شاید تصور کنیم تکامل انسان مربوط به میلیون‌ها سال پیش است؛ زمانی که اجداد ما به‌تدریج از موجوداتی شبیه میمون به انسان امروزی تبدیل شدند. اما واقعیت این است که تکامل انسان هنوز متوقف نشده و حتی امروز هم می‌توان نشانه‌های آن را در بدن خود مشاهده کرد.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس‌الرت؛ دانشمندان شواهدی پیدا کرده‌اند که نشان می‌دهد سبک زندگی، رژیم غذایی و شرایط محیطی همچنان در حال تغییر دادن ویژگی‌های ژنتیکی انسان هستند. در ادامه با پنج نمونه جالب از این تغییرات آشنا می‌شویم.
۱. توانایی هضم شیر در بزرگسالی
حدود ۱۰ هزار سال پیش، زمانی که انسان‌ها دامداری را آغاز کردند و به مصرف شیر روی آوردند، بیشتر بزرگسالان توانایی هضم لاکتوز (قند موجود در شیر) را نداشتند.
اما برخی افراد به دلیل داشتن تغییرات ژنتیکی خاص، می‌توانستند بدون مشکل شیر مصرف کنند. این ویژگی به آن‌ها مزیت غذایی می‌داد و به‌تدریج از طریق انتخاب طبیعی در نسل‌های بعدی گسترش یافت.
امروزه حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد جمعیت بزرگسال جهان توانایی هضم لاکتوز را دارند.
۲. سازگاری ژنتیکی با مصرف سیب‌زمینی
سیب‌زمینی یکی از منابع اصلی غذایی مردم بومی منطقه آند در آمریکای جنوبی بوده است.
پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد مردم کچوا که از نخستین جوامع اهلی‌کننده سیب‌زمینی بودند، به‌مرور از نظر ژنتیکی با هضم نشاسته سازگارتر شده‌اند.
به نظر می‌رسد افرادی که نسخه‌های بیشتری از یک ژن مرتبط با هضم نشاسته داشتند، در طول نسل‌ها مزیت بیشتری برای بقا و تولیدمثل پیدا کردند.
۳. سازگاری خون با زندگی در ارتفاعات
زندگی در ارتفاعات بلند، جایی که اکسیژن هوا کمتر است، بدن انسان را با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌کند.
با این حال، مردمی که بیش از ۱۰ هزار سال در فلات تبت زندگی کرده‌اند، به‌تدریج سازگاری‌های ژنتیکی خاصی پیدا کرده‌اند که به انتقال بهتر اکسیژن در خون کمک می‌کند.
در یک پژوهش روی زنان ساکن ارتفاعات نپال، مشخص شد زنانی که تعداد زایمان‌های موفق بیشتری داشتند، معمولاً از میزان اشباع اکسیژن بالاتری در هموگلوبین خون برخوردار بودند.
این یافته یکی از نمونه‌های قابل‌توجه انتخاب طبیعی در انسان‌های امروزی است.
۴. تغییر رنگ پوست در واکنش به نور خورشید
رنگ پوست انسان نیز یکی از نمونه‌های شناخته‌شده سازگاری تکاملی با محیط است.
اجداد انسان در مناطق پرنور آفریقا پوست تیره‌تری داشتند که به محافظت از بدن در برابر آسیب اشعه فرابنفش خورشید کمک می‌کرد.
اما با مهاجرت انسان‌ها به مناطق کم‌نورتر، داشتن پوست روشن‌تر در برخی جمعیت‌ها به یک مزیت تبدیل شد؛ زیرا به ساخت ویتامین D در شرایط کمبود نور خورشید کمک می‌کرد.
بررسی گسترده DNA انسان‌های باستانی نیز نشان داده است که طی ۱۰ هزار سال گذشته، ژن‌های مرتبط با رنگ پوست روشن‌تر در برخی جمعیت‌های اروپایی و غرب آسیا افزایش یافته‌اند.
۵. افزایش نزدیک‌بینی و تغییرات ژنتیکی
نزدیک‌بینی در دهه‌های اخیر به‌شدت افزایش یافته است. جالب اینکه برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند ژن‌های مرتبط با این ویژگی نیز ممکن است تحت تأثیر انتخاب طبیعی قرار گرفته باشند.
یکی از توضیحات احتمالی، نظریه‌ای به نام «چنداثری متضاد» است. بر اساس این نظریه، بعضی ژن‌ها ممکن است در مراحل اولیه زندگی مزایایی داشته باشند، اما در سنین بالاتر پیامدهای نامطلوبی ایجاد کنند.
بنابراین، انتخاب طبیعی همیشه به معنای حذف تمام ویژگی‌های نامطلوب نیست؛ گاهی یک ویژگی منفی می‌تواند همراه با مزایای ژنتیکی دیگری به نسل‌های بعد منتقل شود.
تکامل انسان هنوز ادامه دارد
این پنج نمونه نشان می‌دهند که تکامل فقط به گذشته‌های دور تعلق ندارد. بدن انسان همچنان در پاسخ به تغییرات محیطی، شرایط آب‌وهوایی و عادت‌های غذایی در حال سازگاری است.
نکته جالب اینجاست که تکامل همیشه به معنای سالم‌تر یا قوی‌تر شدن انسان نیست؛ بلکه ویژگی‌هایی باقی می‌مانند که در شرایط خاص، به بقا و تولیدمثل کمک بیشتری می‌کنند.
انسان امروزی آخرین مرحله تکامل نیست؛ ما همچنان در حال تغییر هستیم و نسل‌های آینده ممکن است از نظر ویژگی‌های جسمی و ژنتیکی با انسان امروز تفاوت‌های قابل‌توجهی داشته باشند.