نیویورک تایمز در گزارشی نوشت اختلاف علنی هفته گذشته میان جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، و پیت هگست، وزیر جنگ، بر سر این‌که آیا درگیری با ایران ارزش صرف منابع و قدرت آمریکا را دارد یا خیر، اکنون به یکی از فوری‌ترین پرسش‌ها در دولت ترامپ تبدیل شده است: کاخ سفید چگونه می‌تواند از این جنگ خارج شود؟
بحث و اختلاف‌نظر درباره جنگ در داخل دولت، از زمان آغاز آن در بیش از هشت ماه پیش، تقریباً هیچ‌گاه یک راز نبوده است. ونس در محافل خصوصی نسبت به اجرای یک عملیات نظامی تمام‌عیار ابراز تردید کرده بود؛ در مقابل، هگست که به‌تازگی از عملیات ربایش نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، بازگشته بود، از جمله افرادی بود که با بیشترین شور و اشتیاق از اقدام نظامی حمایت می‌کردند.
روز چهارشنبه، پس از شکست گسترده جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، ونس بدون هیچ‌گونه ملاحظه‌ای گفت که «دلیل شکست ما، جنگ است».
او اضافه کرد: اگر می‌خواهید استدلال کنید که این جنگ ارزشش را داشت و از دست دادن اکثریت سنا برای شش سال آینده بهای قابل‌قبولی برای آن بود، بفرمایید و چنین استدلالی مطرح کنید.
هگست در پاسخ، ویدئویی جسورانه و تبلیغاتی از خود منتشر کرد که به نظر می‌رسید در دفاع از ادامه عملیات با تمام قوا باشد. در شرایطی که ارتش آمریکا بار دیگر در حال تجمیع یک نیروی نظامی گسترده در نزدیکی ایران است، هگست بر ضرورت «جنگیدن، جنگیدن و جنگیدن» تأکید کرد.
اکنون رئیس‌جمهور باید، در حالی که احتمال آغاز حمله‌ای مجدد در روز‌های آینده را بررسی می‌کند، تصمیم بگیرد که کدام موضع را اتخاذ خواهد کرد. همان‌طور که ترامپ در آغاز جنگ مجموعه‌ای درهم‌تنیده از اهداف را مطرح کرده بود ــ از فروپاشاندن دولت ایران و برچیدن بقایای برنامه هسته‌ای این کشور گرفته تا محدود کردن زرادخانه موشکی ایران و پایان دادن به حمایت تهران از نیرو‌های مسلح در منطقه ــ اکنون نیز برای توضیح این موضوع با دشواری روبه‌روست که آمریکا تا چه اندازه باید منابع و توان خود را در این درگیری عمیقاً نامحبوب بیش از این صرف کند.
رئیس‌جمهور روز چهارشنبه گفت این ادعا که جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای به‌شدت شکست خوردند، عمدتاً به این دلیل که درگیری با ایران موجب افزایش قیمت بنزین شده بود، «تا حد زیادی درست» است. اما ترامپ افزود که اگر بار دیگر در چنین موقعیتی قرار بگیرد، باز هم همان تصمیم را برای آغاز جنگ خواهد گرفت.
وی گفت: موضوع ایران چیزی بود که باید انجام می‌دادیم و همچنان هم به انجام آن ادامه می‌دهیم.
ترامپ، دقیقاً مانند رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا، از هری اس. ترومن و دوایت دی. آیزنهاور در جنگ کره گرفته تا لیندون بی. جانسون و ریچارد‌ام. نیکسون در جنگ ویتنام، و همچنین چهار رئیس‌جمهوری که تلاش کردند آمریکا را از جنگ‌های عراق و افغانستان خارج کنند، اکنون درمی‌یابد که هر طرحی برای تشدید عملیات نظامی و هر راهبردی برای مذاکره، با مجموعه‌ای از بده‌بستان‌ها و پیامد‌های متعارض همراه است.
شاید اعلام پیروزی و ترک میدان وسوسه‌انگیز باشد، اما تاریخ قضاوت خواهد کرد که آیا او برنامه هسته‌ای ایران را متوقف کرده است یا در نهایت عزم ایران را برای دستیابی به سلاح هسته‌ای راسخ‌تر ساخته است؛ و آیا مقام‌های ایرانی را از میان برداشته است یا با اقدامات خود به تثبیت و تحکیم جایگاه آن کمک کرده است.
