در درمان ناباروری به روش IVF، معمولاً بیشتر توجه‌ها به سن و وضعیت باروری زن معطوف می‌شود؛ اما سن مرد نیز می‌تواند بر کیفیت اسپرم، رشد جنین و احتمال موفقیت بارداری تأثیر بگذارد.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی‌مای‌هلث؛ اگرچه مردان در تمام طول عمر خود اسپرم تولید می‌کنند، اما کیفیت اسپرم با افزایش سن ثابت نمی‌ماند. به‌ویژه پس از ۴۰ تا ۴۵ سالگی، ممکن است تحرک اسپرم کاهش یابد و احتمال آسیب به DNA آن بیشتر شود.
آیا افزایش سن مرد شانس موفقیت IVF را کاهش می‌دهد؟
بله. به گفته متخصص زنان و زایمان، کیفیت اسپرم به‌تدریج با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند و این تغییرات معمولاً پس از ۴۰ تا ۴۵ سالگی محسوس‌تر می‌شوند.
این مسئله ممکن است بر تشکیل و رشد جنین، لانه‌گزینی، تداوم بارداری و احتمال تولد نوزاد زنده تأثیر بگذارد و خطر سقط جنین را نیز افزایش دهد.
با این حال، سن بالا به معنای ناباروری یا شکست قطعی IVF نیست و بسیاری از مردان بالای ۴۰ سال همچنان می‌توانند صاحب فرزند شوند.
افزایش سن چه تأثیری بر DNA اسپرم دارد؟
با افزایش سن، سلول‌های تولیدکننده اسپرم بارها تقسیم می‌شوند و در هر بار تقسیم، احتمال بروز خطاهای ژنتیکی وجود دارد. همچنین توانایی بدن برای ترمیم آسیب‌های سلولی ممکن است کاهش یابد.
یکی از پیامدهای این تغییرات، افزایش احتمال آسیب یا شکستگی DNA اسپرم (DNA Fragmentation) است.
اسپرمی که DNA آسیب‌دیده دارد، همچنان ممکن است تخمک را بارور کند؛ اما این آسیب می‌تواند رشد و تکامل جنین را مختل کند و احتمال توقف رشد جنین یا سقط را افزایش دهد.
با افزایش سن چه تغییرات دیگری در باروری مردان ایجاد می‌شود؟
افزایش سن ممکن است علاوه بر آسیب‌های ژنتیکی، تغییرات دیگری نیز ایجاد کند، از جمله:
- کاهش حجم مایع منی و تحرک اسپرم
- افزایش احتمال تغییرات ژنتیکی در اسپرم
- کاهش سطح هورمون تستوسترون در برخی مردان
- تأثیر بیماری‌هایی مانند دیابت، فشارخون و چاقی بر قدرت باروری
البته این تغییرات در همه مردان یکسان نیست.
آیا روش ICSI می‌تواند آسیب اسپرم ناشی از افزایش سن را برطرف کند؟
خیر. در روش ICSI یا تزریق اسپرم به داخل تخمک، یک اسپرم به‌صورت مستقیم وارد تخمک می‌شود. این روش می‌تواند مشکلاتی مانند تعداد کم یا تحرک ضعیف اسپرم را تا حدی برطرف کند.
اما نکته مهم این است که انتخاب اسپرم با ظاهر مناسب زیر میکروسکوپ، لزوماً به معنای سالم بودن DNA آن نیست.
بنابراین ICSI نمی‌تواند آسیب ژنتیکی اسپرم را ترمیم کند و تمام مشکلات مرتبط با افزایش سن مرد را برطرف نمی‌سازد.
چه مردانی باید پیش از IVF بررسی دقیق‌تری انجام دهند؟
مردان بالای ۴۰ تا ۴۵ سال، به‌ویژه زمانی که همسرشان نیز بالای ۳۵ سال است، بهتر است پیش از اقدام به بارداری با متخصص ناباروری مشورت کنند.
همچنین بررسی وضعیت باروری در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- سابقه شکست مکرر IVF
- رشد نامناسب جنین‌ها
- سقط مکرر
- ابتلا به دیابت یا چاقی
- مصرف سیگار و الکل
- سابقه مشکلات بیضه یا اختلالات باروری
چگونه می‌توان کیفیت اسپرم را بهبود بخشید؟
آزمایش آنالیز مایع منی (Semen Analysis) یکی از نخستین اقدامات برای ارزیابی باروری مردان است. در برخی شرایط، پزشک ممکن است آزمایش بررسی شکستگی DNA اسپرم را نیز توصیه کند.
برای حفظ سلامت اسپرم بهتر است:
- سیگار و دخانیات کنار گذاشته شوند.
- مصرف الکل محدود شود.
- وزن در محدوده سالم حفظ شود.
- فعالیت بدنی منظم و خواب کافی وجود داشته باشد.
- تغذیه متعادل و سرشار از میوه، سبزیجات، مغزها و غلات کامل باشد.
- بیماری‌هایی مانند دیابت به‌خوبی کنترل شوند.
- از قرار گرفتن طولانی‌مدت بیضه‌ها در معرض گرمای زیاد پرهیز شود.
چه زمانی باید به متخصص ناباروری مراجعه کرد؟
اگر زوجی پس از ۱۲ ماه رابطه منظم و بدون جلوگیری باردار نشوند، بهتر است بررسی‌های ناباروری را آغاز کنند. در صورتی که سن زن بالای ۳۵ سال باشد، این بررسی‌ها پس از ۶ ماه توصیه می‌شود.
در صورت وجود مشکلات شناخته‌شده باروری، شکست‌های مکرر IVF یا سقط‌های مکرر، مراجعه زودتر ضروری است.
جمع‌بندی
سن مرد نیز مانند سن زن یکی از عوامل مؤثر بر موفقیت درمان ناباروری است. افزایش سن، به‌ویژه پس از ۴۰ تا ۴۵ سالگی، می‌تواند کیفیت اسپرم و سلامت DNA آن را تحت تأثیر قرار دهد و بر رشد جنین و احتمال موفقیت بارداری اثر بگذارد.
اگرچه تأثیر سن مرد معمولاً کمتر از تأثیر سن زن است، اما نباید نادیده گرفته شود. بررسی هم‌زمان وضعیت باروری هر دو نفر، شناسایی مشکلات احتمالی و اصلاح سبک زندگی می‌تواند به انتخاب روش درمانی مناسب‌تر و افزایش شانس بارداری کمک کند.