بوئینگ‌های MD به دلیل ارزان قیمت بودن نسبت به سایر هواپیما‌های مسافربری در دنیا و تعداد صندلی زیاد، در دوره‌ای مورد استقبال قرار گرفت، اما رفته‌رفته با ورود هواپیما‌های جدید، بسیاری از کشور‌ها MDها را کنار گذاشتند، زیرا مصرف سوخت بالایی داشتند و پرواز آنها عملا صرفه اقتصادی نداشت.
این مدل هواپیما از سال ۱۳۸۶ به بعد رسما وارد ناوگان هوایی کشور شد؛ اگرچه قبل از آن نیز برخی شرکت‌های هواپیمایی چند فروند از این مدل هواپیما را به صورت "اجاره به شرط تملیک" وارد کشور کرده و از آن استفاده می‌کردند. همچنین به دلیل پایین بودن قیمت سوخت هواپیما طی سال‌ها در کشور، پرواز این مدل هواپیما‌ها صرفه اقتصادی بیشتری داشت و به همین دلیل شرکت‌های بیشتری اقدام به واردات این مدل هواپیما کردند.
هواپیما‌های MD در هر پرواز ۱۸۰ مسافر جابه‌جا می‌کنند که این امر می‌تواند درآمد بیشتری برای شرکت هواپیمایی داشته باشد، در حالی که مثلا بوئینگ ۷۳۷ در هر پرواز ۱۵۰ مسافر جابه جا می‌کند. همچنین گفته می‌شود هر بوئینگ MD سالانه ۲۰۰ هزار مسافر را جابه‌جا می‌کند و براساس اعلام صورت‌های مالی شرکت‌های هواپیمایی هر فروند MD سالی ۷.۵ تا ۹ میلیون دلار درآمد دارد، در حالی که قیمت آنها از حدود یک میلیون دلار تا چهار میلیون دلار است.
ماجرای ممنوعیت پرواز بوئینگ‌های MD از کجا شروع شد؟
و، اما ممنوعیت پرواز بوئینگ‌های MD از اینجا شروع شد؛ چندی پیش پره‌های مراحل سوم و چهارم توربین موتور هواپیمای بوئینگ MD یک شرکت تایوانی در مسیر چین تایپه شکست و پس از آن نیز سازمان هوانوردی آمریکا موضوع را بررسی کرد تا علت مشخص شود. براساس بررسی‌های انجام شده خستگی قطعه و ایجاد ترک در آن از عوامل موثر در شکست پره عنوان شد.
اهمیت موضوع اینجاست که در حوادث مربوط به موتور هواپیما، معمولا وقتی قطعه‌ای در موتور آسیب می‌بیند قطعه شکسته شده یا در داخل موتور باقی می‌ماند یا در امتداد محور طولی هواپیما به بیرون پرتاب می‌شود، اما در حادثه مورد اشاره، قطعه از موتور جدا و به بیرون پرتاب شد و، چون محل قرارگیری موتور‌های MD نزدیک به دم هواپیماست اگر قطعه جدا شده به دم هواپیما برخورد می‌کرد و به آن آسیب می‌زد، ممکن بود هواپیما سقوط کند.
گفته می‌شود پس از وقوع این حادثه دستورالعمل صلاحیت پروازی صادر شد که موتور‌های این خانواده از هواپیما‌ها هنگام ورود به مراکز تعمیراتی در هر نقطه از جهان باید از نظر وضعیت این پره‌ها بررسی شوند و الزامات مربوطه به نوسازی و جایگزینی قطعات درباره آنها اجرا شود.
از ۵ سال پیش نامه‌نگاری‌های رفع نقص فنی یا جایگزینی شروع شد
وقوع اتفاق مشابه در MD یکی از شرکت‌های هواپیمایی داخلی و شکست تیغه توربین در این هواپیما، سازمان هواپیمایی کشوری را بر این داشت که نظارت بر این نوع هواپیما‌ها را افزایش دهد و آن طور که این سازمان ادعا می‌کند از سال ۱۴۰۰ نامه‌نگاری‌های لازم را شروع و از ایرلاین‌ها درخواست کرده که اقدامات لازم برای رفع این مساله را انجام دهند و نهایتا پس از جلسات متعدد در سال ۱۴۰۲ روش‌های جایگزین در نظر گرفته شد.