وضعیت جدید ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهوری که دوران زمامداری‌اش رو به پایان است و در عمل به یک رئیس‌جمهور کم‌نفوذ در دوره پایانی مسئولیتش تبدیل شده، تصمیم‌گیری را برای او به‌مراتب دشوارتر کرده است. ایرانی‌ها احتمالاً محاسبه خواهند کرد که ترامپ تضعیف شده است؛ به‌ویژه آنکه پیش از انتخابات، کنگره هیچ بودجه تکمیلی‌ای برای تأمین هزینه‌های جنگ تصویب نکرده بود—درگیری‌ای که وزارت جنگ آمریکا، با برآوردی محافظه‌کارانه، اعلام کرده است تاکنون دست‌کم ۴۷ میلیارد دلار هزینه داشته است. این رقم، صد‌ها میلیارد دلار هزینه اضافی ناشی از افزایش قیمت بنزین و نفت را در بر نمی‌گیرد. ایرانی‌ها ممکن است به این نتیجه برسند که گذشت زمان به سود آنهاست.
ویلیام اف. وکسلر، مدیر ارشد برنامه‌های خاورمیانه در شورای آتلانتیک و از مقام‌های ارشد پیشین پنتاگون در حوزه سیاست‌گذاری مبارزه با تروریسم، گفت: نگرانی این است که ترامپ به این نتیجه برسد که در دو سال آینده با بدترین کابوس خود روبه‌رو خواهد بود: این‌که در تاریخ به‌عنوان یک بازنده ثبت شود. بنابراین، ممکن است به این جمع‌بندی برسد که تنها راه خروج از این وضعیت، پیروز شدن در جنگ است. چنین برداشتی می‌تواند به تصمیمی برای ازسرگیری عملیات نظامی گسترده منجر شود؛ اگر نه بلافاصله، دست‌کم در ماه‌های آینده.
هگست و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، فهرستی از گزینه‌های نظامی را در اختیار رئیس‌جمهور قرار داده‌اند. این گزینه‌ها طی ماه‌های اخیر از سوی دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، تدوین شده‌اند.
هنوز مشخص نیست ترامپ در نهایت کدام مسیر را انتخاب خواهد کرد. او طی ماه‌های اخیر چندین بار با ازسرگیری یک کارزار نظامی گسترده علیه ایران موافقت کرده، اما هر بار تنها چند ساعت پیش از زمان آغاز عملیات، از اجرای آن عقب‌نشینی کرده است.
ترامپ روز یک‌شنبه در گفت‌و‌گو با شبکه خبری سی‌ان‌ان اعلام کرد که اگر مذاکرات با موفقیت پیش برود، «بسیار بعید» است که ایالات متحده ناچار به ازسرگیری حملات شود.
وی مدعی شد که «آنها از نظر مالی در حال فروپاشی هستند» و در ادامه ادعا کرد «ما از نظر نظامی به آنها ضربه زده‌ایم. می‌توانیم کارشان را یکسره کنیم».
به گفته افرادی که در این بحث‌ها مشارکت دارند، ریشه اصلی مشکل به یک مسئله بنیادین بازمی‌گردد: ترامپ و مشاورانش هنوز نتوانسته‌اند بر سر این موضوع به توافق برسند که دقیقاً در پی دستیابی به چه هدفی هستند.
در ادامه، برخی از گزینه‌هایی که در حال حاضر در دست بررسی قرار دارند، آمده است.
ازسرگیری کوتاه‌مدت، اما شدید جنگ
بر اساس گفته‌های چند مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن و با هدف بحث درباره مسائل عملیاتی اظهارنظر کرده‌اند، بلندپروازانه‌ترین گزینه‌ای که ارتش‌های آمریکا و اسرائیل طراحی کرده‌اند، شامل یک عملیات کوتاه‌مدت، اما شدید است که چند روز به طول خواهد انجامید. اهداف احتمالی این عملیات، زیرساخت‌های انرژی ایران، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانه‌های موشکی و پهپادی این کشور را در بر می‌گیرد.
با این حال، این مقامات تأکید می‌کنند که انتظار ندارند چند روز درگیری نظامی به فروپاشی حکومت ایران منجر شود؛ بلکه مقام‌های آمریکایی برای تحقق چنین هدفی، بر ادامه فشار‌های اقتصادی حساب باز کرده‌اند.
هر گزینه‌ای که مستلزم انجام عملیات نظامی گسترده باشد، شامل حملات هواپیما‌های تهاجمی مستقر بر روی دو ناو هواپیمابر حاضر در منطقه خواهد بود (انتظار می‌رود ناو هواپیمابر سوم نیز حدود دو هفته دیگر به منطقه برسد). همچنین جنگنده‌های مستقر در پایگاه‌های زمینی خاورمیانه و بمب‌افکن‌های دوربرد B-۱ و B-۲ که از خاک آمریکا به پرواز درمی‌آیند، در این عملیات مشارکت خواهند داشت.
