امروز ۵ آبان ۱۴۰۵ است و ۲۴۱ روز از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران (۹ اسفند ۱۴۰۴) و آغاز جنگ ۴۰ روزه و همچنین ۲۰۳ روز از زمان آتش‌بس (۱۸ فروردین ۱۴۰۵) می‌گذرد؛ آتش‌بسی که در ۱۷ تیر ۱۴۰۵ نقض شد و آمریکا درگیری نظامی دیگری به ایران تحمیل کرد که ۱۷ روز به طور مداوم به طول انجامید و پس از آن نیز به صورت پراکنده ادامه یافت. روز گذشته، مقامات پاکستان، ترکیه و عربستان به تهران سفر و با مقامات ایرانی دیدار کردند. به گفته اسرائیل هیوم، وزیر دفاع عربستان پیشنهاد داده از طریق تهران، یک میلیارد دلار به انصارالله برای آتش‌بس پرداخت کند.
تحولات مربوط به جنگ، آتش بس و مذاکره در روز گذشته را از لینک زیر بخوانید:
اخبار مربوط به جنگ، آتش بس و مذاکره در روز جاری، ۵ آبان ۱۴۰۵ هم به شرح زیر است:
وزیر خارجه عمان: امنیت خلیج فارس بدون مشارکت ایران ممکن نیست / مسئله این نیست که شما با ایران دوست هستید یا دشمن؛ امروز ایران یک واقعیت است / مسئله هسته‌ای و موضوع تنگه هرمز هر دو غیرقابل حل شده‌اند، زیرا قدرت‌های خارجی همچنان شرایط و چارچوب تعاملات را تعیین می‌کنند / خواستار ایجاد یک ساختار امنیتی فراگیر با مشارکت ایران، عراق و شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس هستیم ۱۴۰۵/۰۸/۰۴ - ۲۳:۵۱
ایرنا: وزیر امور خارجه عمان با انتقاد از سیاست قدرت‌های خارجی برای کنار گذاشتن ایران از ترتیبات امنیتی خلیج فارس و معرفی تهران به‌عنوان تهدید منطقه‌ای، تأکید کرد که هرگونه ساختار امنیتی بدون مشارکت ایران ممکن نیست.
بدر بن حمد البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان روز دوشنبه طی سخنانی در دانشگاه کمبریج با عنوان «امنیت فراگیر در خلیج فارس» تصریح کرد: «شاید زیان‌بارترین اولویتی که از خارج بر منطقه تحمیل شده، الزام به کنار گذاشتن ایران بوده است. نه‌فقط کنار گذاشتن ایران، بلکه بدتر از آن، معرفی این کشور به‌عنوان تهدیدی که امنیت منطقه باید در برابر آن سازمان‌دهی شود»
وی افزود: به جای ایجاد یک ساختار امنیتی واقعی برای حفظ روابط باثبات میان هشت کشور خلیج فارس، نظام منطقه‌ای بی‌ثباتی شکل گرفته که بر این تصور کاملاً نادرست استوار است که میان ایران و کشورهای عربی خلیج فارس خصومتی بنیادین وجود دارد.
وزیر خارجه عمان با رد این تصور تأکید کرد: «چنین خصومت بنیادینی وجود ندارد. البته مشکلاتی وجود دارد، اما واقعیت آشکار این است که عرب‌ها و ایرانی‌ها قرن‌ها در کنار یکدیگر و در صلح در اطراف خلیج فارس زندگی کرده‌اند.»
البوسعیدی ادامه داد: «مسئله این نیست که شما با ایران دوست هستید یا دشمن. امروز ایران یک واقعیت است، با ۹۳ میلیون نفر جمعیت و سه هزار سال تاریخ و تقریباً نیمی از سواحل خلیج فارس. هرگونه ساختار امنیتی در خلیج فارس که ایران را دربر نگیرد، ذاتاً بی‌ثبات و از اساس معیوب است.»
وی خاطرنشان کرد که تحولات اخیر هزینه سنگین تداوم تصور نادرست خصومت با ایران و سیاست کنار گذاشتن این کشور از ترتیبات امنیتی منطقه را آشکار کرده است.
رئیس دستگاه دیپلماسی عمان با بیان اینکه ایران نزدیک به نیم قرن به‌صورت نظام‌مند از ایفای نقش معنادار در ترتیبات امنیتی خلیج فارس محروم شده است، تصریح کرد که این سیاست پیامدهای عمیقاً منفی نه‌تنها برای ایران، بلکه برای کل منطقه داشته است.
وی با بیان اینکه تلاش برای متقاعد کردن دوستان و متحدان خارج از منطقه برای درک این واقعیت که ایران دشمن یا تهدیدی علیه امنیت منطقه‌ای نیست، ممکن است بی ارزش نباشد، تصریح کرد: «اما این کار ضروری نیست، زیرا راه‌حل به دوستان و متحدان خارج از منطقه وابسته نیست.»
