زومیت: راز تفاوت چشمگیر آمار اوتیسم در دختران و پسران شاید در ژنی نهفته باشد که فعالیت آن در افراد دارای دو کروموزوم X بیشتر است.
اوتیسم در پسران حدود سه تا چهار برابر بیشتر از دختران تشخیص داده می‌شود؛ تفاوتی که سال‌ها ذهن دانشمندان را درگیر کرده است. چرا با وجود اینکه ژن‌های مرتبط با اوتیسم در هر دو جنس وجود دارند، آمار تشخیص تا این اندازه متفاوت است؟ پژوهشی جدید نشان می‌دهد که پاسخ ممکن است تا حدی در عملکرد ژنی خاص روی کروموزوم X نهفته باشد.
به‌گزارش نیواطلس، پژوهشگران بیمارستان کودکان بوستون در آمریکا، ژنی به نام ZFX را شناسایی کرده‌اند که ممکن است در محافظت نسبی از مغز در حال رشد در برابر برخی تغییرات ژنتیکی مرتبط با اوتیسم نقش داشته باشد.
پژوهشگران ژنی به نام ZFX را شناسایی کرده‌اند که ممکن است در محافظت نسبی از مغز دختران در برابر برخی تغییرات ژنتیکی مرتبط با اوتیسم نقش داشته باشد
ژن ZFX برخلاف بسیاری از ژن‌های موجود روی کروموزوم X، در افرادی که دو نسخه از این کروموزوم دارند، معمولاً روی هر دو نسخه فعال باقی می‌ماند. دانشمندان احتمال می‌دهند که فعالیت بیشتر این ژن در دختران، یکی از دلایل تفاوت میزان تشخیص اوتیسم میان دو جنس باشد.
اوتیسم نوعی وضعیت عصب‌رشدی پیچیده است که بر نحوه‌ی برقراری ارتباط با دیگران، پردازش اطلاعات و الگوهای رفتاری فرد تأثیر می‌گذارد. تاکنون صدها ژن مرتبط با آن شناسایی شده‌اند، اما بسیاری از این ژن‌ها به‌تنهایی سهم کوچکی در احتمال بروز ویژگی‌های اوتیسم دارند.
پژوهشگران برای بررسی ارتباط میان این ژن‌ها، از سلول‌های پیش‌ساز عصبی پرورش‌یافته در آزمایشگاه استفاده کردند. آن‌ها فعالیت چندین ژن مرتبط با اوتیسم را به‌صورت جداگانه کاهش دادند و تأثیر این تغییرات را بر سایر ژن‌ها بررسی کردند.
در سلول‌های افرادی که دو کروموزوم X دارند، معمولاً یکی از این کروموزوم‌ها تا حد زیادی غیرفعال می‌شود تا از تولید بیش‌ازحد محصولات ژنی جلوگیری شود. اما ZFX از این قاعده مستثنا است و معمولاً روی هر دو کروموزوم فعال باقی می‌ماند. به همین دلیل، فعالیت ZFX در دختران ممکن است بیشتر باشد. پژوهشگران احتمال می‌دهند این ویژگی به حفظ عملکرد شبکه‌ای از ژن‌های مرتبط با رشد مغز کمک کند، حتی زمانی که برخی از آن‌ها دچار اختلال شده باشند.
کروموزوم Y نیز ژنی مشابه به نام ZFY دارد، اما توانایی آن در فعال‌سازی سایر ژن‌ها ضعیف‌تر است.
دانشمندان همچنین با بررسی دوباره‌ی داده‌های مربوط به نمونه‌های اهدایی بافت مغز، شواهدی از کاهش فعالیت ZFX در نورون‌های تحریکی مردان اوتیستیک پیدا کردند.
یافته‌ها از فرضیه‌ی «اثر محافظتی زنانه» پشتیبانی می‌کنند؛ فرضیه‌ای که می‌گوید دختران ممکن است برای بروز ویژگی‌های قابل‌تشخیص اوتیسم به عوامل خطر ژنتیکی بیشتری نیاز داشته باشند.
پژوهشی در سال ۲۰۱۴ نیز نشان داده بود که زنان اوتیستیک، با وجود آمار تشخیص کمتر، معمولاً بار بیشتری از عوامل خطر ژنتیکی مرتبط با اوتیسم دارند.
بااین‌حال، پژوهش جدید هنوز ثابت نمی‌کند که ZFX به‌تنهایی مسئول چنین اثری است. یکی از محدودیت‌های مهم مطالعه این است که آزمایش‌ها فقط با استفاده از یک رده‌ی سلول بنیادی مشتق‌شده از یک فرد مذکر انجام شده‌اند و برای تأیید نتایج، مقایسه‌ی مستقیم سلول‌های مشتق‌شده از زنان و مردان ضروری است.
ژن ZFX معمولاً روی هر دو کروموزوم X فعال باقی می‌ماند و ممکن است با تنظیم فعالیت ژن‌های دیگر، اثر برخی عوامل خطر مرتبط با اوتیسم را کاهش دهد
اختلاف آمار تشخیص اوتیسم میان دختران و پسران لزوماً به معنای تفاوت مشابه در میزان واقعی شیوع آن نیست. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ویژگی‌های اوتیسم ممکن است در دختران متفاوت بروز کنند یا هنگام ارزیابی کمتر شناسایی شوند.
مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۲ نشان داد دخترانی که ویژگی‌های اوتیسم را به میزان زیادی نشان می‌دادند، کمتر از پسران تشخیص رسمی دریافت می‌کردند؛ مگر اینکه هم‌زمان مشکلات شناختی یا رفتاری دیگری نیز داشتند. پنهان‌سازی ویژگی‌های اوتیسم برای سازگارشدن با انتظارات اجتماعی نیز می‌تواند شناسایی این وضعیت را دشوارتر کند.
عوامل زیستی دیگری مانند تفاوت فعالیت هورمون‌ها در دوران جنینی و مواجهه با آلاینده‌های دارای اثرات شبه‌هورمونی نیز به‌عنوان توضیحات احتمالی مطرح شده‌اند، اما نقش دقیق آن‌ها هنوز روشن نیست.
پژوهش جدید نشان می‌دهد که یک ژن می‌تواند بر فعالیت شبکه‌ی گسترده‌ای از ژن‌های دیگر تأثیر بگذارد و احتمالاً بخشی از تفاوت‌های مرتبط با رشد مغز را توضیح دهد. بااین‌حال، هنوز شواهد کافی برای نسبت‌دادن تفاوت آمار تشخیص اوتیسم به ZFX وجود ندارد. پژوهشگران باید در مطالعات آینده بررسی کنند که آیا فعالیت بیشتر این ژن واقعاً اثر محافظتی ایجاد می‌کند یا خیر.