تحقیقات جدید نشان می‌دهند که اختلال در ساعت زیستی بدن می‌تواند با افسردگی ارتباط داشته باشد. برخی افراد در ساعات مشخصی از روز احساس افسردگی بیشتری می‌کنند و در ساعات دیگر حال بهتری دارند. این الگو می‌تواند با ریتم شبانه‌روزی بدن مرتبط باشد.
افسردگی فقط بر خلق‌وخو و انگیزه تأثیر نمی‌گذارد، بلکه می‌تواند با خواب، میزان انرژی و اشتها نیز ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، شناخت تأثیر ساعت زیستی بدن بر سلامت روان اهمیت زیادی دارد.
افسردگی شبانه‌روزی چیست؟
ریتم شبانه‌روزی، ساعت داخلی بدن است که تقریباً در یک چرخه ۲۴ ساعته، خواب و بیداری، ترشح هورمون‌ها و دمای بدن را تنظیم می‌کند.
وقتی این ساعت از نظم طبیعی خود خارج شود، ممکن است خواب و خلق‌وخو تحت تأثیر قرار بگیرند. برای مثال، خوابیدن در ساعات نامنظم، دیر بیدار شدن یا کمبود نور طبیعی می‌تواند این ریتم را مختل کند.
اصطلاح «افسردگی شبانه‌روزی» برای توصیف نوعی الگوی افسردگی به کار می‌رود که با اختلال در ساعت زیستی بدن ارتباط دارد.
علائم افسردگی شبانه‌روزی
برخی از نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
بیدار شدن با احساس خستگی شدید و بی‌حالی
داشتن برنامه خواب نامنظم و دیر بیدار شدن
تمایل به بیدار ماندن تا دیروقت شب
خوابیدن بیشتر در روز‌های تعطیل نسبت به روز‌های کاری
تغییرات قابل‌توجه در خواب، خلق‌وخو، انرژی و اشتها
خوابیدن بیش از حد، به‌ویژه در دوره‌های افسردگی
البته وجود این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به افسردگی نیست و تشخیص آن باید توسط متخصص انجام شود.
آیا علائم افسردگی در ساعات مختلف روز تغییر می‌کنند؟
در برخی افراد، علائم افسردگی در ساعات صبح شدیدتر است. ممکن است هنگام بیدار شدن احساس غم، خستگی و بی‌انرژی بودن داشته باشند و حتی بلند شدن از تخت برایشان دشوار باشد.
با گذشت زمان، این احساسات ممکن است کاهش پیدا کنند و فرد در ساعات عصر احساس بهتری داشته باشد.
این الگو در همه افراد مبتلا به افسردگی دیده نمی‌شود، اما تغییرات خلق‌وخو در طول روز می‌تواند بخشی از تجربه افسردگی باشد.
ارتباط تغییر فصل با افسردگی شبانه‌روزی
تغییر فصل، به‌ویژه در پاییز و زمستان، می‌تواند بر ساعت زیستی بدن تأثیر بگذارد. کوتاه‌تر شدن روز‌ها و کاهش دریافت نور طبیعی ممکن است زمان‌بندی خواب و بیداری را تغییر دهد و در برخی افراد با افت خلق‌وخو همراه شود.
این وضعیت با اختلال عاطفی فصلی ارتباط دارد؛ نوعی افسردگی که معمولاً در فصل‌های خاصی از سال بروز می‌کند.
نوردرمانی، در صورت تشخیص و تجویز مناسب، یکی از روش‌هایی است که می‌تواند به تنظیم ریتم شبانه‌روزی و بهبود علائم افسردگی فصلی کمک کند.
ارتباط خواب و خلق‌وخو
خواب نامناسب و افسردگی می‌توانند بر یکدیگر تأثیر بگذارند. کمبود خواب یا خوابیدن در ساعات نامنظم ممکن است خلق‌وخو را بدتر کند. از طرف دیگر، افسردگی نیز می‌تواند باعث اختلال در خواب شود.
به این ترتیب، یک چرخه شکل می‌گیرد: خواب نامناسب باعث بدتر شدن حال روحی می‌شود و افت خلق‌وخو نیز خواب را مختل می‌کند.
داشتن برنامه خواب منظم، دریافت نور طبیعی در طول روز و توجه به کیفیت خواب می‌تواند به بهبود این وضعیت کمک کند.
جمع‌بندی
ساعت زیستی بدن نقش مهمی در تنظیم خواب، انرژی و خلق‌وخو دارد. اختلال در این ساعت ممکن است با بروز یا تشدید علائم افسردگی ارتباط داشته باشد.
خواب منظم، دریافت نور طبیعی و توجه به تغییرات خلق‌وخو می‌توانند به حفظ سلامت روان کمک کنند. اگر احساس افسردگی مداوم است یا زندگی روزمره را مختل می‌کند، بهتر است برای ارزیابی و درمان مناسب به متخصص سلامت روان مراجعه کنید.