نیویورک‌تایمز مدعی شد: رئیس‌جمهور ترامپ در تلاش برای یافتن راهی برای خروج از درگیری عمیقاً نامحبوب با گزینه‌های خوبی روبه‌رو نیست؛ اما گزینه‌هایی پیش روی او قرار دارد.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مانند چندین رئیس‌جمهور پیشین این کشور در جنگ‌های دیگر، اکنون درمی‌یابد که هر طرحی برای تشدید تنش و هر راهبردی برای مذاکره، با مجموعه‌ای از بده‌بستان‌ها و پیامدهای متعارض همراه است.
اختلاف علنی هفته گذشته میان جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و پیت هگست، وزیر دفاع، بر سر اینکه آیا درگیری با ایران ارزش صرف منابع و قدرت آمریکا را دارد یا نه، اکنون به پرسشی فوری در دولت آمریکا تبدیل شده است: دولت ترامپ چگونه می‌تواند از این جنگ خارج شود؟
بحث درباره جنگ در داخل دولت آمریکا، از زمان آغاز آن در بیش از هشت ماه پیش، تقریباً هیچ‌گاه یک راز نبوده است. ونس در محافل خصوصی نسبت به اجرای یک عملیات نظامی تمام‌عیار ابراز تردید کرده بود؛ در مقابل، هگست که به‌تازگی از عملیات بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، بازگشته بود، از حامیان سرسخت و مشتاق این عملیات به شمار می‌رفت.
روز چهارشنبه، پس از شکست گسترده جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، ونس بدون پرده‌پوشی گفت: «دلیل شکست ما، جنگ است.» او اضافه کرد: «اگر می‌خواهید استدلال کنید که این جنگ ارزشش را داشت و از دست دادن کنترل سنا برای شش سال آینده ارزشش را داشت، بفرمایید.»
هگست در پاسخ، ویدئویی سرسختانه و تبلیغاتی منتشر کرد که به نظر می‌رسید در دفاع از ادامه عملیات با تمام توان باشد. او در حالی که ارتش آمریکا بار دیگر در حال تجمیع یک نیروی بزرگ در نزدیکی ایران است، خواستار «جنگیدن، جنگیدن و جنگیدن» شد.
اکنون رئیس‌جمهور باید در شرایطی که احتمال آغاز حمله‌ای مجدد در روزهای آینده را بررسی می‌کند، تصمیم بگیرد کدام رویکرد را در پیش بگیرد.
همان‌طور که ترامپ در آغاز جنگ مجموعه‌ای از اهداف مختلف را مطرح کرده بود ــ از فروپاشی دولت ایران و برچیدن بقایای برنامه هسته‌ای این کشور گرفته تا محدود کردن زرادخانه موشکی و پایان دادن به حمایت ایران از نیروهای نیابتی در منطقه ــ اکنون نیز در بیان اینکه آمریکا تا چه اندازه باید منابع بیشتری را در این درگیری عمیقاً نامحبوب هزینه کند، با مشکل روبه‌رو است.
چهارشنبه، رئیس‌جمهور آمریکا گفت این موضوع که جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای به دلیل افزایش قیمت بنزین در پی درگیری با ایران شکست سنگینی خوردند، «تا حد زیادی درست» است؛ همان‌طور که ونس گفته بود.
اما ترامپ اضافه کرد که اگر دوباره به گذشته بازگردد، باز هم همان تصمیم را برای ورود به جنگ خواهد گرفت.
او گفت: «موضوع ایران، کاری بود که باید انجام می‌دادیم و همچنان هم داریم آن را انجام می‌دهیم.»
ترامپ نیز مانند هری اس. ترومن و دوایت آیزنهاور، رؤسای‌جمهور آمریکا در جنگ کره؛ لیندون بی. جانسون و ریچارد نیکسون در جنگ ویتنام؛ و چهار رئیس‌جمهوری که تلاش کردند آمریکا را از جنگ‌های عراق و افغانستان خارج کنند، اکنون درمی‌یابد که هر طرحی برای تشدید نظامی و هر راهبردی برای مذاکره، با مجموعه‌ای از بده‌بستان‌ها و پیامدهای متعارض همراه است.