آن طور که رئیس سازمان هواپیمایی می‌گوید، این سازمان از سال ۱۴۰۰ پیگیر اجرای دستورالعمل صلاحیت پروازی و نوسازی تیغه‌های توربین این هواپیما‌ها بود و هشت روش جایگزین نیز پیدا کرد که شرکت‌های دارای این نوع هواپیما بتوانند اقدام به جایگزینی هواپیما‌ها یا رفع نقص فنی کنند. همچنین در راستای همراهی با ایرلاین‌ها چندین مرتبه به آنها مهلت داد تا نسبت به انجام این عمل مهم اقدام کنند، ولی اتفاقی صورت نگرفت.
فرصتی که ایرلاین‌ها استفاده نکردند...
گفته می‌شود این روش‌های جایگزین شامل تعویض قطعه یا به طور کل جایگزین کردن هواپیما بود ولی شرکت‌های هواپیمایی اقدامی در این خصوص صورت ندادند.
و نهایتا ممنوعیت پرواز از اول مهر ماه
سرانجام سازمان هواپیمایی کشوری در بخشنامه‌ای به شرکت‌های بهره‌بردار ناوگان MD اعلام کرد که از اول مهر ۱۴۰۵، فروش بلیت و ایجاد هرگونه تعهد در قبال مسافران برای پرواز با هواپیما‌های MD مشمول محدودیت بهره‌برداری ممنوع است.
در این بخشنامه آمده بود که محدودیت یادشده به الزامات امریه صلاحیت پروازی FAA AD ۲۰۲۱-۲۲-۱۹ در ارتباط با موتور‌های خانواده JT ۸ D-۲۰۰ مربوط است و با این حال تمام هواپیما‌های MD مشمول ممنوعیت نیستند؛ هواپیما‌هایی که الزامات این امریه درباره موتور‌های آنها اجرا شده یا بر اساس سوابق فنی، هنوز موعد اجرای آن فرا نرسیده است، از ممنوعیت مستثنی خواهند بود.
تشخیص نهایی مشمول یا غیرمشمول بودن هر هواپیما نیز بر عهده معاونت استاندارد پرواز سازمان هواپیمایی کشوری اعلام شده است.
این سازمان همچنین شرکت‌های هواپیمایی را موظف کرد تکلیف بلیت‌هایی را که پیش از صدور این بخشنامه برای پرواز‌های مشمول فروخته شده است را مشخص کنند و اعلام کرد که شرکت‌ها باید در صورت امکان از هواپیمای جایگزین مجاز استفاده کرده یا مسافر را با رعایت حقوق مسافر به پرواز سایر شرکت‌ها منتقل کنند؛ در غیر این صورت، پرواز باید لغو، مسافر مطلع و وجه بلیت به‌طور کامل مسترد شود.
ایرلاین‌ها چه می‌گویند؟
و، اما در واکنش به دستورالعمل سازمان هواپیمایی، مدیران عامل شرکت‌های هواپیمایی در نامه‌ای به رئیس‌جمهور در خصوص پیامد‌های این تصمیم برای صنعت هوانوردی هشدار دادند و اعلام کردند که این تصمیم می‌تواند به کاهش پروازها، افزایش قیمت بلیت، فشار مضاعف بر ایرلاین‌ها و تهدید اشتغال و معیشت خانوار‌های مشاغل وابسته به صنعت هوانوردی، کاهش تاب‌آوری حمل و نقل هوایی و ظرفیت خدمت‌رسانی در شرایط بحران منجر شود.
فعالان حوزه هوانوردی ضمن درخواست از رئیس‌جمهور برای پیگیری موضوع ممنوعیت پرواز MDها، عنوان کردند که آمادگی دارند به همراه معاونان مهندسی و تعمیرات، مدیران مراکز تعمیراتی موتور و کارشناسان ذی‌ربط، مستندات و توضیحات تخصصی، تشریح پیامد‌ها و تبیین راهکار‌های استمرار بهره‌برداری ایمن را ارائه دهند.
درآمد ایرلاین‌ها کم می‌شود!
آن طور که برخی از فعالان صنعت هوانوردی می‌گویند این صنعت بعد از جنگ تحمیلی دوم در سال گذشته و جنگ تحمیلی سوم خسارت‌های زیادی دیده و هنوز هم متاثر از آسیب‌هاست. از طرفی افزایش نرخ سوخت هواپیما و همچنین نرخ ارز، هزینه شرکت‌های هواپیمایی را افزایش داده و تمام این اتفاقات در حالی است که با تحریم‌های ظالمانه اخیر، محدودیت‌هایی در برخی از پروازها خارجی ایجاد شده و عملا برخی از منابع درآمدی شرکت‌ها را با کاهش مواجه کرده است.