البوسعیدی تأکید کرد که کشورهای منطقه باید مسئولیت طراحی، توسعه و اجرای ساختار امنیتی جدید را خود بر عهده بگیرند و پیش از آنکه راه‌حل‌های دیگری از خارج بر منطقه تحمیل شود، گفت‌وگوهای فراگیر منطقه‌ای را آغاز کنند.
انتقاد از وابستگی امنیتی منطقه به آمریکا
وزیر امور خارجه عمان در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از وابستگی طولانی‌مدت امنیت خلیج فارس به قدرت‌های خارجی گفت که کشورهای منطقه برای دهه‌ها مسیر به‌ظاهر آسان‌تری را انتخاب کرده و تأمین امنیت خود را به دیگران سپرده‌اند.
وی توضیح داد که قدرت‌های خارجی از طریق پیمان‌های نظامی، همکاری‌های اطلاعاتی، استقرار ناوگان‌های دریایی، سامانه‌های پدافند هوایی و نیروهای نظامی، در ترتیبات امنیتی خلیج فارس نقش‌آفرینی کرده‌اند، اما این حضور با اولویت‌های سیاسی و منافع ملی آن‌ها همراه بوده که همواره با منافع مشترک کشورهای منطقه و مردم آن همسو نبوده است.
البوسعیدی تصریح کرد: «ممکن است این مسیر در آغاز انتخاب آن، منطق قانع‌کننده‌ای داشته باشد، اما هزینه سیاسی بلندمدت آن بیش از اندازه سنگین بوده است.»
وی با اشاره به دکترین کارتر در سال ۱۹۸۰ که امنیت خلیج فارس را یکی از منافع حیاتی آمریکا تعریف کرد، روند گسترش حضور نظامی واشنگتن در منطقه، از تأسیس فرماندهی مرکزی آمریکا در سال ۱۹۸۳ تا استقرار ناوگان پنجم این کشور در بحرین و ایجاد پایگاه نظامی در قطر را تشریح کرد.
وزیر خارجه عمان گفت که هرچند این ترتیبات در مقاطعی دستاوردهایی داشته‌اند، محدودیت‌ها و پیامدهای منفی آن‌ها نیز به‌مرور آشکار شده است.
وی تأکید کرد که تداوم اتکای کشورهای منطقه به قدرت‌های خارجی مانع توسعه سازوکارهای مستقل امنیتی شده و مسائل منطقه‌ای را پیچیده‌تر و در مواردی عملاً غیرقابل حل کرده است.
انتقاد از نقش قدرت‌های خارجی در پیچیده شدن پرونده هسته‌ای ایران و تنگه هرمز
البوسعیدی با اشاره به مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا و گفت‌وگوهای مربوط به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، این دو پرونده را نمونه‌هایی از پیامدهای وابستگی امنیتی منطقه به قدرت‌های خارجی دانست.
وی تصریح کرد: «مسئله هسته‌ای و موضوع تنگه هرمز هر دو غیرقابل حل شده‌اند، زیرا قدرت‌های خارجی همچنان شرایط و چارچوب تعاملات را تعیین می‌کنند، در حالی که قدرت‌های منطقه‌ای نمی‌توانند مسئولیت جمعی ایجاد ترتیبات امنیتی خود را بر عهده بگیرند و درباره آن به اجماع برسند.»
وزیر امور خارجه عمان در تشریح نقش میانجی‌گرانه مسقط در مذاکرات ایران و آمریکا گفت که پنج دور گفت‌وگوی غیرمستقیم در ماه‌های آوریل و مه ۲۰۲۵ و سه دور دیگر در فوریه ۲۰۲۶ با تسهیلگری عمان برگزار شد.
وی با یادآوری اینکه این مذاکرات با هدف حل اختلافات هسته‌ای و پایان دادن به ۴۷ سال خصومت متقابل میان تهران و واشنگتن انجام شد، تأکید کرد: «عمان معتقد بود که مذاکرات میان ایران و ایالات متحده پیشرفت قابل‌توجهی داشته و دستیابی به توافق در دسترس بوده است. ما همچنان امروز نیز بر همین ارزیابی تأکید داریم.»
البوسعیدی با اشاره به تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در شرایطی که مذاکرات هسته‌ای همچنان جریان داشت، گفت که بازگشت دو طرف به میز مذاکره پس از جنگ بسیار دشوار شده است، هرچند مؤلفه‌های اساسی برای دستیابی به توافق همچنان وجود دارند.
وی در ادامه به گفت‌وگوهای عمان و ایران درباره امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز اشاره کرد و از پیشرفت در تهیه چارچوب اولیه یک توافق موقت خبر داد.
