برق‌گرفتگی ممکن است در خانه، آشپزخانه، حمام یا حتی خیابان و در عرض چند ثانیه اتفاق بیفتد. در چنین شرایطی، دقایق اولیه اهمیت زیادی دارند و اقدام درست می‌تواند از بروز آسیب‌های جدی جلوگیری کند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی‌مای‌هلث؛ اولین واکنش بسیاری از افراد، کمک فوری به مصدوم است؛ اما یک اشتباه خطرناک وجود دارد: اگر فرد هنوز با جریان برق در تماس باشد، لمس کردن او می‌تواند باعث برق‌گرفتگی فرد امدادرسان نیز شود.
پس در مواجهه با فرد برق‌گرفته چه باید کرد؟ ابتدا باید جریان برق را قطع کنید، سپس وضعیت تنفس و هوشیاری فرد را بررسی کرده و در صورت نیاز اقدامات احیا را آغاز کنید.
در ادامه، توصیه‌های یک متخصص داخلی را درباره کمک‌های اولیه برق‌گرفتگی، اقدامات ممنوع و زمان مراجعه به بیمارستان می‌خوانید.
اولین اقدام بعد از برق‌گرفتگی چیست؟
«قبل از لمس فرد برق‌گرفته، ابتدا از ایمن بودن محیط مطمئن شوید. اگر جریان برق همچنان برقرار باشد، ممکن است شما هم دچار برق‌گرفتگی شوید. پس از قطع جریان برق، با اورژانس تماس بگیرید، تنفس فرد را بررسی کنید و در صورت نیاز احیای قلبی ریوی را شروع کنید.»
دقیقه اول: ابتدا جریان برق را قطع کنید
مهم‌ترین اصل این است که تا زمانی که جریان برق قطع نشده، به فرد مصدوم دست نزنید.
* برق را از طریق کلید اصلی، فیوز یا دوشاخه دستگاه قطع کنید.
* دست‌هایتان باید خشک باشد و روی سطح خیس یا داخل آب نایستید.
* اگر امکان قطع سریع برق وجود ندارد، می‌توانید با استفاده از وسیله‌ای خشک و نارسانا مانند چوب یا دسته جارو، فرد را از منبع برق دور کنید. خودتان نیز روی سطح خشک بایستید.
* اگر سیم برق روی زمین افتاده است، به آن نزدیک نشوید و دیگران را هم دور نگه دارید. با نیروهای امدادی و شرکت برق تماس بگیرید.
دقیقه دوم: با اورژانس تماس بگیرید و وضعیت مصدوم را بررسی کنید
پس از ایمن‌سازی محیط، با اورژانس تماس بگیرید.
سپس وضعیت فرد را بررسی کنید:
* با صدای بلند او را صدا بزنید و به‌آرامی شانه‌هایش را لمس کنید تا واکنشش مشخص شود.
* تنفس او را بررسی کنید. به حرکت قفسه سینه توجه کنید و این بررسی را بیشتر از ۱۰ ثانیه طول ندهید.
دقیقه سوم تا پنجم: بر اساس وضعیت مصدوم اقدام کنید
اگر فرد نفس نمی‌کشد یا تنفس طبیعی ندارد، باید فوراً احیای قلبی ریوی (CPR) را آغاز کنید.
اگر فرد نفس نمی‌کشد:
* کف یک دست را در مرکز قفسه سینه قرار دهید و دست دیگر را روی آن بگذارید.
* قفسه سینه را محکم و با سرعت ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه فشار دهید.
* اگر دستگاه شوک خودکار قلب (AED) در دسترس است، آن را روشن کنید و دستورهای صوتی دستگاه را دنبال کنید.
* احیا را تا رسیدن نیروهای امدادی ادامه دهید.
اگر فرد هوشیار است و نفس می‌کشد:
او را در وضعیت راحت و ایمن قرار دهید، آرامش خود را حفظ کنید و بدنش را از نظر وجود سوختگی بررسی کنید. اجازه ندهید بلافاصله راه برود یا فعالیت کند.
