ادعای ارم‌نیوز: ایالات متحده در قالب سندی ضمیمه‌شده به پیشنهاد قطر توافقی مرحله‌ای پیشنهاد کرده؛ توافقی که با بازگشایی تنگه هرمز آغاز می‌شود / تهران پیش از ورود به بررسی سایر پرونده‌ها، خواستار اعلام تعهدات روشن از سوی واشنگتن در چارچوب معادله «تنگه در برابر محاصره» است / ایران از واشنگتن تعهدات مکتوب می‌خواهد؛ درخواستی که دولت ترامپ آن را غیرقابل‌قبول می‌داند
ارم‌نیوز نوشت: منابع دیپلماتیک آگاه از روند میانجی‌گری میان واشنگتن و تهران به «ارم‌نیوز» اعلام کردند که ایالات متحده در قالب سندی ضمیمه‌شده به پیشنهاد قطر، رفع بخشی از محاصره را از طریق توافقی مرحله‌ای پیشنهاد کرده است؛ توافقی که با بازگشایی تنگه هرمز به روی کشتیرانی بین‌المللی آغاز می‌شود.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: به گفته این منابع، مرحله بعد با مذاکرات تدریجی هسته‌ای ادامه می‌یابد که شامل لغو تحریم‌ها و آزادسازی مرحله‌ای دارایی‌ها و پول‌های بلوکه‌شده ایران خواهد بود؛ به‌گونه‌ای که پس از امضای یک توافق جامع هسته‌ای، میزان آزادسازی این دارایی‌ها می‌تواند به ۳۰ درصد برسد.
منابع دیپلماتیک آگاه به «ارم‌نیوز» گفتند که تهران هنوز پاسخی به پیشنهاد آمریکا به میانجی‌ها ارائه نکرده است و منتظر دریافت تعهداتی است که آن‌ها را برای پذیرش بررسی ترتیبات کشتیرانی در تنگه هرمز ضروری می‌داند؛ تعهداتی که باید با رفع محاصره و تعیین تکلیف پرونده دارایی‌های بلوکه‌شده مرتبط باشد.
این منابع توضیح دادند که تهران پیش از ورود به بررسی سایر پرونده‌ها، خواستار اعلام تعهدات روشن از سوی واشنگتن در چارچوب معادله «تنگه در برابر محاصره» است. ایران تاکنون از مشخص کردن ماهیت سایر پرونده‌ها یا قرار دادن آن‌ها در دستور کار مذاکرات خودداری کرده است.
علی باقری‌کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز تأکید کرد که تهران «تعهدات نظری» را نمی‌پذیرد و برای آغاز هرگونه تلاش دیپلماتیک جدید، باید شاهد اقدامات عملی آمریکا باشد.
در هفته‌های اخیر، واشنگتن از طریق میانجی‌ها بیش از یک پیشنهاد مذاکره به تهران ارائه کرده است تا به توافقی دست یابد که مانع از آغاز مجدد جنگ میان دو طرف شود؛ با این حال، تاکنون هیچ نقشه راه روشنی درباره هیچ‌یک از این پیشنهادها به دست نیامده است.
سه سطح به‌هم‌پیوسته
مطالبات ایران درباره تعهدات آمریکا حول سه سطح مرتبط با یکدیگر شکل گرفته است.
سطح نخست، اقتصادی است و شامل لغو تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌ها و پول‌های بلوکه‌شده ایران می‌شود؛ اقدامی که می‌تواند پیش از ورود به سایر پرونده‌ها، دستاوردهای ملموسی برای تهران فراهم کند.
سطح دوم به بُعد نظامی مربوط می‌شود و شامل توقف عملیات و تهدیدهای تهاجمی، تعیین تکلیف موضوع محاصره دریایی و همچنین دریافت تضمین‌های امنیتی برای کاهش احتمال ازسرگیری رویارویی نظامی میان دو طرف است.
سطح سوم، ماهیتی نهادی دارد و شامل تعیین جدول زمانی مشخص برای اجرای تعهدات و تعریف سازوکارهای نظارت بر اجرای آن‌هاست؛ به‌گونه‌ای که امکان حل‌وفصل اختلافات فراهم شود و تعهدات به تفاهم‌هایی نظری و غیرالزام‌آور تبدیل نشوند.
تعهدات مکتوب
یک دیپلمات آگاه از روند میانجی‌گری می‌گوید آمریکا از ارائه تعهد صریح برای رفع محاصره در چارچوب هرگونه توافقی که صرفاً به بازگشایی تنگه هرمز محدود باشد، خودداری می‌کند؛ موضوعی که فرصت انجام مذاکرات مستقیم با تهران را پیچیده کرده است. ایران همچنین بر خروج تجمع نیروهای نظامی آمریکا از مناطق پیرامونی خود در دریای عرب و دریای عمان تأکید دارد.
این دیپلمات به «ارم‌نیوز» افزود که ایران از واشنگتن تعهدات مکتوب می‌خواهد؛ درخواستی که دولت دونالد ترامپ آن را مسیر مذاکراتی غیرقابل‌قبول می‌داند، زیرا به گفته واشنگتن، چنین رویکردی آمریکا را در برابر شروط طرف پیروز قرار می‌دهد. در مقابل، واشنگتن معتقد است این تهران بوده که تفاهم‌نامه را نقض کرده و تعهدات مورد مطالبه باید از سوی نظام ایران ارائه شود.
