پرونده یاسر آسانی و حرکت جنجالی او مقابل علیرضا ایلدروم، کمک‌داور دیدار استقلال و استقلال خوزستان، حالا فقط یک موضوع انضباطی نیست؛ این اتفاق بار دیگر بحثی قدیمی را در فوتبال ایران زنده کرده است: با رفتار‌هایی که هیچ نسبتی با اخلاق حرفه‌ای و شأن یک مسابقه ورزشی ندارند، چگونه باید برخورد کرد؟
آسانی در دقایق پایانی مسابقه پس از درگیری لفظی با کمک‌داور، حرکتی انجام داد که به‌سرعت با رفتار جنجالی شجاع خلیل‌زاده در مقابل سکو‌های تماشاگران مقایسه شد. حالا در شرایطی که کمیته انضباطی هنوز رأی نهایی پرونده بازیکن استقلال را اعلام نکرده، منتقدان نگران‌اند که برخوردی محدود با این اتفاق، پیام اشتباهی به فوتبال ایران بدهد.
شجاع چند بار جنجال به پا کرد؟
ماجرای حرکت موسوم به «کشاله» در فوتبال ایران با یک اتفاق به پایان نرسید. یکی از جنجالی‌ترین نمونه‌ها در دیدار تراکتور و چادرملو در فروردین ۱۴۰۴ رقم خورد؛ جایی که شجاع خلیل‌زاده در واکنش به شعار‌های تماشاگران میزبان حرکتی انجام داد که بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد. او در دفاع از خود مدعی شد کشاله پایش دچار کشیدگی شده و در حال اشاره به کادر پزشکی تیم بوده است.
کمیته انضباطی پس از بررسی تصاویر، رفتار او را غیرورزشی تشخیص داد و خلیل‌زاده را به پرداخت ۵۰۰ میلیون تومان جریمه نقدی محکوم کرد. باشگاه تراکتور نیز به پرداخت همین مبلغ جریمه شد و موظف شد از هواداران چادرملو عذرخواهی کند. در رأی صادرشده، به رفتار تحریک‌آمیز بازیکن و اعلام گذشت باشگاه چادرملو نیز اشاره شده بود.
این ماجرا، اما پایان حاشیه‌ها نبود. در مهر ۱۴۰۵ و در جریان اتفاقات پیش از دیدار ملوان و تراکتور در انزلی، بار دیگر حرکتی مشابه از خلیل‌زاده مقابل سکو‌ها خبرساز شد. باشگاه ملوان نیز به دلیل آنچه رفتار توهین‌آمیز و خلاف شئون حرفه‌ای خواند، از کاپیتان تراکتور شکایت کرد. در گزارش‌های آن زمان تأکید شد که این حرکت در گزارش ناظر مسابقه نیامده، اما شکایت باشگاه و تصاویر منتشرشده می‌تواند مبنای رسیدگی قرار بگیرد؛ بنابراین دست‌کم دو مورد خبرساز از رفتار مشابه خلیل‌زاده در مقابل تماشاگران وجود دارد؛ اتفاقاتی که نشان می‌دهد جریمه نقدی پرونده نخست به‌تنهایی نتوانست مانع تکرار حاشیه‌ای مشابه شود.
مقایسه رفتار آسانی با نمونه‌های اروپایی
حالا نوبت یاسر آسانی است؛ بازیکنی که این بار نه مقابل سکو‌های تماشاگران، بلکه در جریان تنش با کمک‌داور مسابقه حرکتی مشابه انجام داده است. البته پرونده او یک تفاوت مهم دارد؛ در این ماجرا ادعای توهین کمک‌داور نیز مطرح شده و باید رفتار هر دو طرف به‌صورت مستقل بررسی شود. البته هیچ توهینی، اگر اثبات شود، نمی‌تواند مجوز رفتار خارج از شأن حرفه‌ای باشد.
فوتبال اروپا هم نمونه‌های روشنی از چنین موقعیت‌هایی دارد؛ محمد صلاح پس از شعار‌های اسلام‌ستیزانه هواداران چلسی علیه خود، به‌جای درگیری، چند روز بعد با گلزنی مقابل همین تیم پاسخ داد. بوکایو ساکا پس از تحمل موج توهین‌های نژادپرستانه در فضای مجازی به دنبال فینال یورو ۲۰۲۰، با پیامی محترمانه تأکید کرد که «عشق همیشه پیروز می‌شود». لورن کوشیلنی نیز پس از ضربه و تحریک دیگو کاستا در دیدار آرسنال و چلسی، خویشتن‌داری کرد و بعداً گفت که بازیکن باید آرامش خود را حفظ کند.