اگر فرد بیهوش است اما تنفس طبیعی دارد:
در صورت نداشتن احتمال آسیب به گردن یا ستون فقرات، او را به پهلو قرار دهید تا راه تنفسی‌اش باز بماند. تنفس او را مرتب بررسی کنید.
سوختگی ناشی از برق‌گرفتگی را چگونه درمان کنیم؟
سوختگی الکتریکی ممکن است در ظاهر کوچک باشد، اما در عمق پوست و بافت‌های بدن آسیب جدی ایجاد کند.
دکتر فیاض توصیه می‌کند در صورتی که وضعیت عمومی فرد پایدار است، محل سوختگی را حداقل ۱۰ تا ۲۰ دقیقه با آب خنک و جاری شست‌وشو دهید.
نکات مهم:
* از یخ یا آب بسیار سرد استفاده نکنید.
* محل سوختگی را با گاز استریل یا پارچه تمیز و بدون پرز، به‌صورت آزاد بپوشانید.
* تاول‌ها را نترکانید.
* روی محل سوختگی روغن، کره، خمیردندان یا پمادهای خودسرانه نمالید.
* قبل از ایجاد تورم، انگشتر، ساعت و لباس‌های تنگ اطراف محل سوختگی را خارج کنید؛ اما لباس چسبیده به پوست را جدا نکنید.
* به دنبال محل احتمالی خروج جریان برق نیز باشید؛ زیرا برق ممکن است از نقطه دیگری از بدن، مانند پا، خارج شده باشد.
نکته مهم این است که سوختگی ناشی از برق می‌تواند بسیار عمیق‌تر از چیزی باشد که روی پوست دیده می‌شود؛ بنابراین حتی سوختگی‌های کوچک نیز باید توسط پزشک بررسی شوند.
بعد از برق‌گرفتگی چه کارهایی ممنوع است؟
برخی اقدامات اشتباه می‌توانند وضعیت مصدوم و حتی امدادرسان را خطرناک‌تر کنند.
* تا زمانی که جریان برق قطع نشده، فرد را لمس نکنید.
* برای دور کردن مصدوم از وسایل فلزی، اجسام خیس یا دست خالی استفاده نکنید.
* روی فرد یا وسیله برقی که هنوز به جریان متصل است، آب نریزید.
* به فرد مصدوم غذا یا نوشیدنی ندهید.
* اگر احتمال آسیب به سر، گردن یا ستون فقرات وجود دارد، او را بی‌دلیل جابه‌جا نکنید.
* حتی اگر فرد احساس می‌کند حالش خوب است، احتمال آسیب‌های داخلی را نادیده نگیرید.
چرا بعد از برق‌گرفتگی باید به پزشک مراجعه کرد، حتی اگر حال فرد خوب باشد؟
یکی از خطرات مهم برق‌گرفتگی، تأثیر آن بر عملکرد قلب است.
به گفته دکتر فیاض، جریان برق می‌تواند ریتم طبیعی قلب را مختل کند و برخی مشکلات ممکن است حتی چند دقیقه تا چند ساعت بعد ظاهر شوند.
علاوه بر مشکلات قلبی، برق‌گرفتگی ممکن است باعث آسیب‌های زیر شود:
* سوختگی عمیق بافت‌ها
* آسیب عضلات و کلیه‌ها
* شکستگی استخوان در اثر انقباض شدید عضلات یا زمین خوردن
* آسیب عصبی و اختلالات حسی
به همین دلیل، انجام نوار قلب (ECG) در بیمارستان یکی از بررسی‌های مهم پس از برق‌گرفتگی است.
اگر فرد دچار بیهوشی، سوختگی، درد قفسه سینه، تپش قلب، تنگی نفس، تشنج یا بی‌حسی شده باشد، باید فوراً تحت مراقبت پزشکی قرار بگیرد.