به گفته آنها، ممنوعیت پرواز بوئینگ‌های MD که ۵۵ فروند از آن در کشور و در ۱۲ شرکت هواپیمایی موجود است و از این میزان نیز ۴۲ فروند عملیاتی هستند و به عبارتی تقریبا حدود ۴۰ درصد ناوگان هوایی کشور را شامل می‌شود می‌تواند فشار دیگر بر این صنعت باشد و با این تصمیم عملا ۴۰ درصد ناوگان هوایی کشور پرواز ندارند. ضمن اینکه برخی از شرکت‌های هواپیمایی تعداد زیادی از این نوع هواپیما را دارند که این ممنوعیت اثر بیشتری بر آنها در این شرایط خواهد داشت.
اختلاف بر سر تعداد بوئینگ‌های MD
براساس آنچه فعالان صنعت می‌گویند علت موضوع امریه فنی صادر شده در سال ۲۰۲۱ از سوی مراکز مربوطه جهانی درباره بازرسی و تعویض پره‌های مراحل سوم و چهارم توربین کم فشار موتور این ناوگان با پره نو است و شرکت‌های بهره‌بردار اعلام کرده‌اند پره‌های نو در بازار وجود نداشته، امکان تامین آن نیز وجود ندارد و در انتظار یکی از شرکت‌ها داخلی برای تولید آن هستند؛ بنابراین به نظر می‌رسد که با توجه به محدودیت‌های موجود امکان جایگزینی پره‌ها قدیمی با نو اندکی زمان‌بر است. از طرفی ادامه بهره‌برداری از موتور‌های واجد شرایط با انجام بازرسی‌ها و رعایت الزامات مشخص تا یک‌سال و دو ماه آینده امکانپذیر است.
البته ابوذر شیرودی - رئیس سازمان هواپیمایی کشوری - اعداد و ارقام ارائه شده توسط برخی ایرلاین‌ها در مورد تعداد MDها و تهدید اشتغال ۷۰۰۰ نفر را رد و اعلام کرد که از مجموع هواپیمای MD فقط ۴۱ فروند عملیاتی است و تأثیر توقف پرواز هواپیما‌های مشمول محدودیت بر قیمت بلیت و ضریب اشغال پروازها نیز قابل توجه نیست. از طرفی پرسنل اداری همچنان مشغول به کار هستند. مهمانداران و نفرات فنی نیز در هواپیما‌های دیگر می‌توانند فعالیت کنند و خلبانان و کمک خلبانانی که کنار گذاشته می‌شوند هم می‌توانند با چندساعت آموزش سوار هواپیما‌های دیگر شوند.
به گفته این مقام مسئول، ۲۱ هواپیمای جدید وارد کشور شده که در جهت نوسازی ناوگان و افزایش ظرفیت ناوگان هوایی نقش مهمی دارند.
به بهانه کمبود ناوگان، ایمنی را نمی‌توانید به خطر بیاندازید!
طبق تاکید رئیس سازمان هواپیمایی، این ممنوعیت شامل همه بوئینگ‌های MD نمی‌شود و آنهایی که دستورالعمل‌های صادر شده را رعایت کنند، می‌توانند پرواز‌های خود را انجام دهند.
بنا بر گفته شیرودی، ایرلاین‌ها تحت هر شرایطی ملزم به اجرای امریه صلاحیت پروازی در خصوص هواپیما‌های MD هستند t، زیرا ایمنی و سلامت مسافران تحت هیچ شرایطی قابل مذاکره نیست و به بهانه کمبود ناوگان نمی‌توان ایمنی را به خطر انداخت.
سود‌های میلیون دلاری به قیمت جان مردم!
رئیس سازمان هواپیمایی کشوری همچنین به موضوع دیگری نیز اشاره کرده و می‌گوید برخی ایرلاین‌ها حاضر به گذشتن از سود‌های میلیون دلاری خود نیستند حتی اگر ایمنی و جان مردم در خطر باشد ولی سازمان هواپیمایی کشوری به پشتوانه نهاد‌های تخصصی امنیتی و ارکان دولت تا زمانی که امریه صلاحیت پروازی MDهای دارای نقص ایمنی اجرایی شود، با قاطعیت در قبال این سودجویی ایستادگی می‌کند.
اگرچه باید برای تعیین تکلیف هواپیما‌های MD و رفع مشکلات فنی آنها چاره‌ای اندیشید و ایرلاین‌ها نیز می‌بایست زودتر برای این موضوع اقدام می‌کردند، اما آنچه بیش از پیش اهمیت دارد، ایمنی پرواز و حفظ جان مردم است؛ موضوعی که نباید تحت تاثیر هیچ ملاحظه اقتصادی قرار گیرد.