این سه نمونه نشان می‌دهد حرفه‌ای‌گری دقیقاً در لحظه‌ای معنا پیدا می‌کند که بازیکن با رفتار توهین‌آمیز یا تحریک‌آمیز روبه‌رو می‌شود؛ نه اینکه هر اتفاقی را بدون پاسخ بپذیرد، بلکه بداند اعتراض و پیگیری تخلف از مسیر قانونی، با واکنش خارج از شأن فوتبال تفاوت دارد.
سئوال روز؛ آیا این سه نفر نمی‌توانستند با اشاره به کشاله شان همان لحظه از کوره دربروند و چهره خود و تیم متعلقه شان را تخریب کنند؟ قطعا می‌توانستند، چون همیشه انجام کار درست نیاز به فکر کردن دارد در حالی که رفتار نامعقول از آن بی نیاز است.
نگرانی منتقدان این است که اگر کمیته انضباطی در نهایت به جریمه‌ای محدود بسنده کند و محرومیتی متناسب و بازدارنده در نظر نگیرد، همان اتفاقی تکرار شود که در پرونده شجاع شاهدش بودیم. وقتی بازیکن ببیند چنین رفتاری هزینه جدی برایش ندارد، احتمال تکرار آن در مسابقات بعدی افزایش پیدا می‌کند؛ آن هم نه فقط مقابل تماشاگران، بلکه در برابر داوران، اعضای کادر فنی و دیگر افراد حاضر در محیط مسابقه.
قرار است خانواده‌ها چه چیزی تماشا کنند؟
این بخش ماجرا از هر جریمه و محرومیتی مهم‌تر است. فوتبال فقط برای تماشاگرانی که در ورزشگاه حضور دارند برگزار نمی‌شود. بسیاری از مسابقات، به‌ویژه دیدار‌های پرمخاطب لیگ برتر، به‌صورت زنده از تلویزیون پخش می‌شوند و خانواده‌ها در خانه، کنار فرزندانشان، این تصاویر را تماشا می‌کنند.
کودکی که همراه پدر و مادرش پای تلویزیون نشسته، قرار است از فوتبال هیجان، رقابت، جوانمردی و احترام به حریف را یاد بگیرد. اما وقتی بازیکنان حرفه‌ای در برابر دوربین‌ها چنین رفتار‌هایی از خود نشان می‌دهند، چه تصویری از اخلاق ورزشی در ذهن نسل تازه شکل می‌گیرد؟ آیا باید پذیرفت که این حرکت‌ها هم بخشی از هیجان مسابقه هستند و تماشاگران و خانواده‌ها ناچارند آنها را ببینند؟
به شوخی تلخ می‌توان گفت فقط همین مانده که مسئولان صداوسیما، پس از کنترل و سانسور برخی مسابقات خارجی، گروهی را هم مأمور کنند تا تصاویر مسابقات داخلی را پیش از پخش بررسی و چنین صحنه‌هایی را حذف کنند تا مبادا این رفتار‌ها وارد خانه و حریم خانواده‌ها شود! اما مسئله اصلاً نباید به سانسور تصویر برسد. راه‌حل، برخورد جدی با منشأ چنین رفتار‌هایی است، نه پنهان کردن آنها از چشم مخاطب.
فدراسیون باید جلوی عادی شدن این رفتار را بگیرد
کمیته انضباطی در پرونده آسانی با یک تصمیم مهم روبه‌روست. اگر تخلف این بازیکن احراز شود، باید مجازاتی در نظر گرفته شود که هم متناسب با رفتار او باشد و هم پیام روشنی برای دیگر بازیکنان داشته باشد. در عین حال، ادعای توهین کمک‌داور نیز باید با همان دقت و بدون اغماض بررسی شود.
فوتبال ایران به اندازه کافی از حاشیه، تنش و رفتار‌های تحریک‌آمیز آسیب دیده است. قرار نیست هر بازیکنی که از شعار تماشاگران یا تصمیم داور عصبانی می‌شود، مجاز باشد با حرکات توهین‌آمیز پاسخ بدهد. اگر امروز در برابر چنین رفتار‌هایی مماشات شود، فردا شاید شاهد تکرار آنها در موقعیت‌هایی باشیم که دیگر کنترل و جمع کردن حاشیه‌هایشان به‌سادگی ممکن نباشد.
این پرونده فقط درباره یاسر آسانی نیست؛ درباره مرزی است که فوتبال ایران باید میان هیجان مسابقه و بی‌اخلاقی ترسیم کند. این مرز را نه با دوربین تلویزیون می‌توان سانسور کرد و نه با جریمه‌هایی که اثر بازدارنده ندارند. فدراسیون باید آن را با اجرای قاطع مقررات حفظ کند. هرچند در نمونه‌های مشابه پیرامون شعار‌ها و توهین‌های وحشتناک سرداده شده در برخی استادیوم‌ها هرگز برخورد قاطعانه‌ای صرت نگرفته است.