شاید اعلام پیروزی و خروج از جنگ وسوسه‌انگیز باشد، اما تاریخ قضاوت خواهد کرد که آیا ترامپ برنامه هسته‌ای ایران را متوقف کرد یا در نهایت عزم ایران را برای دستیابی به سلاح هسته‌ای تقویت کرد؛ و آیا رهبری تندرو ایران را از میان برداشت یا به تثبیت آن در قدرت کمک کرد.
تصمیم‌گیری برای ترامپ از این جهت دشوارتر شده است که او اکنون پس از انتخابات، به رئیس‌جمهوری تبدیل شده که در دوره پایانی قدرت خود قرار دارد و با محدودیت‌های سیاسی بیشتری روبه‌رو است.
ایرانی‌ها احتمالاً این‌گونه محاسبه خواهند کرد که ترامپ تضعیف شده است. پیش از انتخابات، کنگره هیچ بودجه تکمیلی برای جنگ تصویب نکرده بود؛ جنگی که پنتاگون به‌طور محافظه‌کارانه هزینه آن را تاکنون ۴۷ میلیارد دلار برآورد کرده است. این رقم شامل صدها میلیارد دلار هزینه اضافی ناشی از افزایش قیمت بنزین و نفت نمی‌شود.
ایرانی‌ها ممکن است بر این باور باشند که گذر زمان به سود آن‌هاست.
ویلیام اف. وکسلر، مدیر ارشد برنامه‌های خاورمیانه در شورای آتلانتیک و مقام ارشد پیشین پنتاگون در حوزه سیاست‌گذاری مبارزه با تروریسم، گفت: «نگرانی این است که ترامپ به این نتیجه برسد که در دو سال آینده با بدترین کابوس خود روبه‌رو است: اینکه در تاریخ به‌عنوان یک بازنده ثبت شود. بنابراین ممکن است نتیجه بگیرد که تنها راه خروج از این وضعیت، پیروزی در جنگ است. چنین برداشتی می‌تواند به تصمیم برای ازسرگیری عملیات نظامی گسترده منجر شود؛ اگر نه بلافاصله، در ماه‌های آینده.»
هگست و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، فهرستی از گزینه‌های نظامی را در اختیار رئیس‌جمهور قرار داده‌اند که دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، طی ماه‌های اخیر آن‌ها را تدوین کرده است.
هنوز مشخص نیست ترامپ کدام مسیر را انتخاب خواهد کرد. او در ماه‌های اخیر چندین بار با ازسرگیری یک کارزار نظامی گسترده علیه ایران موافقت کرده، اما هر بار تنها چند ساعت پیش از آغاز عملیات از اجرای آن عقب‌نشینی کرده است.
روز یکشنبه، ترامپ در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌ان گفت اگر مذاکرات موفقیت‌آمیز باشد، «بسیار بعید» است که آمریکا مجبور به ازسرگیری حملات شود.
او اضافه کرد: «آن‌ها از نظر مالی در حال تحلیل رفتن هستند. ما از نظر نظامی به آن‌ها ضربه زده‌ایم. می‌توانیم کارشان را تمام کنیم.»
به گفته افرادی که در این بحث‌ها مشارکت دارند، ریشه اصلی مشکل یک مسئله بنیادین است: ترامپ و دستیارانش هنوز نتوانسته‌اند درباره هدفی که می‌خواهند به آن دست پیدا کنند، به توافق برسند.
در ادامه، گزینه‌هایی که در حال حاضر در دست بررسی هستند، آمده است.
۱. ازسرگیری کوتاه‌مدت و شدید جنگ
جاه‌طلبانه‌ترین گزینه‌ای که ارتش‌های آمریکا و اسرائیل تدوین کرده‌اند، شامل عملیاتی کوتاه اما شدید به مدت چند روز است. به گفته چند مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن درباره مسائل عملیاتی صحبت کرده‌اند، اهداف احتمالی این عملیات شامل زیرساخت‌های انرژی ایران، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانه‌های موشکی و پهپادی خواهد بود.
با این حال، این مقام‌ها تأکید می‌کنند که انتظار ندارند چند روز درگیری باعث فروپاشی حکومت ایران شود؛ برای تحقق چنین هدفی، مقام‌های آمریکایی به تداوم فشارهای اقتصادی متکی هستند.
