تا به حال هنگام تماشای ویدئو یا گشت‌وگذار در شبکه‌های اجتماعی احساس کرده‌اید چشم‌هایتان می‌سوزد و دیدتان کمی تار شده است؟ شاید تصور کنید این مشکل فقط به دلیل خستگی چشم یا نور صفحه‌نمایش است؛ اما گاهی علت اصلی آن خشکی چشم است.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی‌مای‌هلث؛ امروزه گوشی‌های هوشمند بخش جدایی‌ناپذیر زندگی ما شده‌اند. از چک کردن پیام‌ها و تماشای ویدئو گرفته تا مرور شبکه‌های اجتماعی پیش از خواب، ساعت‌های زیادی را به صفحه‌نمایش خیره می‌شویم. این عادت می‌تواند باعث سوزش، خشکی، قرمزی، احساس وجود جسم خارجی در چشم و تاری موقت دید شود.
اما چگونه می‌توان فهمید مشکل از خستگی چشم است یا خشکی چشم؟
چرا بعد از کار با گوشی چشم‌ها می‌سوزند؟
یکی از مهم‌ترین دلایل سوزش چشم هنگام استفاده طولانی‌مدت از گوشی، کاهش تعداد پلک زدن است.
به گفته دکتر بهارتیا، بسیاری از افراد هنگام استفاده از گوشی، به‌ویژه در ساعات پایانی شب، کمتر پلک می‌زنند و همین موضوع می‌تواند باعث خشکی و سوزش چشم شود.
به‌طور طبیعی، افراد در هر دقیقه حدود ۱۵ تا ۲۰ بار پلک می‌زنند. هر بار پلک زدن، لایه نازکی از اشک و چربی را روی سطح چشم پخش می‌کند و به حفظ رطوبت آن کمک می‌کند.
اما هنگام خیره شدن به صفحه‌نمایش، تعداد پلک زدن ممکن است بیش از نصف کاهش پیدا کند. در نتیجه، اشک سریع‌تر تبخیر می‌شود و سطح چشم دچار خشکی و تحریک می‌شود.
قرار گرفتن در معرض باد مستقیم پنکه یا کولر نیز می‌تواند این وضعیت را تشدید کند.
تفاوت خستگی چشم دیجیتال با خشکی چشم چیست؟
اگرچه هر دو مشکل می‌توانند پس از استفاده طولانی از گوشی ایجاد شوند، اما علائم آن‌ها یکسان نیست.
خستگی چشم دیجیتال (Digital Eye Strain) زمانی اتفاق می‌افتد که چشم‌ها برای مدت طولانی روی اجسام نزدیک، مانند صفحه گوشی یا کامپیوتر، تمرکز می‌کنند.
علائم رایج آن عبارت‌اند از:
- درد مبهم اطراف چشم و ابروها
- احساس سنگینی و خستگی پلک‌ها
- سردرد
- دشواری در تمرکز
- تاری دید که معمولاً با استراحت بهتر می‌شود.
خشکی چشم (Dry Eye) زمانی ایجاد می‌شود که چشم اشک کافی تولید نمی‌کند یا اشک با سرعت زیادی تبخیر می‌شود.
علائم آن شامل موارد زیر است:
- سوزش و احساس گزگز چشم
- احساس وجود شن یا جسم خارجی در چشم
- قرمزی و تحریک چشم
- اشک‌ریزش بیش از حد
- تاری موقت دید که ممکن است با پلک زدن برطرف شود.
دکتر گاجالا توضیح می‌دهد که استفاده طولانی از صفحه‌نمایش می‌تواند هر دو مشکل را ایجاد کند؛ زیرا کاهش پلک زدن باعث اختلال در پخش اشک می‌شود و تمرکز مداوم روی فاصله نزدیک نیز به خستگی چشم منجر می‌شود.
البته عواملی مانند آلرژی، التهاب پلک، استفاده از لنزهای تماسی، گردوغبار و برخی داروها نیز می‌توانند در ایجاد ناراحتی چشم نقش داشته باشند.
آیا نور آبی گوشی به چشم آسیب می‌زند؟
نور آبی صفحه‌نمایش یکی از عواملی است که اغلب به‌عنوان علت سوزش و خستگی چشم مطرح می‌شود؛ اما تاکنون شواهد علمی قطعی وجود ندارد که نشان دهد میزان نور آبی ساطع‌شده از گوشی‌های معمولی باعث آسیب دائمی به چشم می‌شود.
به گفته دکتر بهارتیا، کاهش پلک زدن و تمرکز طولانی‌مدت روی صفحه‌نمایش از دلایل شایع‌تر ناراحتی چشم هستند.