به گفته ناظران، درخواست تهران برای دریافت تضمین‌های مکتوب آمریکا و انجام اقدامات عملی پیش از ازسرگیری مذاکرات، نشان‌دهنده تغییر رویکرد این کشور در مذاکرات است؛ تغییری از تمرکز بر دستیابی به یک توافق سیاسی به سمت تلاش برای تحمیل سازوکارهایی که اجرای تعهدات آمریکا را پیش از ارائه هرگونه امتیاز از سوی ایران تضمین کند.
هشام معتضد، پژوهشگر مسائل راهبردی، معتقد است ایران با آزمونی درباره میزان توانایی واشنگتن در تبدیل تعهدات خود به تعهداتی قابل راستی‌آزمایی و پایدار روبه‌رو است؛ به‌ویژه آنکه تجربه خروج آمریکا از توافق هسته‌ای در سال ۲۰۱۸ و سپس رویارویی نظامی در سال جاری میلادی، محاسبات پیچیده‌ای را درباره میزان اعتبار تعهدات آمریکا پیش روی ایران قرار داده است.
معتضد به «ارم‌نیوز» توضیح داد که تهران خواهان برداشتن گام‌هایی از سوی آمریکا پیش از آغاز مذاکرات است تا جدیت مسیر دیپلماتیک را اثبات کند؛ در حالی که واشنگتن تلاش می‌کند هرگونه کاهش فشار را به تعهدات ایران در زمینه برنامه هسته‌ای و ترتیبات امنیتی مشروط کند.
به این ترتیب، اختلاف از محتوای توافق به موضوع «مهندسی» اجرای آن و ترتیب انجام تعهدات متقابل منتقل شده است.
طرفی که تعیین می‌کند چه کسی باید نخستین امتیاز را ارائه کند، از قدرت بیشتری برای توزیع ریسک‌ها و کنترل روند مذاکرات برخوردار خواهد بود. از همین رو، اصرار تهران بر انجام اقدامات پیشینی، تلاشی برای بازتعریف موازنه مذاکرات است؛ اقدامی که می‌تواند هزینه تعهدات ایران را کاهش دهد و احتمال مواجهه مجدد این کشور با یک عقب‌نشینی یا شکست را محدود کند.
### محدودیت‌های قانونی و محاسبات داخلی
ایران آگاه است که تضمین‌های مکتوب به‌تنهایی برای محدود کردن تصمیم‌های حاکمیتی دولت‌های متوالی آمریکا کافی نیستند؛ حتی تعهدات دارای ماهیت حقوقی نیز ممکن است با محدودیت‌های قانونی و محاسبات سیاسی در داخل ایالات متحده مواجه شوند.
به همین دلیل، تهران به گفته معتضد، ترجیح می‌دهد اقداماتی عملی دریافت کند که عقب‌نشینی از آن‌ها بدون تحمل هزینه‌ای ملموس دشوار باشد.
این اقدامات شامل آزادسازی واقعی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، لغو محدودیت‌های اقتصادی مشخص و تصویب ترتیبات امنیتی قابل نظارت و راستی‌آزمایی است. این مسئله نشان می‌دهد که مطالبات ایران صرفاً به تقویت اعتماد به مسیر دیپلماتیک محدود نمی‌شود، بلکه هدف آن تحمیل هزینه‌ای واقعی به واشنگتن در صورت دستیابی به توافقی است که منافع تهران را تأمین نکند.
به گفته معتضد، این رویکرد با نوعی تناقض راهبردی همراه است؛ زیرا افزایش سطح شروط تهران، در مقابل، دامنه مانور سیاسی واشنگتن را محدود می‌کند و توانایی آمریکا برای ارائه امتیاز پیش از دریافت امتیاز متقابل از ایران در دو پرونده هسته‌ای و امنیتی را کاهش می‌دهد.
معتضد معتقد است ادامه تنش‌ها در تنگه هرمز باعث شده است تضمین‌های اقتصادی و نظامی به بخشی از یک معادله گسترده‌تر منطقه‌ای تبدیل شوند؛ معادله‌ای که نمی‌توان آن را از امنیت کشتیرانی و منافع کشورهای منطقه جدا کرد.
بر این اساس، چالش اصلی ایجاد ترتیبی هماهنگ و متقابل برای اجرای اقدامات است؛ ترتیبی که به هر طرف اجازه دهد میزان پایبندی طرف مقابل را بیازماید، بدون آنکه مجبور به ارائه امتیازی راهبردی شود که بازپس‌گیری آن دشوار باشد.
معتضد در پایان نتیجه گرفت که گذار از دیپلماسی مبتنی بر وعده‌ها به سمت تضمین‌های قابل راستی‌آزمایی، بیش از آنکه به میزان تعهدات مکتوب آمریکا بستگی داشته باشد، به توانایی دو طرف در ایجاد تفاهمی وابسته است که در آن، پایبندی به توافق کم‌هزینه‌تر از خروج از آن یا نقض مفادش باشد.