کشفیات تازه باستان‌شناسی در نقاط مختلف جهان، هر بار گوشه‌ای از زندگی، فرهنگ و مناسبات جوامع باستانی را روشن می‌کنند و شناخت ما را از گذشته بشر گسترش می‌دهند. در این گزارش به جزییات ۲ کشف جدید در ترکیه و بریتانیا می‌پردازیم.
کشف کشتی تجاری ۴۵۰۰ ساله در ترکیه و بازخوانی تجارت دریایی عصر مفرغ
کشف بقایای یک کشتی احتمالا تجاری در آب‌های ساحلی جزیره ککووا در جنوب ترکیه، با قدمتی برآورد شده در حدود چهار هزار و ۵۰۰ سال، چشم‌انداز تازه‌ای برای مطالعه دریانوردی، مبادلات اقتصادی و ارتباطات میان جوامع مدیترانه شرقی در عصر مفرغ گشوده است.
بقایای این شناور باستانی در آب‌های ساحلی جزیره ککووا در استان آنتالیای ترکیه شناسایی شده است، محوطه‌ای زیرآبی که با وجود نابودی سازه چوبی کشتی در گذر زمان، بخشی از محموله سفالی آن را در دل بستر سنگی دریا حفظ کرده است. این یافته از منظر باستان‌شناسی دریایی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا آثار باقی‌مانده از محموله می‌توانند شواهدی ارزشمند درباره فناوری ساخت ظروف، جابه‌جایی کالا‌ها و پیوند‌های اقتصادی جوامع ساحلی در هزاره سوم پیش از میلاد فراهم کنند.
براساس گزارش شبکه خبری ABC استرالیا و اطلاعات منتشر شده از سوی دانشگاه مک‌کواری، قدمت این محوطه با تکیه بر بررسی گونه‌شناختی و مقایسه ویژگی‌های سفالینه‌های به دست آمده، حدود ۲ هزار و ۴۰۰ تا ۲ هزار و ۷۰۰ پیش از میلاد برآورد شده است، بازه‌ای زمانی که با دوران ساخت اهرام بزرگ جیزه در مصر هم‌زمان است. با این حال، تاریخ‌گذاری یاد شده همچنان ماهیت پژوهشی دارد و تعیین دقیق‌تر قدمت محوطه به بررسی‌های تکمیلی وابسته است.
سفالینه‌ها؛ کلید رمزگشایی از تاریخ کشتی
کارین سوداوا باستان‌شناس و متخصص سفال باستانی در دانشگاه مک‌کواری استرالیا، به دعوت هاکان اونیز دانشیار دانشگاه آکدنیز ترکیه و سرپرست کاوش‌ها، به گروه پژوهشی پیوست تا در تعیین خاستگاه و قدمت آثار سفالی مشارکت کند. او بیش از ۲۰ قطعه از یافته‌های محوطه را بررسی کرد؛ آثاری که مطالعه جنس خاک رس، شکل، فنون ساخت و ویژگی‌های تزئینی آنها امکان مقایسه با نمونه‌های شناخته شده از محوطه‌های باستانی مصر و خاورمیانه را فراهم می‌کند.
بخش مهمی از محموله شامل ظروف بزرگ سفالی برای نگهداری و حمل کالاهاست که در گزارش‌های اولیه با عنوان آمفورا یا ظروف ذخیره‌سازی باستانی معرفی شده‌اند. در کنار این ظروف، لنگر‌های سفالی نیز شناسایی شده‌اند. برخی از ظروف کشف‌شده تا حدود ۵۰ سانتی‌متر ارتفاع دارند و ویژگی‌های ساختاری و تزیینی آنها از مهم‌ترین شواهد مورد استفاده پژوهشگران برای برآورد قدمت محموله به شمار می‌رود.
اهمیت این رویکرد در آن است که در باستان‌شناسی دریایی، هنگامی که بدنه چوبی شناور از میان رفته و امکان تاریخ‌گذاری مستقیم آن فراهم نیست، مطالعه تطبیقی محموله می‌تواند سرنخ‌هایی اساسی برای بازسازی تاریخ کشتی و مسیر‌های احتمالی جابه‌جایی کالا‌ها ارائه دهد. در محوطه ککووا نیز سفالینه‌ها اسناد مادی برای مطالعه اقتصاد و فناوری جهان باستان محسوب می‌شوند.
