محمدجواد لاریجانی، تحلیلگر مسائل سیاسی، در همایش «صلاح هسته‌ای» که با موضوع بازنگری و تأملی در تغییر دکترین هسته‌ای ایران در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، با اشاره به برخی ویژگی‌های فکری رهبر شهید اظهار کرد: یکی از ایده‌های بسیار خوب ایشان، مفهوم بصیرت بود. رهبر شهید در فهم قرآن نیز رویکردی داشتند که بر اساس آن، مفاهیم قرآنی باید در زندگی امروز مورد توجه قرار گیرد و هنگام خواندن هر آیه باید پرسید که این آیه برای زندگی امروز ما چه دستورالعملی دارد.
وی افزود: رهبر شهید معتقد بودند تاریخ نیز باید همواره زنده باشد و از آن درس و عبرت گرفت. به همین دلیل، وقتی درباره واقعه کربلا صحبت می‌کردند، مخاطب احساس می‌کرد که در همان موقعیت تاریخی قرار دارد و می‌تواند علت‌ها و درس‌های آن قیام را درک کند.
لاریجانی با اشاره به مفهوم «سبیل‌الله» و ارتباط آن با بصیرت گفت: بصیرت چهار مؤلفه مهم دارد؛ نخست، فهم درست و واقع‌بینانه از وضعیت و شرایطی است که در آن قرار داریم. دوم، پایداری در مسیر و دچار نشدن به نوسان در برابر سختی‌هاست. سوم، تشخیص وظیفه در هر وضعیت و چهارم، اقدام برای انجام آن وظیفه در زمان و اندازه مناسب است؛ نه زودتر و بیشتر از حد لازم و نه دیرتر و کمتر از آن.
جمهوری اسلامی در میدان چالش‌ها رشد کرده است
وی با بیان اینکه انقلاب اسلامی یک حادثه بزرگ اجتماعی بود، اظهار کرد: جمهوری اسلامی و مقاومت، دو واقعیت اجتماعی برآمده از انقلاب اسلامی هستند. جمهوری اسلامی به‌عنوان یک واقعیت اجتماعی، متولد شده و در شرایط مختلف رشد کرده است و پدیده مقاومت نیز از همین انقلاب شکل گرفته است.
این تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به چالش‌های پیش روی جمهوری اسلامی، نخستین چالش را مسئله کارآمدی دانست و تصریح کرد: همه ما علاقه‌مندیم کار خوبی انجام دهیم، اما مهم این است که آن کار را چقدر خوب انجام می‌دهیم. در سال‌های ابتدایی انقلاب، مدیریت متناسب با شرایط آن دوره وجود داشت، اما به‌تدریج نیازمند مدیریتی هستیم که کارآمدی را در عمل محقق کند.
لاریجانی با اشاره به کتاب «حکومت، مشروعیت و کارآمدی» که به گفته وی حدود ۳۲ تا ۳۳ سال پیش نوشته است، افزود: کارآمدی موضوع بسیار مهمی است و باید بدانیم چگونه بهتر کار کنیم. این چالش از ابتدای انقلاب وجود داشته و همچنان نیز با آن مواجه هستیم؛ هرچند در برخی حوزه‌ها پیشرفت‌هایی حاصل شده و در برخی بخش‌ها مشکلات باقی مانده است.
وی چالش دیگر را اختلاف جریان‌های سیاسی داخلی دانست و با اشاره به جریان اصلاحات و جریان طرفداران ولایت گفت: یکی از مباحث مطرح در جریان اصلاحات، حرکت به سمت نوعی سکولاریزه کردن حکومت و محدود کردن دین به حوزه خصوصی است؛ درحالی‌که اسلام درباره بخش عمومی زندگی نیز احکام و دستور دارد.
لاریجانی با اشاره به دیدگاه‌های برخی جریان‌های سیاسی در سال‌های ابتدایی انقلاب اظهار کرد: این بحث از همان ابتدای انقلاب وجود داشت و موضوع تازه‌ای نیست. برخی معتقد بودند اسلام برای اداره حکومت در دنیای امروز کارایی ندارد و نمی‌توان بر اساس آن کشور را اداره کرد؛ در مقابل، دیدگاه دیگر بر اجرای قوانین اسلام و نقش دین در اداره جامعه تأکید داشت.