هر گزینه‌ای که شامل عملیات نظامی گسترده باشد، حملات هواپیماهای تهاجمی مستقر بر روی دو ناو هواپیمابر حاضر در منطقه را در بر خواهد گرفت. انتظار می‌رود ناو هواپیمابر سوم نیز حدود دو هفته دیگر به منطقه برسد.
همچنین جنگنده‌های مستقر در پایگاه‌های زمینی خاورمیانه و بمب‌افکن‌های دوربرد بی‌ـ۱ و بی‌ـ۲ که از خاک آمریکا به پرواز درمی‌آیند، در این عملیات مشارکت خواهند داشت.
در مجموع، ده‌ها فروند جنگنده، بمب‌افکن و هواپیمای پشتیبانی دیگر به این عملیات ملحق خواهند شد.
بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی مستقر در منطقه، اروپا و آمریکا به مأموریت کلی مربوط به ایران اختصاص یافته‌اند. همچنین بیش از ۱۲ ناو جنگی در این مأموریت مشارکت دارند.
در هفته‌های اخیر، ارتش‌های آمریکا و اسرائیل رزمایش‌های خود را افزایش داده‌اند و با پرواز بر فراز عراق، مانورهای حمله را تمرین کرده‌اند.
پنتاگون و وزارت خارجه آمریکا نیز به‌عنوان اقدامی احتیاطی، کارکنان خود را از پایگاه‌ها و تأسیسات منطقه خارج کرده‌اند.
مقام‌های نظامی می‌گویند آمریکا همچنین اخیراً یک سامانه اضافی پدافند موشکی پاتریوت به اسرائیل تحویل داده است.
ترامپ بارها از هدف قرار دادن «کوه کلنگ» سخن گفته است؛ مکانی که آمریکا آن را کوه کلنگ می‌نامد و یک تأسیسات هسته‌ای در عمق زمین است.
ترامپ گفته است که استفاده از بمب ۲۲ هزار پوندی «مادر همه بمب‌ها» (MOAB)، بزرگ‌ترین سلاح غیرهسته‌ای موجود در زرادخانه آمریکا، علیه این تأسیسات را بررسی می‌کند.
اما متخصصان تسلیحاتی می‌گویند بمب MOAB در بالای سطح زمین منفجر می‌شود و موج انفجاری گسترده‌ای ایجاد می‌کند؛ بنابراین احتمالاً قادر نخواهد بود یک تأسیسات زیرزمینی مانند پیک‌اکس را که در دل سنگ گرانیت ساخته شده است، نابود کند.
همچنین مشخص نیست که چنین حمله‌ای اساساً ارزش صرف این میزان تلاش را داشته باشد. گزارش شده است که ایران بسیاری از سانتریفیوژهای پیشرفته موردنیاز برای غنی‌سازی اورانیوم را در این محل ذخیره کرده است؛ اما مواد هسته‌ای لازم برای ساخت بمب، همچنان دست‌نخورده باقی مانده و زیر آوار حمله ژوئن ۲۰۲۵ مدفون است.
مزایا:
* یک کارزار چندروزه می‌تواند خسارت بیشتری به زرادخانه موشکی و پهپادی ایران که پیش‌تر نیز تضعیف شده است، وارد کند.
* شاید این عملیات به امتیازدهی ایران در زمینه محدود کردن برنامه هسته‌ای و بازگشایی کامل تنگه هرمز منجر شود.
معایب:
* این رویکرد پیش‌تر نتیجه نداده است.
* ایران در واکنش به حملات، به کشورهای حاشیه خلیج فارس حمله خواهد کرد؛ اقدامی که تقریباً به‌طور قطع موجب افزایش قیمت انرژی و تورم در سراسر جهان می‌شود.
* ایران گفته است که این بار مراکز داده بیشتری و کابل‌های زیردریایی اینترنت و ارتباطات را نیز هدف قرار خواهد داد.
* دفاع از کشورهای حاشیه خلیج فارس، فشار بیشتری بر ذخایر فرسوده موشک‌های رهگیر پنتاگون وارد خواهد کرد.
کلی ای. گریگو، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون، اندیشکده‌ای در واشنگتن، هفته گذشته در پیامی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «آمریکا نیروهای لازم برای آغاز یک عملیات بزرگ را در اختیار دارد، اما احتمالاً کمبود مهمات باعث می‌شود این عملیات کوتاه باشد و در مقایسه با ماه فوریه، نیروهای آمریکایی با خطر بیشتری مواجه شوند. اگر آمریکا دور دیگری از جنگ را آغاز کند، دیگر این کشور نیست که درباره زمان پایان آن تصمیم می‌گیرد. ایران هم در این تصمیم نقش دارد.»