چه افرادی بعد از برق‌گرفتگی باید فوراً به بیمارستان مراجعه کنند؟
به گفته دکتر فیاض، افرادی که در معرض جریان برق قرار گرفته‌اند، باید از نظر آسیب‌های احتمالی ارزیابی شوند. مراجعه فوری به بیمارستان به‌ویژه برای گروه‌های زیر ضروری است:
* افرادی که بیهوش شده‌اند یا تنفس و ضربان قلب آن‌ها مختل شده است.
* افرادی که دچار سوختگی شده‌اند، حتی اگر سوختگی کوچک باشد.
* افرادی که با برق فشار قوی یا سیم‌های برق برخورد داشته‌اند.
* افرادی که دچار صاعقه‌زدگی شده‌اند.
* کودکان و زنان باردار.
* افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی.
* کسانی که پس از حادثه دچار سردرگمی، سردرد شدید، اختلال بینایی یا درد عضلانی شده‌اند.
برق‌گرفتگی خفیف یا برخورد صاعقه چطور؟
گاهی فرد فقط هنگام لمس کلید یا وسیله برقی، احساس سوزن‌سوزن شدن یا شوک خفیفی دارد.
به گفته دکتر فیاض، اگر این حالت بسیار کوتاه باشد و هیچ علامتی مانند سوختگی، بیهوشی یا درد ایجاد نشود، معمولاً خطر کمتری دارد. بااین‌حال، در صورت بروز علائم بعدی یا وجود هرگونه تردید، باید به پزشک مراجعه کرد.
در مورد صاعقه نیز یک نکته مهم وجود دارد: فردی که دچار صاعقه‌زدگی شده، پس از پایان تماس با صاعقه، الکتریسیته را در بدن خود ذخیره نمی‌کند. بنابراین پس از اطمینان از ایمن بودن محیط، لمس کردن او برای کمک‌رسانی خطری از نظر انتقال برق ندارد. این افراد ممکن است به احیای قلبی ریوی فوری نیاز داشته باشند.
چگونه از برق‌گرفتگی در خانه جلوگیری کنیم؟
رعایت چند نکته ساده می‌تواند خطر برق‌گرفتگی را به میزان زیادی کاهش دهد:
* با دست خیس به کلید برق، پریز یا دوشاخه دست نزنید.
* سیم‌های آسیب‌دیده، پریزهای شکسته و دوشاخه‌های معیوب را تعویض کنید.
* از وسایل برقی دارای اتصال به زمین استفاده کنید.
* محافظ جان (RCCB یا ELCB) نصب کنید تا در صورت بروز نشتی جریان، برق به‌طور خودکار قطع شود.
* برای پریزهای برق، به‌ویژه در خانه‌هایی که کودک دارند، از محافظ استفاده کنید.
* چند وسیله پرمصرف را به یک چندراهی متصل نکنید.
* هنگام بارندگی از سیم‌های برق افتاده و تیرهای برق آسیب‌دیده فاصله بگیرید.
* اصول اولیه احیای قلبی ریوی را یاد بگیرید.
همچنین تعمیر سیم‌کشی و تجهیزات برقی معیوب را به برق‌کار متخصص بسپارید و شخصاً برای رفع نقص‌های خطرناک اقدام نکنید.
جمع‌بندی؛ در برق‌گرفتگی، اول ایمنی و بعد کمک‌رسانی!
در مواجهه با فرد برق‌گرفته، عجله برای لمس مصدوم می‌تواند جان شما را هم به خطر بیندازد. ابتدا جریان برق را قطع کنید، سپس با اورژانس تماس بگیرید و تنفس فرد را بررسی کنید.
اگر مصدوم نفس نمی‌کشد، احیای قلبی ریوی را آغاز کنید. سوختگی‌ها را با آب خنک درمان اولیه کنید و به یاد داشته باشید که حتی در صورت بهبود ظاهری، برق‌گرفتگی ممکن است آسیب‌های پنهانی به قلب، عضلات و اعصاب وارد کرده باشد.
مهم‌ترین نکته این است: ابتدا خودتان را ایمن کنید تا بتوانید جان فرد دیگری را نجات دهید.