وی ادامه داد: جمهوری اسلامی از ابتدا در چنین میدان چالش‌هایی شکل گرفته و رشد کرده است و این‌گونه نبوده که مسیر آن بدون اختلاف و مسئله باشد. البته در عمل، گاهی دو جریان به یکدیگر نزدیک می‌شوند، اما تفاوت دیدگاه‌های آنها در برخی موضوعات، از جمله سیاست خارجی، آشکارتر است.
اختلاف نگاه جریان‌های سیاسی در سیاست خارجی
این تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به تفاوت دیدگاه دو جریان در سیاست خارجی گفت: یک نگاه معتقد است که ایران با برخی اقدامات خود، از جمله ساخت موشک‌های دوربرد و پیگیری فناوری هسته‌ای، برای خود دشمن ایجاد می‌کند و باید در نهایت به توافقی راهگشا و نجات‌دهنده با آمریکا برسد؛ حتی اگر در این مسیر ناچار به پرداخت هزینه‌هایی شود.
وی افزود: در مقابل، نگاه دیگر مسئله ایران و آمریکا را فراتر از این موضوعات می‌داند و معتقد است اختلاف دو کشور از ابتدای پیروزی انقلاب وجود داشته است. از همان روز‌های نخست، قطعنامه‌ها و تحریم‌هایی با عناوینی مانند حقوق بشر و حمایت از تروریسم علیه ایران مطرح شده است.
لاریجانی با اشاره به چالش‌های خارجی جمهوری اسلامی اظهار کرد: برای شناخت این چالش‌ها باید دید کشور‌های مختلف جهان چه نگاهی به ایران دارند. در نگاه آمریکا و بخش عمده‌ای از دولت‌های اروپایی، ایران به‌عنوان قدرتی در منطقه دیده می‌شود که منافع آنها را به‌طور جدی تهدید می‌کند.
وی با اشاره به پیشرفت‌های ایران در حوزه‌های مختلف صنعتی و فناوری هسته‌ای گفت: ایران امروز به کشوری پیشرفته در منطقه تبدیل شده و در برخی صنایع پیشرفته و همچنین صنعت هسته‌ای جایگاه مهمی دارد. این پیشرفت‌ها در نگاه برخی کشور‌های غربی به‌عنوان یک نگرانی و تهدید تلقی می‌شود.
غرب از تبدیل ایران به قدرتی مستقل نگران است
این تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به برداشت خود از رویکرد قدرت‌های غربی نسبت به ایران گفت: پس از جنگ جهانی دوم، بحث رهبری جهان در سیاست آمریکا و برخی کشور‌های اروپایی اهمیت پیدا کرد. در دوره جنگ سرد، اتحاد جماهیر شوروی چالش بزرگی برای این رویکرد بود، اما پس از فروپاشی شوروی، موضوع رهبری جهان بیش از گذشته در ادبیات سیاسی غرب مطرح شد.
لاریجانی با بیان اینکه برخی سیاست‌های دونالد ترامپ این رویکرد را آشکارتر کرده است، افزود: به اعتقاد من، غرب به این نتیجه رسیده که ایران را نمی‌توان صرفاً با محاصره اقتصادی و فشار‌های مختلف مهار کرد و از همین رو، رویکرد‌های سخت‌گیرانه‌تری را دنبال می‌کند.
وی با اشاره به اظهارات مقام‌های آمریکایی و رژیم صهیونیستی درباره ایران گفت: برای نخستین بار در بیش از ۵۰ سالی که این موضوعات را دنبال می‌کنم، شاهد هستم که یک کشور مانند آمریکا به‌صورت رسمی از نابودی ایران صحبت می‌کند. رژیم صهیونیستی نیز چنین مواضعی دارد.
فتوای رهبر شهید درباره سلاح هسته‌ای از مبانی فقهی روشنی برخوردار است
لاریجانی در ادامه با اشاره به فتوای رهبر شهید درباره سلاح هسته‌ای اظهار کرد: این فتوا یکی از شاهکار‌های فقه شیعه است. جنگ از نگاه ما ضوابط و قواعدی دارد و این‌گونه نیست که برای پیروزی در جنگ بتوان هر اقدامی انجام داد.