۲. حمله نظامی محدودتر
دومین گزینه نظامی اساساً نسخه‌ای کوتاه‌تر و محدودتر از طرح نخست خواهد بود.
به گفته مقام‌های آمریکایی، احتمالاً بسیاری از اهداف مرتبط با بخش انرژی از فهرست حملات حذف خواهند شد و تمرکز حملات بیشتر بر تأسیسات نظامی و هسته‌ای خواهد بود.
منطق پشت این رویکرد آن است که ایران در این صورت احتمال کمتری خواهد داشت که با حمله به زیرساخت‌های انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس واکنش نشان دهد.
با این حال، این گزینه نظامی محدودتر همچنان از نظر دامنه و شدت، گسترش قابل‌توجهی نسبت به حملات کوچک‌مقیاسی خواهد بود که آمریکا طی هفته‌های اخیر علیه جزیره قشم ایران انجام داده است.
مقام‌ها می‌گویند این حملات و حملات دیگر علیه سکوهای پرتاب موشک و پهپاد در سراسر کشور، با هدف متوقف کردن حملات فزاینده ایران علیه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز انجام شده‌اند.
برخی از این حملات کوچک‌تر، که گاهی با استفاده از توپخانه دوربرد آمریکا مستقر در کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام شده‌اند، سکوهای خالی پرتاب موشک‌های کروز را هدف قرار داده‌اند.
حتی این حملات کوچک آمریکا در چند هفته گذشته، با وجود محدود و دفاعی بودن، نخستین بمباران اهدافی در داخل ایران از سوی آمریکا پس از دو روز حمله در اوایل سپتامبر محسوب می‌شدند.
مزایا:
* ترامپ می‌تواند ادعا کند که آمریکا خسارات بیشتری به زرادخانه نظامی ایران وارد کرده است، پیروزی اعلام کند و روند خروج نیروهای آمریکایی از منطقه را آغاز کند.
* یک عملیات تهاجمی محدودتر همچنین به حفظ ذخایر موشک‌های رهگیر کمیاب پنتاگون کمک خواهد کرد.
معایب:
* مقام‌های دولت آمریکا اذعان دارند که حمله‌ای محدود به هیچ‌یک از اهدافی که ترامپ در آغاز جنگ تعیین کرده بود، دست نخواهد یافت.
* چنین حمله‌ای همچنان اهرم فشار قابل‌توجه ایران بر تنگه هرمز را حفظ خواهد کرد.
* ممکن است برخی تأسیسات هسته‌ای و موشکی، سکوهای پرتاب پهپاد و انبارهای مهمات نابود شوند؛ اما ایران با تاب‌آوری خود و توانایی‌اش برای بیرون آوردن تجهیزات از زیر آوار و بازسازی تأسیسات و تسلیحات آسیب‌دیده یا منهدم‌شده، فرماندهان آمریکایی را غافلگیر کرده است.
۳. سپردن مذاکرات به ونس
پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، جی‌دی ونس با ژنرال محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و فرمانده کل پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، تماس گرفت و پیشنهاد کرد که مقام‌های آمریکایی و ایرانی به‌زودی با یکدیگر دیدار کنند.
ونس در نامه خود اعلام کرد که ریاست هیئت مذاکره‌کننده آمریکا را بر عهده خواهد گرفت؛ نقشی غیرمعمول برای معاون رئیس‌جمهور، زیرا چنین مذاکراتی معمولاً توسط یک فرستاده ویژه ــ مانند استیو ویتکاف و جرد کوشنر در دوره اخیر ــ یا وزیر خارجه هدایت می‌شود.
ونس در فاصله آوریل تا ژوئن نیز به‌شدت در مذاکرات مربوط به یادداشت تفاهم با ایران مشارکت داشت؛ مذاکراتی که به‌سرعت از هم پاشید.
این پیشنهاد در ابتدا با استقبال نسبتاً خوبی مواجه شد و مقام‌هایی از قطر، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی نیز همگی در انتقال پیام‌ها به طرف ایرانی مشارکت داشتند.