از حمل کالا تا بازسازی شبکه‌های مبادلاتی
بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد ظروف این کشتی برای حمل و نگهداری کالا‌ها و مواد مختلف به کار می‌رفته‌اند. غلات، روغن، شراب و رزین‌های گیاهی از جمله محتویات احتمالی مطرح شده از سوی پژوهشگران هستند؛ با این حال، شناسایی قطعی مواد حمل شده به نتایج آزمایش‌های علمی روی بقایای باقی مانده درون ظروف وابسته است.
وجود آثار قابل مشاهده از مواد باقی‌مانده در برخی ظروف، امکان مطالعه دقیق‌تر ترکیبات محموله را فراهم کرده است. این بررسی‌ها می‌تواند اطلاعاتی درباره ماهیت کالا‌های مبادله شده، شیوه‌های نگهداری و حمل مواد و احتمال ارتباط این محموله با مراکز تولید و توزیع در بخش‌های مختلف مدیترانه شرقی به دست دهد.
در این میان، خاستگاه سفالینه‌ها نیز اهمیت مستقلی دارد. مقایسه ویژگی‌های ظروف و مواد اولیه به کار رفته در ساخت آنها می‌تواند به شناسایی مناطق تولید و مسیر‌های احتمالی انتقال کالا کمک کند. پژوهش‌های اولیه احتمال داده‌اند که برخی از ظروف یا مواد اولیه آنها با مناطق حوزه دره مرکزی اردن ارتباط داشته باشند؛ فرضیه‌ای که برای تثبیت آن به بررسی‌های تخصصی بیشتر نیاز است.
کشف گورستان رومی غیرمعمول در بریتانیا
باستان‌شناسانی که پیش از اجرای پروژه یک بزرگراه در بریتانیا کاوش می‌کردند، گورستانی رومی و غیرمعمولی شامل بیش از ۱۰۰ گور را کشف کرده‌اند.
این کشف در نزدیکی تقاطع بزرگراه M ۵، در «گلاسترشر»، در جریان بررسی‌های باستان‌شناسی مرتبط با این طرح عمرانی انجام شد.
در کاوش‌های اخیر، اما شواهدی آشکار شده است که چندین دوره، از جمله دوره پارینه‌سنگی، رومی و آنگلوساکسون را در بر می‌گیرد. یکی از مهم‌ترین این کشف‌ها، گورستانی است که گمان می‌رود به دوره رومی بازمی‌گردد. البته گور‌هایی نیز شناسایی شده‌اند که نشان‌دهنده دوره‌ها، فرهنگ‌ها و احتمالا سنت‌های مذهبی متفاوت‌اند.
به گفته باستان‌شناسان، بیش از نیمی از گورها، شیوه‌های تدفینی غیرمعمول را نشان می‌دهند که از جمله آنها به افرادی که در وضعیت خمیده دفن شده‌اند، می‌توان اشاره کرد.
چنین گور‌هایی البته در نقاط دیگر بریتانیای رومی از پیش کشف شده بودند، اما معمولا تعداد کمی از گورها در یک گورستان را تشکیل می‌دهند. سرپرست پروژه کاوش این گورستان، این کشف را «بسیار بسیار منحصر‌به‌فرد» توصیف کرد.
به گفته باستان‌شناسان این کاوش، در گورستان‌های رومی معمولا فقط چند درصد گور‌های غیرهنجاری کشف می‌شوند، اما تاکنون در تمام محوطه مورد نظر، احتمالا در مجموع بیش از ۱۰۰ گور کشف شده که بیش از ۵۰ گور ناهنجار در میان آنهاست و این کاملا منحصر‌به‌فرد است.
باستان‌شناسان همچنین مجموعه‌ای از اشیای باستانی نسبتا سالم را کشف کرده‌اند که از جمله سنجاق‌های تزئینی، دستبندها، سفالینه‌ها، آجر‌ها و کاشی‌ها می‌توان اشاره کرد.
بقایای انسانی و یافته‌های مرتبط با آنها اکنون تحت تحلیل تخصصی قرار خواهند گرفت. پژوهشگران استخوان‌های انسان و حیوان، سکه‌ها و سایر مواد باستان‌شناسی را بررسی خواهند کرد تا قدمت دقیق‌تری را بتوانند تشخیص دهند.