وی افزود: کشتار مردم و کسانی که در جنگ نقشی ندارند، از نظر فقه شیعه و مکتب اهل‌بیت حرام است؛ چه این کار با بمب اتمی انجام شود، چه با موشک و خمپاره. سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیک نیز در اسلام ممنوع هستند.
این تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به گفت‌وگوی خود با رهبر شهید درباره مبنای فقهی این فتوا گفت: من زمانی درباره مبانی فقهی این فتوا با ایشان صحبت کردم و این احتمال را مطرح کردم که حکم صادرشده از باب احکام ثانویه باشد، اما ایشان تأکید کردند که برعکس است و حکم اولیه، حرمت کامل استفاده از این سلاح‌هاست.
لاریجانی با تأکید بر ضرورت تفکیک میان ساخت سلاح هسته‌ای و استفاده دفاعی از فناوری و دانش هسته‌ای گفت: توسعه صنایع هسته‌ای و استفاده از آن در حوزه دفاع، لزوماً به معنای ساخت بمب نیست. فناوری هسته‌ای می‌تواند در بخش‌های مختلف دفاعی، از جمله پیشران‌ها و حوزه‌های مرتبط با شناور‌ها و زیردریایی‌ها، کاربرد داشته باشد.
وی ادامه داد: آنچه ممنوع است، کشتن مردم و غیرنظامیانی است که در جنگ نقشی ندارند. حتی اگر دشمن از مردم به‌عنوان سپر انسانی استفاده کند، بحث فقهی آن شرایط خاصی دارد و نمی‌توان از این موضوع مجوزی برای قتل‌عام مردم برداشت کرد.
برای ایجاد بازدارندگی پایدار باید فراتر از توان فعلی فکر کرد
این تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به تهدید‌های نظامی علیه ایران گفت: اکنون دو سایه سنگین بر کشور وجود دارد؛ سایه جنگ و سایه ترور. در چنین شرایطی باید به‌گونه‌ای عمل کنیم که ایران به لقمه‌ای دشوار برای دشمن تبدیل شود.
لاریجانی با اشاره به ضرورت تقویت بازدارندگی کشور اظهار کرد: راهبرد رهبر شهید دو مرحله دارد؛ نخست، دور کردن سایه جنگ و ترور تا حد امکان و دوم، ایجاد بازدارندگی پایدارتر. برای تحقق مرحله دوم، باید به ظرفیتی فراتر از امکانات فعلی فکر کرد تا کشور‌ها جرئت نکنند با یک اقدام ساده، ایران را تهدید کنند.
وی با بیان اینکه بخشی از توان موشکی فعلی کشور امکان هدف قرار دادن نقاطی در اروپا را نیز فراهم می‌کند، افزود: این ظرفیت برای ایجاد بازدارندگی پایدار کافی نیست و باید درباره ابعاد دیگر آن فکر کرد. من درباره جزئیات نظامی اظهارنظر نمی‌کنم، اما معتقدم این موضوع به سیاستی نیاز دارد که ابعاد مختلف آن را در نظر بگیرد.
لاریجانی با اشاره به ضرورت تقویت توانمندی هسته‌ای کشور اظهار کرد: من از زمان رهبر شهید نیز معتقد بودم که ما علی‌الاصول باید به توانمندی هسته‌ای مسلح شویم؛ چراکه طرف مقابل هر اقدامی را که می‌توانست علیه کشور انجام داد. بدترین فشار‌های اقتصادی را اعمال کردند، رهبر ما را به شهادت رساندند، علمای ما را شهید کردند و مراکز مهم صنعتی و دانشکده‌های ما را هدف قرار دادند. بنابراین، دیگر بحث اینکه آیا می‌توانیم یا نمی‌توانیم، موضوعیت ندارد.
وی در پایان با تأکید بر اهمیت بصیرت در شرایط کنونی گفت: دین خود را بر بصیرت استوار کنید. بصیرت به‌آسانی به دست نمی‌آید و باید برای آن وقت گذاشت و در اصول و مبانی دینی تأمل کرد.