از پودر‌های کلاژن که به قهوه و اسموتی اضافه می‌شوند تا قرص‌ها و نوشیدنی‌هایی که وعده بازگرداندن شادابی پوست را می‌دهند، این پروتئین به یکی از نام‌های پرطرفدار در بازار مکمل‌های زیبایی تبدیل شده است. اما آیا مصرف روزانه کلاژن واقعاً می‌تواند روند پیری را کند کند یا بهتر است پیش از خرید این مکمل‌ها، به تغذیه روزانه خود توجه کنیم؟
کلاژن چقدر به جوان ماندن پوست کمک می‌کند؟
مکمل‌های کلاژن را نباید راهی تضمین‌شده برای بازگرداندن جوانی پوست در نظر گرفت. کلاژن پروتئینی ساختاری است که به استحکام پوست کمک می‌کند و در حفظ ساختار غضروف‌ها، استخوان‌ها و تاندون‌ها نیز نقش دارد. با افزایش سن، تولید طبیعی این پروتئین کاهش می‌یابد. قرارگرفتن در معرض نور خورشید، سیگارکشیدن و آلودگی نیز می‌توانند به تخریب کلاژن پوست سرعت ببخشند. یکی از نکات مهمی که هنگام بررسی مکمل‌های کلاژن باید در نظر گرفت، نحوه جذب و استفاده بدن از آنهاست. کلاژن خوراکی به طور مستقیم از دستگاه گوارش به پوست منتقل نمی‌شود. بدن ابتدا آن را هضم می‌کند و به آمینواسید‌ها و پپتید‌های کوچک‌تر تبدیل می‌کند. بخشی از این پپتید‌ها می‌توانند وارد جریان خون شوند و احتمال دارد بر فعالیت سلول‌های سازنده کلاژن اثر بگذارند. به بیان ساده، مکمل کلاژن مانند یک ماده پرکننده عمل نمی‌کند که بلافاصله چین‌وچروک‌ها را از بین ببرد. اثر احتمالی آن بیشتر به فرایند‌های زیستی مرتبط با حفظ ساختار و ویژگی‌های پوست مربوط می‌شود؛ فرایند‌هایی که هنوز برای تعیین میزان و دوام اثر مکمل‌ها به پژوهش‌های بیشتری نیاز دارند.
آیا کلاژن ضدچروک است؟
واقعا کلاژن چین‌وچروک را از بین می‌برد؟ نسیم بهشتی، کارشناس تغذیه به همشهری می‌گوید: باتوجه‌به شواهد موجود، نتایج پژوهش‌ها درباره مکمل‌های خوراکی کلاژن یکسان نیست. برخی مطالعات از بهبود رطوبت و کشسانی پوست پس از مصرف این مکمل‌ها خبر داده‌اند؛ اما بررسی‌های دیگری که تأثیر حمایت مالی شرکت‌های تولیدکننده را نیز در نظر گرفته‌اند، فایده مشخصی برای جلوگیری از پیری پوست پیدا نکرده‌اند. در مجموع، شواهد فعلی احتمال ایجاد تغییرات محدودی در رطوبت و کشسانی پوست را مطرح می‌کنند؛ اما اثر قابل‌توجه و قطعی مکمل‌های کلاژن بر چین‌وچروک و بازگرداندن جوانی پوست همچنان اثبات نشده است.
ماده‌ای ضروری برای ساخت کلاژن
به گفته این متخصص تغذیه، در میان بحث‌های مربوط به مکمل‌های زیبایی، گاهی اهمیت مواد مغذی پایه نادیده گرفته می‌شود. بدن برای ساخت کلاژن به ویتامین C نیاز دارد؛ ویتامینی که به شکل‌گیری ساختار محکم و پایدار رشته‌های کلاژن کمک می‌کند. کمبود آن می‌تواند ساخت بافت همبند و ترمیم زخم‌ها را مختل کند. مرکبات، کیوی، توت‌فرنگی، فلفل دلمه‌ای و انواع سبزیجات از منابع مناسب ویتامین C هستند. به همین دلیل، پیش از خرید مکمل‌های گران‌قیمت، بهتر است وضعیت تغذیه و دریافت مواد مغذی ضروری بررسی شود.
البته این کارشناس تغذیه بر اهمیت تأمین نیاز‌های واقعی بدن تأکید می‌کند؛ زیرا مکمل‌ها نمی‌توانند جای یک رژیم غذایی متعادل را بگیرند: اگر فردی به‌اندازه کافی مواد مغذی دریافت نکند، توجه به اصلاح رژیم غذایی می‌تواند گام مهم‌تری از افزودن یک محصول زیبایی به برنامه روزانه باشد.
ارتباط کلاژن با درد مفاصل
بحث کلاژن تنها به زیبایی پوست محدود نمی‌شود و برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند مصرف مکمل‌های کلاژن ممکن است در افراد مبتلا به آرتروز به کاهش درد مفاصل و بهبود نسبی حرکت کمک کند. بااین‌حال، این نتایج به معنای بازسازی غضروف آسیب‌دیده یا درمان آرتروز نیست. باید میان کاهش احتمالی علائم و درمان علت بیماری تفاوت قائل شد. مکمل کلاژن، در صورت مناسب بودن برای فرد، ممکن است بخشی از برنامه مراقبتی باشد؛ اما جایگزین درمان پزشکی، فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد و مدیریت وزن نخواهد بود.
به گفته بهشتی هم برای شروع مصرف کلاژن سن مشخصی وجود ندارد که همه افراد پس از رسیدن به آن به این مکمل نیاز پیدا کنند. نیاز به مکمل به وضعیت تغذیه، هدف مصرف و شرایط فرد بستگی دارد. برای کسی که قصد دارد سلامت و شادابی پوست خود را حفظ کند، اقداماتی مانند استفاده منظم از ضدآفتاب، دریافت پروتئین کافی، مصرف میوه و سبزیجات و پرهیز از سیگار در اولویت قرار دارند.
او در پاسخ به این سوال که اگر فرد پس از بررسی رژیم غذایی و انتظارات خود تصمیم به مصرف مکمل کلاژن بگیرد، چه نوع محصولی را مصرف کند، بهتر اسا، توضیح می‌دهد: شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد شکل مایع کلاژن الزاماً از پودر یا قرص مؤثرتر است. مقدار واقعی کلاژن موجود در محصول، کیفیت آن و تناسب مصرف با هدف فرد، از شکل ظاهری مکمل مهم‌ترند. همچنین نباید انتظار داشت نتیجه مصرف، در مدت کوتاهی نمایان شود. در پژوهش‌های مرتبط با پوست، دوره‌هایی حدود ۸ تا ۱۲ هفته بررسی شده‌اند؛ اما حتی مصرف منظم در این مدت نیز تضمین‌کننده مشاهده تغییر محسوس نیست.
از سوی دیگر بازار مکمل‌های کلاژن هم با وعده‌های متنوعی درباره جوان‌سازی پوست، سلامت مفاصل و مقابله با پیری همراه است، بهشتی در این باره هم توضیه می‌کند: پیش از هزینه کردن برای مکمل‌های زیبایی، نیاز‌های واقعی بدن در اولویت قرار گیرند. کلاژن ممکن است برای برخی افراد انتخابی اختیاری با فایده‌ای محدود باشد؛ اما نه جایگزین تغذیه مناسب است، نه به‌تنهایی راهکار حفظ عضلات و نه روشی تضمین‌شده برای از بین بردن چین‌وچروک‌ها.