کاهش روشنایی صفحه، جلوگیری از بازتاب نور و استفاده از حالت شب (Night Mode) می‌تواند راحتی چشم را افزایش دهد؛ اما این تنظیمات جایگزین استراحت کافی و عادت‌های صحیح استفاده از گوشی نیستند.
چگونه از سوزش چشم هنگام استفاده از گوشی جلوگیری کنیم؟
با رعایت چند نکته ساده می‌توانید احتمال خشکی و سوزش چشم را کاهش دهید:
۱. قانون ۲۰-۲۰-۲۰ را رعایت کنید: هر ۲۰ دقیقه، به مدت حداقل ۲۰ ثانیه به نقطه‌ای در فاصله حدود ۶ متری نگاه کنید تا چشم‌ها استراحت کنند.
۲. آگاهانه پلک بزنید: هنگام مطالعه یا کار با گوشی، سعی کنید پلک‌ها را کامل ببندید و باز کنید تا اشک به‌خوبی روی سطح چشم پخش شود.
۳. گوشی را کمی پایین‌تر از سطح چشم نگه دارید: نگاه کردن به سمت پایین باعث می‌شود سطح کمتری از چشم در معرض هوا قرار بگیرد و تبخیر اشک کاهش یابد.
۴. از باد مستقیم دوری کنید: پنکه و دریچه کولر را طوری تنظیم کنید که باد مستقیماً به صورت و چشم‌ها برخورد نکند.
۵. در صورت نیاز از قطره اشک مصنوعی استفاده کنید: قطره‌های روان‌کننده چشم می‌توانند به کاهش خشکی کمک کنند. اگر به‌طور مکرر به این قطره‌ها نیاز دارید، بهتر است از انواع بدون مواد نگهدارنده با نظر پزشک استفاده کنید.
۶. به چشم‌ها استراحت بدهید: از خیره شدن طولانی و بدون وقفه به صفحه‌نمایش خودداری کنید.
چه زمانی برای سوزش چشم باید به چشم‌پزشک مراجعه کنیم؟
اگر سوزش چشم با کمی استراحت برطرف شود، ممکن است ناشی از استفاده طولانی از صفحه‌نمایش باشد. اما تکرار یا ادامه‌دار شدن این مشکل را نباید نادیده گرفت.
دکتر بهارتیا توصیه می‌کند اگر برای چند هفته به‌صورت روزانه به قطره اشک مصنوعی نیاز دارید، یا قرمزی و درد چشم ادامه پیدا می‌کند و تاری دید برطرف نمی‌شود، حتماً به چشم‌پزشک مراجعه کنید.
یکی از علت‌های احتمالی خشکی چشم که ممکن است به درمان تخصصی نیاز داشته باشد، اختلال عملکرد غدد میبومین (Meibomian Gland Dysfunction) است.
این غدد در پلک‌ها قرار دارند و چربی موردنیاز برای جلوگیری از تبخیر سریع اشک را تولید می‌کنند. اگر این غدد مسدود شوند، لایه اشکی پایداری خود را از دست می‌دهد و خشکی چشم تشدید می‌شود.
دکتر گاجالا نیز تأکید می‌کند اگر با وجود اصلاح عادت‌های استفاده از گوشی، علائم همچنان ادامه دارند، معاینه چشم ضروری است.
در صورت بروز درد شدید، قرمزی قابل‌توجه، حساسیت به نور یا ترشحات چشمی، باید سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید. تغییر ناگهانی بینایی یا قرمزی دردناک چشم، به‌خصوص در افرادی که از لنز تماسی استفاده می‌کنند، نیازمند بررسی فوری است.
همچنین بدون تجویز پزشک از قطره‌های چشمی آنتی‌بیوتیک، کورتونی یا قطره‌های برطرف‌کننده قرمزی استفاده نکنید.
جمع‌بندی؛ سوزش چشم را به حساب خستگی نگذارید!
سوزش چشم پس از ساعت‌ها استفاده از گوشی همیشه به دلیل نور صفحه‌نمایش نیست. کاهش پلک زدن، تبخیر سریع اشک و تمرکز طولانی‌مدت روی اجسام نزدیک از مهم‌ترین عوامل ایجاد این مشکل هستند.
رعایت قانون ۲۰-۲۰-۲۰، پلک زدن کامل و استراحت دادن به چشم‌ها می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. بااین‌حال، اگر سوزش و خشکی چشم ادامه‌دار یا مکرر است، بهتر است برای تشخیص علت اصلی و دریافت درمان مناسب به چشم‌پزشک مراجعه کنید.