خوابیدن با دهان باز گاهی اوقات طبیعی است، اما اگر هر شب تکرار شود، ممکن است نشانه گرفتگی بینی یا اختلالات تنفسی هنگام خواب باشد. این عادت علاوه بر خشکی دهان و بوی بد نفس، می‌تواند سلامت دندان‌ها و کیفیت خواب را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ خوابیدن با دهان باز، به‌ویژه هنگام سرماخوردگی یا گرفتگی بینی، اتفاق رایجی است. اگر صبح با احساس خوبی از خواب بیدار شوید، شاید این موضوع چندان نگران‌کننده به نظر نرسد. اما اگر هر شب تکرار شود، ممکن است پیامدهایی فراتر از ناراحتی ساده داشته باشد.
تنفس از راه دهان می‌تواند باعث خشکی دهان، تشدید بوی بد نفس و افزایش خطر مشکلات دندانی شود. همچنین، گاهی نشانه وجود مشکلی در بینی یا مسیر تنفسی هنگام خواب است. بنابراین، اگر این عادت به‌طور مداوم تکرار می‌شود، بهتر است علت آن مشخص شود.
چرا تنفس از راه بینی بهتر است؟
بینی هوا را پیش از رسیدن به ریه‌ها تصفیه می‌کند و آن را گرم و مرطوب می‌سازد. هنگام تنفس از راه دهان، بخشی از این فرایندها انجام نمی‌شود و هوای سردتر و خشک‌تر مستقیماً وارد دهان و گلو می‌شود.
دکتر روهیت اودایا پراساد، متخصص گوش، حلق و بینی و کاشت حلزون در بیمارستان‌های KIMS بنگلور، توضیح می‌دهد که بینی علاوه بر فیلترکردن گردوغبار و عوامل بیماری‌زا، به تنظیم دما و رطوبت هوا کمک می‌کند. همچنین در تولید اکسید نیتریک نقش دارد؛ گازی که به گشادشدن عروق خونی و بهبود استفاده بدن از اکسیژن کمک می‌کند.
تنفس گاه‌به‌گاه از راه دهان هنگام سرماخوردگی معمولاً بی‌خطر است، اما تداوم آن ممکن است به گرفتگی بینی، آلرژی یا مشکلات مسیر تنفسی مربوط باشد.
خوابیدن با دهان باز چه عوارضی دارد؟
خشکی دهان و گلودرد: عبور هوا از دهان می‌تواند بافت‌های دهان و گلو را خشک کند و باعث احساس ناراحتی هنگام بیدارشدن شود.
بوی بد دهان: بزاق به پاک‌سازی ذرات غذا و باکتری‌ها کمک می‌کند. کاهش رطوبت دهان می‌تواند زمینه را برای بوی نامطبوع نفس فراهم کند.
پوسیدگی دندان و التهاب لثه: بزاق از دندان‌ها و بافت‌های دهان محافظت می‌کند. کاهش آن می‌تواند خطر پوسیدگی دندان، التهاب لثه و خونریزی لثه را افزایش دهد.
ترک‌خوردگی لب‌ها و پوشش روی زبان: خشکی دهان در طول شب ممکن است باعث خشکی و ترک لب‌ها یا احساس پوشیده‌شدن سطح زبان شود.
خرخر و خواب ناآرام: تنفس از راه دهان گاهی با تنگ‌شدن مسیر تنفسی همراه است و می‌تواند در بروز خرخر نقش داشته باشد.
آیا تنفس از راه دهان کیفیت خواب را کاهش می‌دهد؟
بله. اگر تنفس دهانی با مشکلات مسیر تنفسی همراه باشد، ممکن است خواب را مختل کند و باعث شود حتی پس از خواب کافی، همچنان احساس خستگی داشته باشید.
یکی از مشکلات احتمالی، آپنه انسدادی خواب است؛ اختلالی که در آن مسیر تنفسی فوقانی هنگام خواب بارها تنگ یا مسدود می‌شود و تنفس طبیعی را مختل می‌کند.
خرخر بلند، نفس‌نفس‌زدن یا احساس خفگی هنگام خواب، سردرد صبحگاهی و خواب‌آلودگی شدید در طول روز از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند.
البته تنفس از راه دهان به‌تنهایی به معنای ابتلا به آپنه خواب نیست و برای تشخیص، باید علائم دیگر و سابقه پزشکی فرد نیز بررسی شود.
دکتر پراساد هشدار می‌دهد که اختلال خواب ناشی از مشکلات تنفسی می‌تواند تمرکز، خلق‌وخو و سطح انرژی روزانه را تحت تأثیر قرار دهد.
خوابیدن با دهان باز چه تأثیری بر کودکان دارد؟
تنفس مداوم از راه دهان در کودکان اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا صورت و فک آن‌ها هنوز در حال رشد است.
این مشکل ممکن است با بزرگ‌شدن لوزه‌ها یا لوزه سوم، آلرژی یا سایر عواملی مرتبط باشد که عبور هوا از بینی را دشوار می‌کنند.
به گفته متخصصان، تنفس دهانی طولانی‌مدت در کودکان ممکن است با تغییرات رشد صورت و فک، از جمله بلندتر و باریک‌ترشدن صورت، بلندشدن قوس کام و نامرتبی دندان‌ها ارتباط داشته باشد.
خواب بی‌کیفیت نیز ممکن است به شکل بی‌قراری، کاهش توجه یا دشواری تمرکز در مدرسه بروز کند.