در مجموع، ده‌ها فروند جنگنده، بمب‌افکن و هواپیمای پشتیبانی دیگر نیز به این نبرد خواهند پیوست. بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی مستقر در منطقه، اروپا و ایالات متحده، در چارچوب مأموریت کلی مرتبط با ایران به کار گرفته شده‌اند. افزون بر این، بیش از ۱۲ ناو جنگی نیز در این مأموریت مشارکت دارند.
در هفته‌های اخیر، ارتش‌های آمریکا و اسرائیل برگزاری رزمایش‌های خود را افزایش داده‌اند و با به پرواز درآوردن هواپیما‌ها بر فراز عراق، مانور‌های مربوط به اجرای حملات را تمرین کرده‌اند. وزارت جنگ آمریکا (پنتاگون) و وزارت خارجه این کشور نیز به‌عنوان اقدامی احتیاطی، شماری از کارکنان خود را از پایگاه‌ها و تأسیسات مستقر در منطقه خارج کرده‌اند.
مقام‌های نظامی گفته‌اند که ایالات متحده همچنین اخیراً یک سامانه پدافند موشکی پاتریوت دیگر به اسرائیل تحویل داده است.
ترامپ بار‌ها از هدف قرار دادن «کوه کلنگ» سخن گفته است. ترامپ گفته است که در حال بررسی استفاده از بمب ۲۲ هزار پوندی «مادر همه بمب‌ها» علیه این تأسیسات است؛ بزرگ‌ترین سلاح غیرهسته‌ای موجود در زرادخانه تسلیحاتی آمریکا.
اما کارشناسان تسلیحاتی می‌گویند «مادر همه بمب‌ها» در بالای سطح زمین منفجر می‌شود و موج انفجار گسترده‌ای ایجاد می‌کند؛ بنابراین، احتمالاً قادر نخواهد بود تأسیسات زیرزمینی‌ای مانند کوه کلنگ را که از جنس سنگ گرانیت است، نابود کند.
همچنین هنوز مشخص نیست که اساساً چنین اقدامی ارزش صرف این میزان تلاش و هزینه را داشته باشد یا خیر. اگرچه بنا بر گزارش‌ها، ایران شمار زیادی از سانتریفیوژ‌های پیشرفته‌ای را که می‌توانند برای غنی‌سازی اورانیوم به کار روند، در این محل ذخیره کرده است، اما مواد هسته‌ای مورد نیاز برای ساخت بمب همچنان دست‌نخورده باقی مانده و زیر آوار‌های ناشی از حمله ژوئن ۲۰۲۵ مدفون است.
مزایا: یک عملیات چندروزه می‌تواند خسارات بیشتری به زرادخانه موشکی و پهپادی ایران وارد کند؛ زرادخانه‌ای که پیش‌تر نیز تضعیف شده است. همچنین ممکن است چنین عملیاتی به امتیازدهی ایران در زمینه محدود کردن برنامه هسته‌ای این کشور و بازگشایی کامل تنگه هرمز منجر شود.
معایب: این رویکرد پیش‌تر نتیجه‌بخش نبوده است. ایران در واکنش، به کشور‌های حوزه خلیج فارس حمله خواهد کرد؛ اقدامی که تقریباً به‌طور قطع موجب افزایش قیمت انرژی و نرخ تورم در سراسر جهان خواهد شد.
ایران اعلام کرده است که این بار مراکز داده بیشتری و همچنین کابل‌های زیردریایی اینترنت و ارتباطات را نیز هدف قرار خواهد داد.
دفاع از کشور‌های حوزه خلیج فارس نیز فشار بیشتری بر ذخایر جهانیِ رهگیر‌های موشکی پنتاگون وارد خواهد کرد؛ ذخایری که پیش از این نیز به دلیل استفاده‌های گسترده، کاهش یافته و تضعیف شده‌اند.
کلی‌ای. گریکو، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون، یک مؤسسه پژوهشی در واشینگتن، هفته گذشته در شبکه‌های اجتماعی نوشت: ایالات متحده از نیرو‌های لازم برای آغاز یک عملیات گسترده برخوردار است، اما به احتمال زیاد، کمبود مهمات باعث خواهد شد این عملیات کوتاه بماند؛ ضمن آنکه خطرات متوجه نیرو‌های آمریکایی، در مقایسه با ماه فوریه، بیشتر خواهد بود.
