هوا، درها و پنجره‌ها را بسته نگه دارید.
- در صورت امکان از دستگاه تصفیه هوا مجهز به فیلتر HEPA متناسب با فضای اتاق استفاده کنید.
- از دود سیگار، عود، خوشبوکننده‌های شیمیایی و دود ناشی از پخت‌وپز در محیط‌های بدون تهویه مناسب دوری کنید.
- پیش از فعالیت در فضای باز، شاخص کیفیت هوا را بررسی کنید.
- در روزهای آلوده از ورزش و فعالیت بدنی سنگین در فضای باز خودداری کنید؛ به‌ویژه اگر کودک هستید یا بیماری تنفسی دارید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
خرخر مداوم، بیدار شدن‌های مکرر در طول شب، سردرد صبحگاهی، احساس خفگی هنگام خواب و خواب‌آلودگی شدید در طول روز نباید نادیده گرفته شوند.
این علائم ممکن است نشانه یک اختلال تنفسی یا مشکل مرتبط با خواب باشند و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشند.
جمع‌بندی
کیفیت خواب تنها به ساعت خوابیدن و بیدار شدن بستگی ندارد؛ محیطی که در آن می‌خوابیم نیز اهمیت زیادی دارد.
آلودگی هوا می‌تواند با تحریک مجاری تنفسی و تشدید مشکلات تنفسی، خواب شبانه را مختل کند. بنابراین، کاهش مواجهه با آلاینده‌ها، بهبود کیفیت هوای داخل خانه و پیگیری به‌موقع مشکلات تنفسی، نقش مهمی در حفظ سلامت و داشتن خوابی باکیفیت دارند.