اگر کودک شما مرتب با دهان باز می‌خوابد، خرخر می‌کند یا حتی در طول روز از راه دهان نفس می‌کشد، بهتر است او را نزد متخصص کودکان یا گوش، حلق و بینی ببرید.
چرا بعضی افراد هنگام خواب با دهان باز نفس می‌کشند؟
این مشکل معمولاً زمانی رخ می‌دهد که تنفس از راه بینی دشوار شده باشد. از دلایل رایج آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- گرفتگی بینی ناشی از سرماخوردگی، عفونت سینوس‌ها یا آلرژی
- انحراف تیغه بینی یا وجود پولیپ بینی
- بزرگ‌شدن لوزه‌ها یا لوزه سوم، به‌ویژه در کودکان
- آپنه خواب یا سایر مشکلاتی که مسیر تنفسی را تنگ می‌کنند
- خوابیدن به پشت که ممکن است باعث عقب‌رفتن فک و زبان شود
- مصرف الکل یا داروهای آرام‌بخش پیش از خواب که عضلات اطراف مسیر تنفسی را شل می‌کنند
گاهی حتی پس از بهبود سرماخوردگی نیز تنفس دهانی ادامه پیدا می‌کند. اگر این اتفاق مرتب تکرار می‌شود، بهتر است به‌جای بی‌اهمیت دانستن آن، علت زمینه‌ای بررسی شود.
چگونه از خوابیدن با دهان باز جلوگیری کنیم؟
راهکار مناسب به علت مشکل بستگی دارد. اگر گرفتگی بینی یا خشکی هوای اتاق عامل اصلی باشد، رعایت چند نکته می‌تواند کمک‌کننده باشد:
- استفاده از اسپری یا شست‌وشوی بینی با محلول نمکی برای کاهش گرفتگی بینی
- تمیز نگه‌داشتن رختخواب و کاهش تماس با گردوغبار، دود و عوامل حساسیت‌زا
- استفاده از دستگاه بخور تمیز در صورت خشک‌بودن هوای اتاق
- خوابیدن به پهلو، به‌ویژه اگر هنگام خوابیدن به پشت خرخر می‌کنید
- پرهیز از مصرف الکل نزدیک به زمان خواب، به‌خصوص در صورت خرخرکردن
- مسواک‌زدن روزانه دو بار با خمیردندان حاوی فلوراید و استفاده منظم از نخ دندان برای محافظت از دندان‌ها و لثه‌ها
اگر علت مشکل آلرژی باشد، پزشک می‌تواند درمان مناسب را پیشنهاد کند. گرفتگی مداوم بینی ممکن است به معاینه متخصص گوش، حلق و بینی نیاز داشته باشد. در صورت احتمال آپنه خواب نیز ممکن است انجام آزمایش خواب ضروری باشد.
آیا بستن دهان با چسب هنگام خواب بی‌خطر است؟
چسب‌زدن دهان هنگام خواب در شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان روشی برای تشویق تنفس از راه بینی محبوب شده است، اما شواهد علمی درباره فواید آن همچنان محدود است.
یک مرور نظام‌مند در سال ۲۰۲۵ که در مجله علمی PLOS ONE منتشر شد، ۱۰ مطالعه درباره چسب‌زدن دهان و روش‌های مشابه را بررسی کرد. نتایج نشان داد شواهد کافی برای تأیید اثربخشی این روش در درمان بیشتر افراد مبتلا به تنفس دهانی یا اختلالات تنفسی هنگام خواب وجود ندارد.
این روش به‌ویژه برای افرادی که گرفتگی بینی دارند، ممکن است خطرناک باشد.
اگر بینی‌تان گرفته است یا احتمال می‌دهید به آپنه خواب مبتلا باشید، دهان خود را هنگام خواب با چسب نبندید. همچنین این روش نباید برای کودکان استفاده شود. بهتر است پیش از امتحان‌کردن چنین روش‌هایی، علت تنفس دهانی را با پزشک بررسی کنید.
چه زمانی باید به متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کرد؟
اگر شما یا فرزندتان بیشتر شب‌ها با دهان باز می‌خوابید، به‌ویژه اگر این وضعیت چند هفته ادامه پیدا کرده است، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.
خرخر بلند، نفس‌نفس‌زدن یا قطع تنفس هنگام خواب، گرفتگی مداوم بینی و خستگی روزانه علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
به گفته دکتر پراساد، تنفس گاه‌به‌گاه از راه دهان معمولاً نگران‌کننده نیست؛ اما اگر هر شب تکرار شود، ممکن است نشانه گرفتگی بینی یا تنگی مسیر تنفسی باشد. شناسایی و درمان علت اصلی می‌تواند به بهبود خواب، حفظ سلامت دهان و دندان و رشد طبیعی کودکان کمک کند.
جمع‌بندی
خوابیدن با دهان باز در برخی مواقع طبیعی است، اما تکرار مداوم آن می‌تواند باعث خشکی دهان، افزایش خطر مشکلات دندانی و اختلال در کیفیت خواب شود. این عادت گاهی نیز نشانه وجود گرفتگی بینی یا مشکلات تنفسی هنگام خواب است.
به‌جای تکیه بر راهکارهای سریع و اثبات‌نشده، بهتر است علت اصلی مشخص شود؛ زیرا درمان عامل زمینه‌ای می‌تواند به تنفس راحت‌تر، خواب باکیفیت‌تر و حفظ سلامت دهان و دندان کمک کند.