او در ادامه افزود: و اگر آمریکا دور دیگری از حملات را آغاز کند، دیگر این کشور نیست که درباره زمان پایان آن تصمیم می‌گیرد. ایران هم در این تصمیم‌گیری نقش تعیین‌کننده خواهد داشت.
حمله نظامی محدودتر و در مقیاسی کوچک‌تر
دومین گزینه نظامی، در واقع نسخه‌ای کوتاه‌تر و محدودتر از طرح نخست خواهد بود.
مقام‌های مسئول گفته‌اند که در این گزینه، احتمالاً بسیاری از اهداف مرتبط با بخش انرژی از فهرست اهداف حذف خواهند شد و حملات به احتمال زیاد بر تأسیسات نظامی و هسته‌ای متمرکز خواهند بود.
منطق اصلی پشت این رویکرد آن است که در چنین شرایطی، احتمال واکنش تلافی‌جویانه ایران از طریق حمله به زیرساخت‌های انرژی کشور‌های حوزه خلیج فارس کمتر خواهد بود.
این گزینه نظامیِ محدودتر نیز، به گفته مقام‌های آمریکایی، از نظر دامنه و شدت، گسترشی چشمگیر نسبت به حملات محدود و کوچک‌مقیاسی خواهد بود که ایالات متحده طی هفته‌های اخیر علیه جزیره قشم ایران انجام داده است.
هدف از آن حملات و حملات دیگری که علیه سکو‌ها و سامانه‌های پرتاب موشک و پهپاد در سراسر ایران انجام شده، متوقف کردن حملات فزاینده تهران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز بوده است. برخی از این حملات محدودتر، که گاهی با استفاده از توپخانه دوربرد آمریکایی مستقر در کشور‌های حاشیه خلیج فارس انجام شده‌اند، سکو‌های خالی پرتاب موشک‌های کروز را هدف قرار داده‌اند.
حتی اگر این حملات کوچک‌تر آمریکا در هفته‌های گذشته صرفاً محدود و با اهداف دفاعی انجام شده باشند، باز هم نخستین بمباران اهدافی در داخل خاک ایران از سوی آمریکا محسوب می‌شوند؛ حملاتی که پس از دو روز حمله در اوایل ماه سپتامبر، نخستین نمونه از این نوع بوده‌اند.
مزایا: ترامپ می‌تواند ادعا کند که ایالات متحده خسارات بیشتری به زرادخانه تسلیحاتی ایران وارد کرده است، پیروزی خود را اعلام کند و روند خروج نیرو‌های آمریکایی از منطقه را آغاز کند. یک عملیات تهاجمی محدودتر همچنین موجب می‌شود ذخایر پنتاگون از موشک‌های رهگیر کمیاب و ارزشمند حفظ شود.
معایب: مقام‌های دولت آمریکا اذعان دارند که یک حمله محدود به هیچ‌یک از اهدافی که ترامپ در آغاز جنگ تعیین کرده بود، دست نخواهد یافت و همچنان اهرم فشار قابل‌توجهی را در اختیار ایران برای اعمال نفوذ بر تنگه هرمز باقی خواهد گذاشت.
ممکن است برخی تأسیسات هسته‌ای و موشکی، همچنین سکو‌های پرتاب پهپاد و انبار‌های مهمات، منهدم شوند. اما ایران با تاب‌آوری خود و توانایی‌اش برای بیرون آوردن تجهیزات از زیر آوار و بازسازی تأسیسات و تسلیحات آسیب‌دیده یا منهدم‌شده، فرماندهان آمریکایی را غافلگیر کرده است.
اجازه دهید ونس مذاکره کند
پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، ونس برای محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نامه نوشت و پیشنهاد کرد که مقام‌های آمریکایی و ایرانی هرچه زودتر با یکدیگر دیدار کنند.
ونس در نامه خود اعلام کرد که ریاست هیئت مذاکره‌کننده آمریکا را بر عهده خواهد گرفت؛ نقشی غیرمعمول برای معاون رئیس‌جمهور، زیرا چنین مذاکراتی معمولاً به ریاست یک فرستاده ویژه (در سال‌های اخیر، استیو ویتکاف و جرد کوشنر) یا وزیر امور خارجه انجام می‌شود.
ونس در فاصله آوریل تا ژوئن، به‌طور جدی در مذاکرات مربوط به دستیابی به یک تفاهم‌نامه با ایران مشارکت داشت؛ مذاکراتی که به‌سرعت به شکست انجامید.