اما به گفته افرادی که از دیدگاه مذاکره‌کنندگان آمریکایی اطلاع دارند، در روزهای اخیر برخی از مذاکره‌کنندگان آمریکا بدبین‌تر شده‌اند. نگرانی آن‌ها این است که هر توافقی که به دست آید، ممکن است در تهران و از سوی تندروهای رادیکال تضعیف یا بی‌اثر شود.
یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف، ترتیب اجرای تعهدات است.
آمریکا می‌خواهد ابتدا تکلیف مواد هسته‌ای ایران مشخص شود و پس از آن میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور آزاد یا تحریم‌ها لغو شوند.
در مقابل، ایران می‌خواهد مواد هسته‌ای خود را تا پایان روند مذاکرات حفظ کند؛ اقدامی که عملاً به‌عنوان یک ابزار تضمین‌کننده و بیمه در برابر بدعهدی طرف مقابل عمل می‌کند.
اختلافات متعدد دیگری نیز درباره محدودیت توانمندی‌های موشکی ایران، فعالیت‌های هسته‌ای آینده و بازرسی‌ها وجود دارد.
مزایا:
* تجربه تاریخی نشان می‌دهد که راه‌حل دیپلماتیک تنها راه اعمال محدودیت‌های بلندمدت بر برنامه هسته‌ای یک کشور است.
* به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، ترامپ خوش‌شانس خواهد بود اگر بتواند محدودیت‌هایی مشابه توافق سال ۲۰۱۵ در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما را به دست آورد؛ توافقی که بر اساس آن ایران ۹۷ درصد از ذخایر اورانیوم خود را به خارج از کشور منتقل کرد.
* این همان توافقی بود که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.
معایب:
* هیچ‌کس نمی‌داند در ایران چه کسی تصمیم‌گیرنده اصلی است.
* اکنون در داخل ایران بحث‌هایی علنی درباره حرکت سریع به سمت ساخت بمب هسته‌ای مطرح شده است.
۴. ادامه وضعیت موجود تا زمان خروج آمریکا
در این سناریو، آمریکا وضعیت کنونی را حفظ خواهد کرد: محاصره دریایی که مانع صادرات نفت ایران می‌شود، در حالی که اسکورت‌ها و گشت‌های دریایی آمریکا تضمین می‌کنند روزانه بین ۱۱ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت غیرایرانی از تنگه عبور کند.
این وضعیت عملاً به ترامپ اجازه می‌دهد بدون اتخاذ تصمیمی فوری، شرایط موجود را حفظ کند؛ با این امید که در بلندمدت راه‌حلی پیدا شود.
او همچنین می‌تواند برای دستیابی به توافقی محدود با هدف بازگشایی تنگه هرمز تلاش کند، تحریم‌ها را حفظ کند و به‌تدریج نیروهای آمریکایی را از منطقه خارج سازد؛ در این صورت، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس می‌توانند خودشان درباره نحوه مدیریت تنگه با ایران به توافق برسند.
چنین توافقی به مسائل هسته‌ای و موشکی ایران ــ چه رسد به ماهیت رهبری این کشور ــ که در فوریه باعث شد ترامپ وارد جنگ شود، نمی‌پردازد.
مزایا:
\- راهبرد بلندمدت به صبر و حوصله نیاز دارد؛ ویژگی‌ای که از نقاط قوت ترامپ نیست، اما شاید مؤثرترین راه برای تضعیف تدریجی ساختار رهبری ایران باشد.
معایب:
* حفظ محاصره دریایی پرهزینه است.
* اگر نه جنگی در جریان باشد و نه صلحی برقرار شود، بعید است متحدان اروپایی و عرب آمریکا در این وضعیت مشارکت کنند.
* این سناریو می‌تواند به افزایش رنج مردم ایران منجر شود؛ مردمی که میان حکومت خود و آمریکا و اسرائیل گرفتار شده‌اند.
* برای رسیدن به نتیجه نهایی هیچ جدول زمانی مشخصی وجود نخواهد داشت؛ به این معنا که درگیری ممکن است در تمام سال‌های باقی‌مانده از ریاست‌جمهوری ترامپ و حتی در دوره ریاست‌جمهوری جانشین او ادامه پیدا کند.