رئیس دستگاه دیپلماسی عمان گفت: «گفت‌وگوهای سطح بالا و رایزنی‌های فنی میان عمان و ایران به شکل‌گیری چارچوب اولیه یک توافق موقت منجر شده است، اما حتی این توافق نیز با موانع سیاسی روبه‌رو است.»
وی افزود که اجرای چنین ترتیباتی مستلزم آمادگی ایران و آمریکا برای مصالحه و دستیابی به تفاهمی عمل‌گرایانه است که بازگرداندن برخی اقداماتی را نیز دربر گیرد که در جریان جنگ اخیر انجام شده و تا حد زیادی موجب توقف تردد دریایی شده‌اند.
پیشنهاد پیمان عدم تعرض با مشارکت ایران
وزیر امور خارجه عمان در ادامه سخنرانی خود خواستار ایجاد یک ساختار امنیتی فراگیر با مشارکت ایران، عراق و شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس شد.
وی با اشاره به نشست تاریخی وزیران خارجه هشت کشور ساحلی خلیج فارس در مسقط در نوامبر ۱۹۷۶ گفت که هدف آن نشست ایجاد ترتیبات امنیت جمعی بود، اما تحولات سیاسی و نظامی دهه‌های بعد مانع تحقق این ابتکار شد.
البوسعیدی با تأکید بر ضرورت احیای آرمان آن نشست گفت: «می‌توان بار دیگر آن نشست را برگزار کرد. دستور کار آن نیز می‌تواند و باید بلندپروازانه باشد.»
وی افزود: «هدف باید دستیابی به یک پیمان عدم تعرض میان هر هشت کشور باشد. این پیش‌شرط اساسی ایجاد یک ساختار امنیتی منطقه‌ای واقعاً فراگیر است.»
رئیس دستگاه دیپلماسی عمان تصریح کرد که چنین توافقی به دلیل وجود اختلافات و بی‌اعتمادی‌های دیرینه آسان نخواهد بود، اما درک مشترکی در حال شکل‌گیری است که آینده امنیت خلیج فارس باید با مشارکت همه کشورهای منطقه تعریف شود و دیگر نمی‌تواند بر همکاری قدرت‌های خارجی متکی باشد.
وی خاطرنشان کرد که این رویکرد به معنای قطع همکاری با شرکای خارجی نیست، بلکه نقش آن‌ها در ساختار امنیتی منطقه دیگر نباید نقش اصلی باشد.
البوسعیدی ابراز امیدواری کرد که همکاری‌های خارجی به‌تدریج از تعهدات نظامی به سمت سرمایه‌گذاری، توسعه اقتصادی و مشارکت در آینده همه کشورهای خلیج فارس تغییر جهت دهد.
وزیر خارجه عمان همچنین فاش کرد که موضوع ایجاد ساختار امنیتی فراگیر منطقه‌ای پیش‌تر در گفت‌وگوهای ایران و آمریکا نیز مطرح شده بود.
وی گفت: «این ایده تازه یا غیرمنتظره‌ای نیست، بلکه موضوعی است که من ساعت‌های زیادی درباره آن با ایران و ایالات متحده گفت‌وگو کرده‌ام.»
البوسعیدی در پایان تأکید کرد که با وجود دشواری‌های سیاسی و دیپلماتیک، مسیر آینده امنیت منطقه روشن است و کشورهای خلیج فارس باید از هم‌اکنون برای ایجاد ترتیبات امنیتی مستقل و فراگیر اقدام کنند.
وی افزود: «اگر کشورهای خلیج فارس پیش‌قدم شوند و مسئولیت خود را بر عهده بگیرند، می‌توان به امنیت منطقه‌ای فراگیر دست یافت. تلاش برای دستیابی به چنین هدفی در شرایط کنونی شاید در نگاه نخست خلاف انتظار به نظر برسد، اما در حقیقت تنها مسیر عقلانی پیش رو است.»
فارس: یک رسانه صهیونیستی گمانه‌زنی جدیدی درباره هدف وزیر دفاع عربستان سعودی به تهران مطرح کرده است.
رسانه اسرائیلی «اسرائیل هیوم» گزارش داده «خالد بن سلمان» وزیر دفاع عربستان سعودی به ایران سفر کرده است تا درباره برقراری آتش‌بس با جنبش انصارالله یمن مذاکره کند.
گفته می‌شود ریاض پیشنهاد داده است از طریق تهران، یک میلیارد دلار به این گروه مورد حمایت ایران پرداخت کند. یک منبع مدعی شده است که بن سلمان حتی این مبلغ را با خود به ایران آورده بود.
پیش از این وزارت خارجه عربستان سعودی گفته بود سفر وزیر دفاع این کشور به تهران در چارچوب تلاش‌ها برای کاستن از تنش‌ها است.
در این بیانیه همچنین ادعا شده بود که هدف از این سفر تشویق طرف‌ها به گفت‌وگوها و راه حل‌های دیپلماتیک میان طرف‌های بحران کنونی است.