در ابتدا به نظر می‌رسید این پیشنهاد با استقبال خوبی مواجه شده است و مقام‌هایی از قطر، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی نیز همگی در برقراری ارتباط با ایرانی‌ها مشارکت داشته‌اند.
اما به گفته افرادی که از دیدگاه‌های مذاکره‌کنندگان آمریکایی آگاه هستند، در روز‌های اخیر برخی از آنان بدبین‌تر شده‌اند. نگرانی آنها این است که هر توافقی که به دست آورند، ممکن است در تهران بی‌اثر یا خنثی شود.
یکی از مهم‌ترین موانع موجود، مسئله ترتیب اجرای تعهدات است: ایالات متحده می‌خواهد ابتدا تکلیف مواد هسته‌ای ایران مشخص شود و پس از آن، میلیارد‌ها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران که در خارج از کشور نگهداری می‌شوند، آزاد شوند یا تحریم‌ها لغو شوند.
در مقابل، ایران می‌خواهد مواد هسته‌ای خود را تا پایان روند مذاکرات و اجرای توافق حفظ کند؛ در واقع، آن را به‌عنوان نوعی ابزار تضمین و بیمه برای خود نگه دارد.
علاوه بر این، اختلافات متعدد دیگری نیز درباره محدودیت توانمندی‌های موشکی ایران، فعالیت‌های هسته‌ای آینده و نحوه انجام بازرسی‌ها وجود دارد.
مزایا: تجربه تاریخی نشان می‌دهد که راه‌حل دیپلماتیک تنها راه اعمال محدودیت‌های بلندمدت بر برنامه هسته‌ای یک کشور است.
به باور بسیاری از کارشناسان، اگر ترامپ بتواند به محدودیت‌هایی مشابه محدودیت‌های توافق سال ۲۰۱۵ در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما دست یابد، باید خود را خوش‌شانس بداند. در چارچوب آن توافق، ایران ۹۷ درصد از ذخایر اورانیوم خود را به خارج از کشور منتقل کرد.
این همان توافقی بود که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.
معایب: در داخل ایران بحث‌های علنی درباره این موضوع مطرح است که تهران باید با شتاب هرچه بیشتر برای دستیابی به بمب هسته‌ای تلاش کند.
ادامه دادن وضعیت مبهم و فرسایشی تا زمانی که آمریکا بتواند منطقه را ترک کند
در این سناریو، ایالات متحده با وضعیت موجود کنار خواهد آمد: محاصره دریایی‌ای که مانع صادرات نفت ایران می‌شود، در حالی که ناو‌های اسکورت و گشت‌زنی آمریکا تضمین می‌کنند روزانه بین ۱۱ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت غیرایرانی از تنگه عبور کند.
این وضعیت عملاً به ترامپ اجازه می‌دهد از اتخاذ یک تصمیم قطعی خودداری کند و امیدوار باشد که در بلندمدت راه‌حلی برای بحران پیدا شود.
وی همچنین می‌تواند تلاش کند به توافقی محدود برای بازگشایی تنگه هرمز دست یابد، تحریم‌ها را همچنان حفظ کند و به‌تدریج نیرو‌های آمریکایی را از منطقه خارج سازد؛ در این صورت، کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس می‌توانند خودشان با ایران درباره نحوه مدیریت این آبراه به توافق برسند.
چنین توافقی به مسائل هسته‌ای و موشکی ایران نخواهد پرداخت؛ همان مسائلی که در ماه فوریه باعث شدند ترامپ تصمیم به آغاز جنگ بگیرد.
مزایا: اتخاذ یک راهبرد بلندمدت مستلزم صبر و شکیبایی است؛ ویژگی‌ای که نقطه قوت ترامپ محسوب نمی‌شود. با این حال، این رویکرد ممکن است مؤثرترین راه برای تضعیف تدریجی ساختار حاکمیت ایران در نهایت باشد.
معایب: حفظ محاصره دریایی هزینه‌بر است و اگر نه جنگی در کار باشد و نه صلحی برقرار شود، بعید است متحدان اروپایی و عرب آمریکا در این وضعیت مشارکت کنند.
این وضعیت ممکن است رنج و دشواری بیشتری را برای مردم ایران به همراه داشته باشد.
علاوه بر این، هیچ جدول زمانی مشخصی برای پایان این وضعیت وجود نخواهد داشت. این بدان معناست که ممکن است درگیری در تمام سال‌های باقی‌مانده از دوره ریاست‌جمهوری ترامپ ادامه پیدا کند و حتی به دوره ریاست‌جمهوری جانشین او نیز کشیده شود.